کی از موضوعاتی که در بحث راه‌اندازی هر سرمایه‌گذاری جدید مطرح می‌شود، موضوع تامین مالی پروژه است. بحث تامین مالی به خصوص در كشورهای در حال توسعه از اهمیت دو چندانی برخوردار است؛ کشورهای در حال توسعه به منظور پیشرفت در عرصه‌های مختلف اقتصادی نیاز به منابع مالی فراوان دارند. در این کشورها برخی از پروژه‌ها را با تامین مالی داخلی می‌توان انجام داد اما در پروژه‌های مهم و زيرساختي مورد نياز كشور كه امكان تامين منابع كامل آن توسط دولت فراهم نيست مانند پروژه‌های نفتی، گازی، پتروشيمی و بسياری از صنايع ديگر برای توسعه زير ساخت‌ها برخورداری از منابع خارجی بسیار جدی است.

همچنین باید به این نکته توجه داشت که استفاده از منابع مالی خارجی به خودی خود نشانگر ضعف اقتصاد نیست بلکه امروزه به طور کلی میزان جذب تسهیلات در بازارهای پولی و مالی جهان و جلب سرمایه‌های خارجی خود یکی از نشانه‌های سطح استحکام اقتصادی کشور سرمایه‌پذیر تلقی می‌شود. چرا که اعتباردهندگان و سرمایه‌گذاران خارجی عمدتا تمایل به ارایه تسهیلات به کشورهایی دارند که از ثبات سیاسی و اقتصادی برخوردار باشند.

 انواع روش‌های تامین مالی

تامین مالی پروژه‌ها چه مربوط به بخش دولتی باشد و چه بخش خصوصی یا از طریق منابع داخل کشور صورت می‌گیرد یا از طریق جذب منابع خارجی. در هر کدام از این روش‌ها گزینه‌های مختلفی وجود دارد که کارفرمای پروژه با توجه به نیاز خود از یکی از این دو روش پروژه خود را تامین مالی می‌کند. در ادامه هر کدام از این روش‌ها به تفصیل بررسی می‌شود.

 انواع روش‌های تامین مالی داخلی

روش‌های تامین مالی داخلی در دو گروه تامین مالی کوتاه‌مدت و بلند‌مدت مورد مطالعه قرار می‌گیرد. تامین مالی کوتاه مدت برای پشتیبانی سرمایه‌گذاری موقت در دارایی‌های جاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 روش‌های تامین منابع مالی کوتاه مدت

اعتبار تجاری: دریافت کالا و پرداخت وجه آن با فاصله زمان

وام‌های بانکی: دریافت وجوه مورد نیاز از بانک‌ها

وام‌های موسسات مالی تجاری: دریافت وجوه مورد نیاز از موسسات مالی

صدور اسناد تجاری: اوراق بهادار قابل مبادله که توسط واحدهای اقتصادی به سایر واحدها، بانک ها یا موسسات مالی فروخته می‌شود.

 ابزارهای ويژه تامين مالی بلندمدت

ابزارهای ويژه تامين مالی تامین مالی بلندمدت عبارت است از:

الف- سهام عادی: دارايی مالی است که بيانگر مالکيت در يک شرکت است

ب- سهام ممتاز: اوراق بهادار دارای سود ثابت و معين

ج- اوراق قرضه: اخذ وام در قبال صدور اوراق بهادار با نرخ بهره مشخص

د- اوراق مشاركت

ه- اوراق بهادار قابل تبديل به اوراق مشاركت يا اوراق قرضه:

اوراقي است كه سود معين دارد و صادركننده اوراق قرضه متعهد مي‌شود اصل پول و سود را در تاريخ معين پرداخت كند. اين اوراق چند كوپن سود دارند كه مثلا هر سه ماه يكبار بايد به بانك عامل مراجعه كرد و با تحويل آن بخشي از سود را دريافت كرد.

 انواع روش‌های تامین مالی خارجی

بحث تأمين منابع مالي مورد نياز پروژه ها از مباحث اصلی انجام پروژه‌ها است. در اين میان موضوع جذب منابع مالي خارجي راهكاری مورد توجه برای تأمين مالي پروژه‌های با حجم مالي بالا مي‌باشد. در كشوري مانند ايران که نياز به ساختارهاي زير بنايي دارد، جذب منابع مالي خارجي امری بسیار ضروری است. آنچه به کشورها در جذب منابع خارجی کمک می‌کند وجود ثبات و امنيت در زمينه‌هاي اقتصادي، سياسي، قوانين و مقررات و عوامل و زمينه هاي مورد توجه هر صنعت و كشور براي جذب منابع خارجي مي‌باشد. تأمين مالی مي‌تواند در حالت كلي به دو شكل استقراض از بانک‌های خارجی يا موسسات مالی بين‌المللی يا به شكل سرمايه‌گذاری خارجي باشد. در ادامه روش‌هاي مختلف تأمين مالي خارجي بررسی مي‌شود.

 روش‌های قرضی(استقراضی)

در روش‌های استقراضی كشور سرمايه‌پذير وامي را از كشور يا موسسه وام‌دهنده دريافت مي‌كند و مکلف است که در سررسيد‌های مقرر اقساط را بپردازد. در اين نوع روش‌ها كشور يا موسسه وام‌دهنده هيچ‌گونه ريسكي را نمي‌پذيرد و تمام ريسک‌ها متوجه وام‌گيرنده است؛ روش‌های قرضي كه مي‌توان از آنها به عنوان وام نام برد عمدتا با تضمين بازپرداخت همراه مي‌باشند وجه مشخصه اين روش‌ها آن است كه بازپرداخت منابع مالي از سوي دولت يا بانک‌های تجاری تضمين مي‌شود.

 به عبارت ديگر ريسک برگشت سرمايه متوجه سرمايه‌گذار يا تامين‌كننده منابع مالي نيست و دريافت‌كننده منابع مالي از طريق ضامن كه همان دولت يا بانک تجاری مي‌باشد، ضمانتنامه‌ای مبني بر تعهد بازپرداخت منابع در سررسيد يا تعهد جبران خسارت بر اثر قصور دريافت‌كننده منابع به تامين‌كننده منابع مالي ارائه مي‌كند.

 كليه وام‌هاي تضميني خارجی، تسهيلات اعتباری و فاينانس و ... که توسط بانک‌های بین المللی، سازمان‌های پولی و مالی غیر بانکی، بانک جهانی، بانک‌های توسعه‌ای و منطقه‌ای مانند توسعه اسلامی، سایر موسسات مالی و حتی دولت‌ها ایجاد می‌شود، در اين طبقه‌بندی جاي مي‌گيرند. منابع مالي موضوع اين طبقه‌بندی بخاطر تضميني كه بر آن مترتب است در تراز پرداخت‌های كشور به عنوان بدهي دولت و سيستم بانكي تلقي مي‌شوند.

 عمده‌ترين اين گونه وام‌ها عبارتند از:

 فاينانس

قراردادهای فاينانس بدين مفهوم هستند كه يک بانک يا موسسه تجاری خارجي وامي را به منظور عمليات معيني به كشور و يا شركت مشخصي پرداخت كرده و در واقع كنترلي روي هزينه كردن آن ندارد و بنابراين تعهدی نيز برای به ثمر نشستن طرح نداشته و در سررسيدهای تعيين‌شده‌ای اصل و فرع آن را از طرف قرارداد و يا بانک تضمين‌كننده قرارداد دريافت مي‌‌كند.

روش فاينانس يک روش كوتاه‌مدت انتقال سرمايه به كشور است، زيرا پس از فرا رسيدن موعد بازپرداخت وام، می‌بايست اصل سرمايه به همراه سود آن برگشت داده شود؛ بنابراين مهم‌ترين شرط در دريافت وام ارزی، تخصيص آن به طرح‌هايی است كه داراي توجيه اقتصادی بوده و نرخ بازگشت سرمايه معقولی را داشته باشند.

به طور كلی دو روش شامل فاينانس خودگردان و غير خودگردان براي تامين مالي پروژه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در روش خودگردان، شركت دريافت‌كننده اعتبار بايد توانايي صدور كالا براي بازپرداخت اقساط تسهيلات به صورت ارز را داشته باشد.

اما در روش فاينانس غيرخودگردان، سرمايه لازم براي اجراي پروژه اقتصادی مشخص، توسط موسسه اعتباری و يا بانک عامل خارجی تامين مي‌شود. مدت استفاده از منابع در اين روش حدود 10 الي 12 سال است و نرخ بهره سالانه آنها بر حسب شرايط اقتصادی و ريسک كشور تعيين مي‌شود كه حدود 1 الي 4‌ درصد بيشتر از نرخ بهره بين بانكي لندن (لايبور) می‌باشد.

 يوزانس

يوزانس در اصطلاح سرمايه‌گذاری به معني توافق بر پرداخت قيمت فناوری و تجهيزات دريافت شده در قبال ارائه برات مدت‌دار می‌‌باشد.

يكي از روش‌های استقراض كوتاه‌مدت، يوزانس (ورود كالا و خدمات به شكل نسيه) می‌باشد كه معمولا بازارهاي پولي و مالي كشورهاي صنعتي برای حمايت از فروش توليدات كشور خود آن را تامين يا تضمين مي‌كنند و از بدترين نوع استقراض به‌ويژه برای استقراض در حجم زياد به حساب مي‌آيد.

زيرا زمان بازپرداخت اين نوع از استقراض‌ها بسيار كوتاه‌مدت بوده و معمولا حتي در صورت تبديل آنها به سرمايه توليدی فرصت كافي برای به گردش درآمدن چرخه توليد همان سرمايه وجود ندارد و بنابراين كشور متعهد، مكلف است از ساير منابع مالي خود براي تامين بازپرداخت وام اقدام كند که این امر موجب می‌شود که در كوتاه‌مدت منابع مالي كشور وام‌گیرنده به شدت تحت فشار قرار ‌گيرد.

معمولا هزينه‌های مالي اين نوع از استقراض‌ها سنگين بوده و تامين‌كننده اين منابع تضمين‌های كافی برای برگشت اصل و فرع را از طريق دولت‌ها مطالبه مي‌‌كند.

 خطوط اعتباری

در اين حالت دريافت‌كننده خط اعتباری بدون پرداخت هيچ‌گونه پولی اجازه مي‌يابد به اندازه معينی از توليدات يا خدمات اعطاكننده خط اعتباری استفاده كرده و مطابق توافقات قبلی اقدام به بازپرداخت آن كند.

 وام‌های بين‌المللی

اين روش به برقراری مشروط و مشخص براي استفاده از وام و اعمال كنترل موسسه وام‌دهنده بر نحوه هزينه شدن وام در زمان اجرای پروژه برمي‌گردد. در اين گونه موارد می‌بايست مطالعات امكان‌سنجی الزام شده توسط وام‌دهنده به انجام رسيده و توجيه فني و اقتصادی پروژه مورد قبول وی قرار گيرد.

 سایر روش‌ها عبارتند از:

BOT (ساخت، بهره‌برداری، واگذاری)

BOO (ساخت، بهره‌برداری، مالكيت)

BLT (ساخت، اجاره، انتقال)

BLO (ساخت، اجاره، بهره‌برداری)

DBOM (طراحي، ساخت، بهره‌برداری، نگهداری)

ROT (احياء، بهره‌برداری، انتقال)

ROO (احيا، بهره‌برداری، مالكيت)

 روش‌های غير قرضی (سرمايه‌گذاری)

در روش‌های غیر قرضی برگشت اصل و سود از سوی سیستم بانکی و یا دولت تضمین نمی‌شود و ریسک برگشت سرمایه و منابع به عهده سرمایه‌گذار است. روش‌های غیر قرضی همان روشهایسرمایه‌گذاری هستند. در روش سرمايه‌گذاری تامين‌كننده‌ منابع مالي (سرمايه‌گذار) با قبول ريسک ناشي از به كارگيری منابع مالي در فعاليت يا طرح مورد نظر، برگشت اصل و سود منابع سرمايه‌گذاری شده را از عملكرد اقتصادی طرح انتظار دارد.

ادامه دارد.....

ایران ریسک / گرد آوری: گروه اقتصاد سایت تبیان زنجان

http://www.tebyan-zn.ir/economy.html