مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
نگاهی به بیکاری و بهره وری نیروی کار در آمریکا
آشنایی با مفاهیم بودجه
ارتباط بين دين و توسعه اقتصادي
مقدمه ای درباره توسعه اقتصادی
اخبار روز اقتصادی و بازرگانی
عصر ما بعد توسعه
دقت کردید ؟؟
/Directory/Free-Web-Submission.html
/archive/photography/0/10/default.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/ItMatchOnline.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/Voting/public_opinion/default.html
http://news.tebyan-zn.ir/
جدیدترین مطالب این بخش

عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع «مشکلات و راه حل ها»-قسمت دوم
گرچه تمرکز عمده این نوشتار بر به کارگیری این اوراق برای اعمال سیاست پولی است، چارچوبی که در این مقا...

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(4)
وزارتخانه‌ها و سازمان هایی که می‌خواهند طرح هایی را در سطح ملی یا منطقه ای اجرا کنند، اما اعتبارات ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(3)
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   647   بازدید   
تاریخ درج مطلب  24/10/1394
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(3)

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(3) واحد اقتصاد تبیان زنجان-

 

4. استصناع و قانون عملیات بانکی بدون ربا

بی تردید هر عقد و ابزار پیشنهادی باید در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب 1362/6/8 مجلس شورای اسلامی (هدایتی و دیگران، 1384: 339-330) قرار گیرد یا این که مصوبه قانونی داشته باشد تا قابلیت اجرایی بیابد.

در بند 1 ماده 1 تحت عنوان اهداف نظام بانکی استقرار نظام پولی و اعتباری بر مبنای حق و عدل با ضوابط اسلامی به منظور تنظیم گردش صحیح پول و اعتبار در جهت سلامت و رشد اقتصاد کشور مطرح شده و در بند 2 نیز فعالیت در جهت تحقق اهداف و سیاست ها و برنامه های اقتصادی دولت جمهوری اسلامی با ابزارهای پول و اعتباری به صورت یکی از اهداف، بیان شده است.

با توجه به اهداف پیشین نظام بانکی موظف است متناسب با موقعیت های اقتصادی جامعه به منظور تنظیم گردش صحیح پول و اعتبار در جهت سلامت و رشد اقتصاد کشور با ابزارهای پولی و اعتباری مطلوب بکوشد؛ از این رو به جهت پیشرفت گسترده نظام پولی در سطح داخلی و بین المللی و ضرورت پویایی نظام بانکی، تلاش برای تحقق ابزارهای نوظهور امری ضرور و در عین حال اجتناب ناپذیر است.

همچنین در بندهای 2 و 5 و 6 ماده 2 این قانون وظایف نظام بانکی را این گونه بیان داشته است:

بند 2: تنظیم، کنترل و هدایت گردش پول و اعتبار طبق قانون و مقررات؛

بند 5: انجام عملیات مربوط به اوراق و اسناد بهادار طبق قانون و مقررات؛

بند 6: اعمال سیاست های پولی و اعتباری طبق قانون و مقررات.

در ماده 20 نیز آمده است:

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در حسن اجرای نظام پولی و اعتباری کشور می تواند با استفاده از ابزار ذیل، طبق آیین نامه در امور پولی و بانکی دخالت کند و در بند 2 این اصل نیز یکی از موارد دخالت را بیان کرد: تعیین رشته های گوناگون سرمایه گذاری و مشارکت در حدود سیاست های اقتصادی مصوب و تعیین حداقل نرخ سود احتمالی برای انتخاب طرح های سرمایه گذاری و مشارکت... .

سرانجام در ماده 3 آیین نامه فصل چهارم آمده است:

در حسن اجرای سیاست پولی و اعتباری و حفظ ارزش پولی، بانک مرکی می تواند علاوه بر به کارگیری ابزار سیاست پولی موضوع قانون پولی و بانکی، در حدی که مغایر مفاد قانون عملیات بانکی بدون ربا نباشد، با تصویب شورای پول و اعتبار، با استفاده از ابزار ذیل، در امور پولی و بانکی دخالت و نظارت کند .

با توجه به قوانین پیشین می توان نتیجه گرفت:

اولاً باید نظام پولی و اعتباری کشور را بر مبنای حق و عدل در جهت سلامت و رشد اقتصاد تنظیم کرد و این نظام را باید متناسب با وضعیت داخلی و بین المللی ارتقا بخشید. ثانیاً تنظیم و کنترل و هدایت گردش پول و اعتبار انجام عملیات مربوط به اوراق و اسناد بهادار و اعمال سیاست های پولی و اعتباری و تعیین رشته های گوناگون سرمایه گذاری و مشارکت بر عهده بانک مرکزی است. ثالثاً روح حاکم بر همه ابزارهای سیاست پولی عدم مغایرت آن ها با قانون و مشمول نبودن بر ربا (بهره) است.

با توجه به مباحث فقهی مطرح شده اگر استصناع در چارچوب فقهی جعاله قرار گیرد از آن جا که در قانون عملیات بانکی بدون ربا فصل تخصیص منابع پولی، جعاله به صورت یکی از عقودی که بانک ها می توانند در جایگاه وکیل مردم سپرده های بلند مدت را در آن مسیر به کار گیرند شناخته شده، ابزاری که براساس جعاله طراحی می شود چون موافق با قانون است برای به کارگیری آن در نظام بانکی و عملیاتی شدن آن بدون این که به قانون جدید مجلس شورای اسلامی نیازی باشد، فقط با موافقت شورای پول و اعتبار قابلیت اجرایی شدن دارد؛

ولی اگر استصناع را عقد مستقل بشماریم، اصل به کارگیری آن نیازمند قانون جدید خواهد بود؛ گرچه به نظر می رسد از نظر فقهی و اجرایی با مشکل خاصی مواجه نخواهد بود.

5. ضرورت بازارهای مالی

بازارهای مالی از آن جهت که امکان تبادل عرضه و تقاضای وجوه مالی را فراهم می آورند، اهمیت و ضرورت ویژه ای دارند. دارندگان وجوه اندک نیز می توانند در این بازار با سرمایه گذاری، برای خود درآمدی به دست آورند و هرگاه به نقد کردن وجوه خود نیاز داشته باشند یا احساس کنند سرمایه گذاری در زمینه دیگر اقتصادی سودآورتر است می توانند اوراق قرضه یا اوراق بهادار دیگر نظیر اوراق سهام را در بازار ثانویه عرضه کرده، وجوه مورد نیاز خود را به دست آورند.

در همه کشورها به ویژه در کشورهای جهان سوم که بخش بزرگی از مردم درآمدهای متوسط یا زیر متوسط دارند، این بازارها می توانند سرمایه های مردم را جمع، و صرف سرمایه گذاری در امور زیربنایی کنند و در عین حال، فرصت سیاستگذاری برای بانک مرکزی کشورها جهت کنترل نقدینگی را فراهم آورند. طبیعی است که هرچه بازارهای مالی در سطح کشور گسترده تر و فراگیرتر باشد و از نظر کیفی نیز شفافیت مناسب تر و از ابزارهای لازم و تخصص و نوآوری های مطلوب تری داشته باشد توان جذب بیشتر سرمایه را خواهد داشت و کارایی نیز افزایش خواهد یافت.

6. ضرورت طراحی ابزاری مناسب برای جایگزینی اوراق قرضه

بی تردید اوراق قرضه در چارچوب عملیات بازار باز یکی از مهم ترین ابزارهای مالی در بازارهای پول و سرمایه به شمار می رود؛ ولی به علت در برداشتن بهره و ممنوعیت آن در اسلام در اقتصاد اسلامی جایگاهی ندارد. در چارچوب اقتصاد اسلامی فروش اوراق قرضه به معنای قرض گرفتن از دیگری همراه با بهره است و خریدار آن در صورتی که از اوراق مدّت دار خریده باشد و بخواهد تا پایان دوره صبر کند تا از انتشار دهنده اوراق اصل و فرع آن را بگیرد. این به معنای استیفای دین و دریافت مازاد بر اصل مبلغ اولیه است که ربا شمرده می شود؛ بنابراین امکان کاربرد این اوراق در اقتصاد اسلامی وجود ندارد.

حال سؤال این است آیا ابزارهای جایگزین مناسبی می توان یافت تا در عین عهده داری کارکرد مطلوب بتواند در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا قرار گیرد و با فقه اسلامی نیز مطابقت داشته باشد.

گرچه تاکنون کوشش های قابل تقدیری برای طراحی ابزارهای جایگزین به ویژه در زمینه سیاست پولی صورت پذیرفته است، (2) این مقاله درصدد است اوراق بهادار استصناع را به صورت ابزاری مناسب برای به کارگیری در بازار پول و سرمایه مطرح کند. (3)

7. ضوابط طراحی ابزارهای جایگزین

نخستین ضابطه طراحی این ابزارها خروج از ماهیت عقد فرض است. با خروج از ماهیت قرض که تملیک مالی به دیگری همراه با ضمان است (موسوی خمینی، 1421 ق: 618) و متوسل شدن به سایر عقود می توان مشکل بازده ثابت و متغیر را حلّ کرد؛ به طور مثال اگر اوراق بهادار در قالب حقوقی عقد مشارکت ریخته شود، کسی که این اوراق را می خرد، سرمایه صرف شده در این جهت در ملک خریدار باقی می ماند و سود حاصل از فعالیت اقتصادی مبتنی بر مشارکت با دیگران با نسبتی خاص قابلیت تقسیم بین مشارکت کنندگان را خواهد داشت و حکم ممنوعیت و حرمت ربا بر آن بار نخواهد شد.

حتی اگر فرض شود برخی از شراط صحت قراردادهای دیگر محقق نشود، سرانجام عقد مذکور باطل خواهد شد و در همه موارد بطلان عقد طبق قاعده فرعیت نماء بر اصل، اصل مال و سود به دست آمده، از آن صاحب مال خواهد بود و شخصیت حقیقی یا حقوقی که این سرمایه ها را به کار گرفته، مستحق اجرة المثل خواهد بود و اگر از سود حاصل غیر از اجرة المثل چیزی باقی مانده باشد، ملک صاحب مال خواهد بود و عنوان ربا و به طور طبیعی حرمت آن بر این موضوع تطبیق نمی شود؛

پس در تنظیم قراردادها از یک سو باید بسیار دقت کرد که مصداقی از مصادیق عقد قرض تحقق نیابد و از سوی دیگر باید کوشید عقدی صحیح و مطابق شرع مقدس و فقه اسلامی منعقد شود.

افزون بر ضابطه پیشین، اوراق جایگزین باید واجد خصوصیات ذیل نیز باشند:

یک. قابلیت تأمین اعتبار مالی:

اوراق جایگزین باید به گونه ای باشد که دولت بتواند از طریق فروش آن ها طرح یا طرح های مشخصی را تأمین اعتبار کند.

دو. قابلیت برای ابزار سیاست پولی:

اوراق مذکور باید به گونه ای باشد که بانک مرکزی بتواند با خرید و فروش آن ها به افزایش و کاهش حجم پول و نقدینگی در اقتصاد اقدام کند.

سه. قابلیت تشکیل بازار:

اوراق باید چنان طراحی شوند که اعتماد مردم به آن ها جلب شود؛ به طوری که در عمل، بازاری فعال برای خرید و فروش آن ها شکل گیرد. برای این منظور باید موارد ذیل مورد توجه قرار گیرد.

الف. اوراق باید دارای عنصر انگیزشی برای مردم باشد تا مردم و مؤسسه های بخش خصوصی به خرید و فروش آن اقدام کنند و این عنصر قابلیت تغییر داشته باشد تا بتوان با تغییر آن، مقدار خرید یا فروش مورد نظر را تأمین کرد.

ب. اوراق باید از جهت مسائل حقوقی مالی دارای ضوابطی روشن باشد؛ یعنی مسائل مربوط به اصل مبالغ پرداختی، سود حاصله، زمان و مکان پرداخت نحوه خرید و فروش اولی و ثانوی، نحوه رسیدگی به اختلاف های اجتماعی به طور دقیق روشن باشد.

ج. اوراق باید قابلیت تجدید انتشار در سررسید داشته باشد تا بتوان در سررسید اوراق پیشین اوراق جدیدی را منتشر و جایگزین کرد.

د. منابع مالی حاصل از فروش اوراق امنیت کافی ولو از طریق پوشش های گوناگون بیمه داشته باشند (موسویان، 1379: ص 189).

با توجه به ضوابط و خصوصیات پیش گفته کوشش می شود اوراق بهادار استصناع با دارا بودن این خصوصیات کارایی مطلوب و مناسب داشته باشد و جایگزین مشروع و مطمئنی برای اوراق قرضه تلقی شود.

نویسنده: محمدنقی نظرپور (1)

منبع :کاوند، مجتبی؛ (1389)، گفتارهایی درباره اوراق بهادار اسلامی (صکوک)، تهران: دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، چاپ اول


گرد آوری: گروه اقتصاد سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/economy.html

پی نوشت ها:

1. عضو عیأت علمی و مدیر گروه اقتصاد دانشگاه مفید.

2. به برخی از این کوشش ها اشاره می شود:

- معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی کتابی را تحت عنوان سیاست های پولی - انتخاب به صورت جایگزین سیاست انتشار خرید و فروش اوراق قرضه با توجه به موازین اسلامی در سال 1373 منتشر کرد که مسؤول اجرای طرح تحقیقی آن محمدرضا مقدسی است. در فصل ششم تحت عنوان اوراق تأمین مالی - ابزار جایگزین اوراق قرضه به قابلیت به کارگیری عقود گوناگون مندرج در قانون عملیات بانکی بدون ربا در پیش بینی ابزار جایگزین اوراق قرضه پرداخته و در چارچوب خرید دین و فروش اقساطی، مشارکت و سرمایه گذاری مضاربه به ترتیب پیشنهاد، اوراق خرید دولتی، اوراق سرمایه گذاری و اوراق مضاربه را مطرح کرد. در این کتاب تلاش شده چارچوب های حقوقی مناسب نیز برای اجرای این اوراق بهادار ارائه شود.

- سعید فراهانی فرد نیز در فصل ششم کتاب سیاست های پول در بانکداری بدون ربا، به بررسی ابزارهای جایگزین در نظام بانکی غیرربوی پرداخته است و افزون بر سه مورد پیشین، تنزیل بدهی مردم به دولت نزد بانک مرکزی و اوراق قرضه بدون بهره را نیز مطرح کرد.

- سیّدعباس موسویان در کتاب سیاست های پولی (2) که مؤسسه تحقیقات پولی در بهار 1379 چاپ کرد، در مقاله بررسی فقهی - اقتصادی ابزارهای جایگزین عملیات بازار باز و معرفی ابزاری جدید ، به نقد و بررسی 5 نوع اوراق جایگزین اوراق قرضه به قرار ذیل پرداخته است:

1. اوراق قرضه بدون بهره دولتی؛

2. اوراق خرید نسیه دولتی؛

3. اوراق مضاربه دولتی؛

4. اوراق مشارکت دولتی؛

5. گواهی های سپرده مشارکتی انتقال پذیر.

- حسین عیوضلو در کتاب تحلیل فقهی - اقتصادی اوراق قرضه در بازارهای پول و سرمایه ایران که پژوهشکده پولی و بانکی در زمستان 1383 منتشر کرد، در فصل پنجم تحت عنوان اوراق بهادار جایگزین اوراق قرضه در اقتصاد اسلامی، اوراق ذیل را به صورت جایگزین مطرح کرد:

1) اوراق تبدیل؛

2) اوراق مشارکت؛

3) اوراق قرضه بدون بازده واقعی؛

4) اوراق قرضه بین بانکی.

3. تا آن جا که نویسنده این مقاله تتبع کرده است، پیشنهاد شکل گیری این اوراق اول بار در این مقاله مطرح می شود.

4. خریدن زمین یا سهامی که قیمت آن ها همراه با تورم بالا برود و در نتیجه از کاهش ارزش پول ممانعت می کند.

منابع تحقیق:

1. تسخیری، محمدعلی (1410 ق) الاستصناع ، مجله مجمع الفقه الاسلامی، المجلد السادس، الجزء الثانی.

2. موسوی خمینی (الامام)، سید روح الله (1421 ق) تحریر الوسیله، بی جا: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

3. زرقاء، انس (1380 ش) گواهی استصناع (سفارش ساخت) ، محمدزمان رستمی، فصلنامه ی تخصصی اقتصاد اسلامی، سال اول، ش 1.

4. سرخسی، شمس الدین (1406 ق) المبسوط، ج 12، بی جا: دارالمعرفه.

5. شافعی ابن ادریس (1388 ق) الام، ج 3، بی جا: دارالشعب.

6. طوسی، محمد بن حسن (1411 ق) کتاب الخلاف، ج 3، بی جا: مؤسسه النشر الاسلامی.

7. ــــ (بی تا) المبسوط، ج 2، بی جا: المکتبة المرتضویه.

8. عیوضلو، حسین (1383 ش) تحلیل فقهی، اقتصادی اوراق قرضه در بازارهای پول و سرمایه ایران، تهران: پژوهشکده پولی و مالی و بانکی.

9. فراهانی فرد، سعید (1378 ش) سیاست های پولی در بانکداری بدون ربا، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

10. کلینی، محمد بن یعقوب (1362 ش)، الکافی، ج 5، بی جا: دارالکتب الاسلامیه.

11. مجله مجمع الفقه الاسلامی (1412 ق) الدورة السابعة لموتمر مجمع الفقه الاسلامی، المجلد السابع، الجزء الثانی.

12. معاونت امور اقتصادی (1373 ش) جایگزین سیاست انتشار خرید و فروش اوراق قرضه، تهران: وزارت امور اقتصادی و دارایی.

13. موسویان، سید عباس (1379 ش) بررسی فقهی - اقتصادی ابزارهای جایگزین عملیات بازار باز و معرفی ابزاری جدید ، مجموعه مقالات سیاست های پولی (2)، تهران: مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی.

14. مؤمن، محمد (1376 ش) استصناع (قرارداد سفارش ساخت) ، مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام)، ش 12-11.

15. ــــ (1378 ش) جایگاه اوراق مشارکت در نظام اقتصاد اسلامی ، مجله معرفت، بهار، ش 28.

16. هدایتی، سیدعلی اصغر و دیگران (1384 ش) عملیات بانکی داخلی (2)، تهران: مؤسسه عالی بانکداری.

17. نجفی، شیخ محمدحسن (1398 ق) جواهر کلام، ج 35، بی جا: المکتبة الاسلامیه.

18. نوری، حسین (1408 ق) مستدرک الوسائل، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.

19. هاشمی شاهرودی، سیّدمحمود، (بی تا) استصناع ، مجله فقه اهل بیت، ش 20-19.

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : اوراق بهادار استصناع , سیاست پولی ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

182904
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.