مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
عصر ما بعد توسعه
نگاهی به بیکاری و بهره وری نیروی کار در آمریکا
ارتباط بين دين و توسعه اقتصادي
مقدمه ای درباره توسعه اقتصادی
اخبار روز اقتصادی و بازرگانی
آشنایی با مفاهیم بودجه
دقت کردید ؟؟
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
/ItMatchOnline.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/Voting/public_opinion/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع «مشکلات و راه حل ها»-قسمت دوم
گرچه تمرکز عمده این نوشتار بر به کارگیری این اوراق برای اعمال سیاست پولی است، چارچوبی که در این مقا...

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(4)
وزارتخانه‌ها و سازمان هایی که می‌خواهند طرح هایی را در سطح ملی یا منطقه ای اجرا کنند، اما اعتبارات ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(4)
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   680   بازدید   
تاریخ درج مطلب  24/10/1394
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(4)

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(4) واحد اقتصاد تبیان زنجان-

 

8. چگونگی انتشار اوراق بهادار استصناع

عقد استصناع به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم قابل انعقاد است:

1-8. صورت اول: استصناع مستقیم

وزارتخانه ها و سازمان هایی که می خواهند طرح هایی را در سطح ملی یا منطقه ای اجرا کنند، اما اعتبارات لازم برای اجرای آن را در زمان حاضر ندارند همچنین بانک های تجاری و تخصصی و مؤسسه های پولی و اعتباری که به عللی به اجرای طرح ها و پروژه های گوناگون تمایل دارند می توانند با شخصیت های حقیقی یا حقوقی در جایگاه پیمانکار قرارداد استصناع ببندند؛

بدین گونه که سفارش ساخت طرح های بزرگ نظیر راه سازی، سد سازی، شهرسازی یا طرح های کوچک نظیر احداث ساختمان، شرکت، تکمیل پروژه های مورد نظر یک شرکت موجود یا حتی طرح های انفورماتیک در زمینه ترافیک، حمل و نقل و ساختار شرکت ها و... را به پیمانکاران بدهند.

در مقابل نهادهای پیش گفته، به جای پرداخت همه یا بخشی از مبالغ قرارداد، به پیمانکار اوراق استصناع با سررسید مشخص که طرح در آن سررسید به اتمام می رسد، در یک زمان بندی متناسب با قرارداد می پردازند.

پیمانکاران و مجریان طرح ها می توانند با سرمایه های دیگری که احیاناً در اختیار دارند طرح را آغاز و به پیش برند و در سررسید با تحویل اوراق استصناع مبالغ را از سفارش دهنده دریافت دارند و در صورتی که به هر دلیل نیاز به پول نقد دارند می توانند همه یا بخشی از این اوراق را در بازارهای ثانویه یا بانک های عاملی که واسطه هستند ارائه کنند و با فروش همراه تنزیل آن اوراق به مبالغ مورد نظر دست یابند. بدیهی است قیمت این اوراق در بازار قیمت سررسید آن نخواهد بود؛

بلکه به تناسب زمان باقیمانده تا سررسید به قیمت سررسید نزدیک می شود. خریداران این اوراق نیز می توانند در صورتی که خواستند آن را به پول نقد تبدیل کنند؛ یعنی هر زمان قبل از سررسید به بازار ثانویه یا بانک های عامل مراجعه، و به تناسب مدّت باقیمانده به فروش آن اقدام کنند و در صورتی که تا زمان سررسید صبر کنند. می توانند از منتشر کننده اوراق، قیمت اسمی آن را که مندرج در آن است دریافت دارند. دارندگان این اوراق به تناسب موقعیت اقتصادی کشور می توانند سود مورد انتظار را به فروش اوراق کسب کنند.

2-8. صورت دوم: استصناع غیرمستقیم

در این صورت به علت این که طرح کوچک است یا طرحی بزرگ به طرح های کوچک تبدیل می شود پیمانکاران جزء نمی توانند با وزارتخانه ها یا سازمان های کشور وارد قرارداد شوند یا پیمانکار توان فروش اوراق استصناع در بازار ثانویه را ندارد. در این صورت، وزارتخانه ها یا سازمان های دولتی می توانند با یک بانک معتبر وارد قرارداد استصناع شوند. درمقابل این تعهد، بخشی یا همه مبالغ قرارداد به صورت اوراق استصناع به بانک داده می شود.

بانک اکنون خود با پیمانکاران جزء طرف حساب می شود و می تواند همه اوراق یا برخی از آن ها را تنزیل کند و به تناسب کار و پیشرفت طرح به پیمانکاران جزء بپردازد. در صورتی که بانک بتواند صبر کند تا این مبالغ را تا سررسید دریافت دارد، این کار را انجام داده و اگر نیاز به همه یا مبالغی از آن را داشت می تواند در بازار ثانویه به پول نقد تبدیل کند.

خریداران این اوراق نیز می توانند به همین صورت اقدام کنند. طبیعی است برای این که این اوراق مورد رغبت مردم قرار گیرد، باید ضمانت های لازم صورت پذیرد تا مردم با اطمینان از این که سرمایه هایشان محفوظ خواهد ماند، به این عرصه وارد شوند؛

از این رو لازم است انتشار این اوراق با ضمانت وزارت امور اقتصادی و دارایی یا سازمان مدیریت و برنامه ریزی و با مجوز رسمی بانک مرکزی منتشر شود و در صورتی که بازار ثانویه بورس فراگیر و گسترده و سهل الوصول نیست همان گونه که در اوراق مشارکت از بانک های عامل ویژه استفاده شد، در این طرح نیز از آنان استفاده شود. همچنین لازم است سررسید این اوراق به تناسب طرح ها و کالاهای مورد نظر به دقت تعیین شود و کیفیت مراجعه تا زمان سررسید و در زمان خود سررسید نیز به طور کامل مشخص و شفاف باشد.

9. اعمال سیاست مالی

با استفاده از شیوه استصناع مستقیم و غیرمستقیم، دولت و نهادهای دولتی می توانند کسری بودجه خود را در پروژه های عمرانی تأمین مالی کنند و از آن جا که سررسید این اوراق پس از دوره اتمام طرح یا زمانی که طرح اتمام می شود است و مبالغ در آن زمان ها پرداخت می شود، تزریق این مبالغ چون تقریباً همراه و متناسب با افزایش حجم کالا یا خدمات و رشد اقتصادی است، آثار منفی بسیار کمی بر جامعه می گذارد.

با استفاده از اوراق استصناع سیاست مالی انبساطی ملایم همراه با زمانمندی های خاص می تواند صورت گیرد و دولت و نهادهای دولتی می توانند به تناسب موقعیت اقتصادی ویژه و نیازمندی اقتصادی سیاست های مالی انبساطی و انقباضی اعمال کنند. در صورت نیاز به سیاست مالی انقباضی از اجرای طرح های مصوب صرف نظر کرده و قرارداد ساختی دوباره با آن ها امضا نخواهد کرد یا اساساً برای اجرای آن اقدامی انجام نمی دهد.

10. اعمال سیاست پولی

بانک مرکزی می تواند از طریق عملیات بازار باز تمام یا بخشی از این اوراق استصناع را تنزیل و خریداری کند و قیمت آن ها را به دارندگان اوراق بدهد و با این اقدام به سیاست پولی انبساطی اقدام ورزد؛ یعنی در وضعیت رکود اقتصادی این اوراق با قیمت بیشتری در مقایسه با قیمت رایج بازار خریداری می شود.

از این طریق، حجم نقدینگی جامعه و به تبع آن مخارج کلّ و قیمت ها و اعتبارات مؤسسه های پولی افزایش می یابد و بالعکس در شرایط رونق اقتصادی سیاست انقباضی پولی اعمال کرده، اوراق را با قیمت پایین تر به تقاضاکنندگان خواهند فروخت.

نکته ای که باید بدان پرداخت، این است: اول بار که بانک مرکزی می خواهد وارد بازار اوراق استصناع شود تا این اوراق را بخرد یا هر وقت که می خواهد سقف آن را افزایش دهد، عملاً سیاست انبساطی پولی به صورت ناخواسته اعمال می شود، به چه مجوزی بانک مرکزی وارد این ورطه شود در حالی که اقتصاد نیازمند این سیاست نیست؟

در پاسخ می توان گفت: گرچه آنچه در سال های اخیر در کشور اتفاق افتاد، خرید ارزهای حاصل از فروش نفت از دولت به وسیله بانک مرکزی بود که با پرداخت این مبالغ دولت کسری بودجه های خود را جبران می کرد می توان برای ورود بانک مرکزی به بازار استصناع بخشی از خرید ارز را متوقف کرد و به جای آن بانک مرکزی اقدام به خرید اوراق استصناع کرده، در واقع همان مقدار نقدینگی را اما از طریق اوراق استصناع، به اقتصاد تزریق کند.

گرچه به خوبی می پذیریم که این سیاست نیز سیاست انبساطی پولی است، از آن جا که این سیاست از طریق خرید ارز در هر صورت، اعمال می شد و فقط طریق اعمال سیاست تفاوت یافت، کمترین هزینه برای اقتصاد کشور را به دنبال خواهد داشت. در عین حال، زمینه برای اجرای بدون مشکل عملیات بازار باز برای دولت فراهم خواهد آمد.

روند پیش گفته در صورتی می تواند ابزار مناسبی برای سیاست های پولی تلقی شود که همواره اوراق استصناع در زمان ها و طرح های گوناگون قابلیت انتشار در سررسیدها را داشته باشد تا با جایگزینی برخی به دیگری استمرار سیاستگذاری را ممکن سازد. با استمرار این سیاست و تدارک نو به نو اوراق استصناع بر روی تفاضل خرید و فروش ها می توان به اعمال سیاست های پولی انبساطی یا انقباضی اقدام کرد.

11. شرایط لازم فقهی در اوراق استصناع

اگر استصناع را مصداقی از بیع سلم بدانیم، ضرورت دارد کلّ قیمت مورد توافق در مجلس عقد اخذ شود و مدت دار نباشد و در این صورت عقد استصناع کارکردی در ارتباط با سیاست پولی و عملیات بازار باز نخواهد داشت چون تصویر ارائه شده از اوراق استصناع داشتن سررسید مشخص در آینده است که دارنده آن در پایان دوره بتواند به انتشار دهنده آن مراجعه کند و مبلغ درج شده بر ورق را دریافت دارد.

اگر استصناع یا مواردی از آن را مصداقی از بیع شخصی بدانیم، در این صورت مثل معاملات شخصی می توان مبلغ را به تأخیر انداخت و پس از مدت سررسید، پیمانکار یا صاحب این اوراق بتواند مبلغ درج شده در ورقه را از انتشار دهنده اخذ کند.

اگر استصناع را از باب جعاله تصحیح کنیم، در جعاله نیز شرط نیست در مجلس مبلغ به عامل پرداخت شود؛ بلکه پس از پایان کار یا حتی با تأخیر یا با اقساط از پیش تعیین شده می توان اوراق استصناع را با سررسیدهای مشخصی به سفارش پذیر تحویل داد.

سرانجام اگر استصناع را عقدی مستقل از سایر عقود بدانیم، در این صورت همه شرایطی که عرف عُقلا در معاملات خود در عقد استصناع دارند، به همان صورت تصحیح می شود؛ بنابراین، اوراق استصناع با همه ویژگی هایش قابلیت آن را دارد که در پروژه ها و طرح های گوناگون به کار گرفته شود و با سررسیدهای یکسان یا متعدد در قبال کاری که در آینده پیمانکار به اتمام می رساند، پرداخت شود؛ پس می توان بیان داشت فقط در صورتی که استصناع از باب بیع سلم قابل تصحیح باشد، امکان ابزارسازی برای اعمال سیاست پولی وجود ندارد.

نکته ای که باید بدان اشاره کرد این است که چون در بازار اولیه و ثانویه اوراق استصناع قبل از سررسید به قیمت کمتری خرید و فروش یعنی تنزیل می شود، باید تنزیل از نظر فقهی مشکلی نداشته باشد و از آن جا که مشهور فقیهان با تنزیل مخالفتی ندارند، خرید و فروش اوراق استصناع در بازار بورس با مانعی مواجه نخواهد شد.

12. ویژگی های اوراق بهادار استصناع

دیدگاه نگارنده بر این نیست که اوراق بهادار استصناع جایگزین اوراق مشارکت شود؛ بلکه مقصود این است که اوراق استصناع کنار اوراق مشارکت و مکملی برای آن بتواند جایگزین خوبی برای اوراق قرضه برای اعمال سیاست های انبساطی و انقباضی پولی شود و بانک مرکزی بتواند بسته به اوضاع گوناگون اقتصادی از طریق عملیات بازار باز اقتصاد را به سمت و سوی مطلوب هدایت کند.

اگر اوراق مشارکت به معنای واقعی آن منتشر و مورد استفاده قرار گیرد، بدین معنا است که چند نفر یا چند شخصیت حقیقی یا حقوقی برای انجام کاری مشخص با خرید اوراقی که نشان دهنده مقدار مشارکت آن ها است براساس قرارداد خاص با هم شریک می شوند و پس از انجام کار، سود حاصل که سود سرمایه است به نسبت مشارکت بین این عده تقسیم می شود. این اوراق به گونه ای طراحی می شود که قابل خرید و فروش در بازار ثانویه باشد. برای رسمیت بخشی به این اورق، وزارت اقتصاد و دارایی یا سازمان مدیریت و برنامه ریزی آن را تأیید می کنند و وزارتخانه ها و نهادهای مربوط نیز از سرمایه به دست آمده در جایگاه وکیل مردم به سرمایه گذاری اقدام می ورزند.

با ملاحظه این ویژگی ها در می یابیم که سود اوراق مشارکت از قبل تعیین شده نیست و متناسب با سودی که در پایان پروژه به دست می آید تقسیم می شود؛ پس در اوراق مشارکت، میزان سود، غیر قطعی و همراه با مخاطره و ریسک است.

اگر وضعیت اقتصادی و وضعیت کسب و کار مطلوب باشد، سود بالا و در غیر این صورت سود پایین یا حتی ممکن است منفی باشد. گرچه سود علی الحساب و تضمین آن از این مخاطره به مقدار بسیاری می کاهد، اگر در پایان پروژه محاسبه دقیقی از سود به عمل آید، طبیعی است که مقدار اولیه سود علی الحساب نباید مبنای تصمیم گیری مشارکت کنندگان قرار گیرد؛

پس با توجه به معنا و ماهیت واقعی اوراق مشارکت افرادی به خرید این اوراق اقدام می کنند که ریسک پذیر باشند؛ ولی می دانیم افراد از نظر روان شناختی و روحیات شخصی یکسان نیستند. برخی ریسک پذیر و دوستدار ریسکند و همین که درآمد و بازده فراوانی را احتمال می دهند حاضرند در آن زمینه سرمایه گذاری کنند.

این افراد مناسب است در اوراق مشارکتی سرمایه گذاری کنند. با وجود اوراق مشارکت قشرهای دیگری از جامعه وجود دارند که به عللی تمایل دارند درباره مقدار بازده سرمایه شان مطمئن باشند و برای مثال، طرحی در ذهن خود برای زندگی در آینده یا فعالیت اقتصادی خاص دارند که میزان عایدی برای آنان اهمیت دارد. این افراد به طور طبیعی به سرمایه گذاری همراه با ریسک تمایل ندارند.

با انتشار اوراق استصناع می توان به جذب سرمایه های این عدّه اقدام کرد و به همین جهت در ابتدا بیان داشتیم که اوراق استصناع در دیدگاه نویسنده مکمل اوراق مشارکت در جذب سرمایه ها است، نه جایگزین آن. توضیح این که با دقت در ماهیت عقد استصناع در می یابیم از آن جا که اوراق استصناع دارای سررسید مشخص و معین به طور مثال 2 ساله، 5 ساله یا 10 ساله است، فردی که این اوراق را با قیمت مشخصی در بازار اوراق بهادار می خرد می داند که در زمان سررسید مقدار مشخص سرمایه را که همان مقدار اسمی اوراق استصناع است که به وسیله انتشار دهنده آن مشخص شده به دست خواهد آورد و از الان می تواند بدون هیچ گونه مخاطره و ریسکی روی آن مبلغ برای خود طرح و برنامه ای داشته باشد؛

زیرا قیمت این اوراق در سررسید متناسب با وضعیت رونق و رکود اقتصادی تغییر نخواهد کرد؛ بلکه همچنان مقدار ثابتی باقی خواهد ماند. گرچه اگر بخواهد قبل از سررسید بفروشد قیمت این اوراق متأثر از وضعیت اقتصادی خواهد بود.

هنگامی که اوراق استصناع به ازای انجام طرح و پروژه ای با قیمت مشخصی در زمان سررسید به پیمانکار داده می شود، در واقع همه ریسک به او منتقل خواهد شد و چون کسی که اوراق استصناع را صادر می کند در زمان سررسید مبلغ مشخصی را در ذمّه خود پذیرفته است با تغییر اوضاع و احوال اقتصادی سیاسی و اجتماعی تغییر نمی کند؛ اما پیمانکار که انجام این کار را تا زمان مشخصی تعهد کرده است ممکن است در اثر شرایط پیش گفته با سود بیشتر یا کمتر یا حتی با زیان قابل توجهی مواجه شود؛ اما افرادی که در اوراق استصناع سرمایه گذاری می کنند، بدون هیچ ریسکی در زمان سررسید از سود از پیش تعیین شده بهره مند خواهند شد.

از تفاوت بین این دو اوراق می توان نتیجه گرفت که چون سود انتظاری اوراق مشارکت همراه با مخاطره و عدم اطمینان است، باید نرخ سود انتظاری آن بالاتر از نرخ سود اوراق استصناع باشد تا افراد رغبت بیشتری برای خرید آن از خود نشان دهند.

نکته دیگر که می توان درباره بازده شخصی مطرح کرد، این است که به جهت این نوع بازده که اوراق استصناع دارد گرچه هم برای پروژه های کوتاه مدت و هم برای پروژه های بلند مدت قابلیت به کارگیری دارد، برای پروژه های کوتاه مدت از جهاتی مناسب تر است؛ زیرا به طور مثال قیمت فعلی پروژه با نرخ بازده 10 یا 15 درصد می تواند مبنای میزان قیمت اسمی اوراق استصناع قلمداد شود.

از آن جا که نرخ های تورم برای کوتاه مدت به طور مثال یک سال یا دو سال قابل پیش بینی است، این نرخ های بازده می تواند نرخ واقعی تلقی شود. دولت یا دستگاه های انتشار دهنده این اوراق می توانند با برنامه مشخص پروژه های کوتاه مدت خود را از این طریق تأمین مالی کنند و خریداران اوراق هم می توانند به بازده های مورد انتظار دست یابند.

از آن جا که اگر اوراق مشارکت به معنای واقعی خود تحقق یابد، سود یا زیان احتمالی در آینده مشخص می شود، بهتر است از این اوراق در میان مدت یا بلند مدت بیشتر استفاده شود؛ زیرا مدت زمان اجرای طرح طولانی است، احتمال تغییرات در روند اقتصادی به سمت رونق یا رکود یا ترکیبی از در این دو وجود دارد و از این رو دستیابی به سود قطعی آن هم به میزان مشخص به طور مثال 10 یا 20 درصد در طول 5 یا 10 سال با مخاطره و ریسک مواجه است. در این صورت، اوراق مشارکت چون ریسک را بین همه سرمایه گذاران توزیع می کند و سود پایان انجام طرح برایندی از هم ریسک ها و نااطمینانی طول دوره است به نظر مناسب تر باشد.

نکته جالب توجه این است با توجه به طرح های فراوان نیمه تمامی که اغلب به جهت کمبود اعتبارات متوقف مانده اند، اوراق استصناع اهمیت ویژه ای می یابد؛ زیرا در زمان آغاز اغلب این طرح ها که با توجیهات فنی، اقتصادی یا حتی سیاسی، مقداری بودجه اختصاص داده می شود در سال های بعد به علت محدودیت اعتبارات اجرای آن ها متوقف می شود؛

در صورتی که اگر در ابتدای طرح به پیمانکار اوراق استصناع داده شود، دولت خود را موظف می داند با تضمینی که وزارت اقتصاد و دارایی یا هر نهاد معتبری کرده است، در زمان سررسید، کل مبالغ پرداخت شود. در عین حال پیمانکار نیز از آن جا که می تواند این اوراق را تا زمان سررسید نگه دارد و به پول تبدیل کند یا این که در ابتدا یا وسط دوره آن را با قیمت کمتر از قیمت اسمی بفروشد و دغدغه های اعتباری نداشته باشد، می کوشد در سر موعد مقرر طرح را به پایان رسانده، آن را تحویل دهد.

گرچه در زمان سررسید اوراق استصناع نهاد انتشار دهنده باید معادل مبلغ اسمی پول را در اختیار دارنده آن قرار دهد، از آن جا که طرح طبق معمول در مدت سررسید یا حوالی آن به اتمام رسیده و محصول آن به بازار می آید مشکلی از جهت افزایش نقدینگی نیز ایجاد نمی کند؛

زیرا متناسب با رشد محصول اگر پول بیشتری به جامعه تزریق شود نه تنها مشکلی را ایجاد نمی کند، بلکه نبود نقدینگی مناسب در این صورت مشکل زا خواهد بود.

نکته جانبی دیگری که در ویژگی اوراق استصناع می توان مطرح کرد، این است که نظام حسابداری برای این اوراق براساس بدهکار، بستانکار است که سهولت خاصی دارد و تصمیم گیری و میزان سود و زیان آسان تر محاسبه می شود؛ ولی نظام حسابداری در اوراق مشارکت از سنخ سرمایه و سود است و همه دارندگان اوراق با هم در یک فعالیت اقتصادی مشارکت کرده اند.

در مجموع انتشار اوراق بهادار استصناع و پذیرش آن در بازار بورس و استقبال مردم از آن می تواند کسری بودجه دولت را به شیوه ای مناسب تأمین مالی کند؛ نقدینگی بخش خصوصی را جمع آوری و آن را به سمت سرمایه گذاری های مولّد و تولیدی سوق دهد و از نقدینگی جامعه در صورت نیاز کاسته و عرضه پول را کاهش داده، از این طریق به اهداف موردنظر نظیر مهار تورم و ایجاد اشتغال و موازنه تجاری و... نایل آید.

اگر اوراق استصناع بتواند این کارکردها را داشته باشد می تواند جایگزین خوبی برای اوراق قرضه دولتی باشد که در اقتصادهای سرمایه داری و بانکداری سنتی کاربرد گسترده و شایعی دارد.

13. نتایج و پیشنهادها

1. اوراق استصناع می تواند تا حد بسیاری خلأ اوراق قرضه که در اقتصادهای مبتنی بر نرخ بهره نقش حساسی را ایفا می کند در اقتصاد کشورهای اسلامی پر کند و بانک مرکزی می تواند از طریق عملیات بازار باز، بسته به موقعیت های اقتصادی، سیاست های انبساطی و انقباضی موردنظر را اعمال کند.

2. اوراق استصناع جایگزین اوراق مشارکت نیست؛ بلکه مکمّل آن است. از آن جا که اوراق استصناع دارای بازده ثابت و اوراق مشارکت طبق قاعده دارای بازده متغیر است و افراد جامعه نیز دارای روحیات متفاوتند، بعضی ریسک گریز و برخی ریسک پذیرند، طراحی این دو نوع اوراق می تواند سرمایه های مورد نیاز برای خرید این اوراق را از هر دو طیف افراد جامعه تأمین سازد.

3. اوراق استصناع با ملاحظه و رعایت موازین فقهی تنظیم شده و مطابق نظر مشهور فقیهان است و قابل استفاده در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا است؛ از این رو ورود این اوراق به عرصه اقتصادی کشور با مانع جدی همراه نخواهد بود.

4. گرچه عنوان مقاله اوراق بهادار استصناع ابزاری برای سیاست پولی است، در عین حال این اوراق می تواند به صورت ابزاری برای اعمال سیاست مالی نیز مورد استفاده قرار گیرد و انعطاف لازم در نحوه پرداخت به پیمانکاری و سفارش گیرنده استصناع به صورت اقساطی، مدت دار داشته باشد.

5. آنچه در مقاله آمده است، بررسی فقهی اقتصادی عقد استصناع برای به کارگیری آن به صورت ابزار سیاست پولی بود؛ اما چگونگی استفاده از این عقد در بانکداری بدون ربا گاهی به تغییرات مواد قانونی نیاز دارد که در مباحث حقوقی باید بررسی شود.

6. فقط در صورتی که استصناع را در چارچوب عقد سلم قرار دهیم، امکان ابزارسازی آن برای سیاست پولی وجود ندارد؛ اما اگر آن را در قالب بیع شخصی، جعاله و عقد مستقل تصحیح کنیم، از نظر فقهی با محدودیتی در انتشار آن مواجه نخواهیم بود.

7. باید وضعی را در اقتصاد کشور فراهم آورد که افراد جامعه بتوانند با سهولت هرچه تمام تر درآمدهای مازاد خود ولو اندک را به گونه ای مطلوب سرمایه گذاری کنند. گرچه سرانه تولید ناخالص داخلی ایران در گزارش شاخص توسعه انسانی سال 2005، 2066 دلار و براساس شاخص برابری قدرت خرید 6995 دلار اعلام شد (سایت بازتاب، 1384/6/16، کد خبر 28722) و از این رو جزء کشورهای ثروتمند شمرده نمی شویم،

با اطمینان می توان گفت که سرمایه های مازاد و کوچک و بزرگ فراوانی در دست افراد وجود دارد که در صورت مدیریت مطلوب و صحیح و کارا می توان آن ها را به سمت سرمایه گذاری و تولید بیشتر و رشد اقتصادی بالاتر رهنمون ساخت و در عین حال از آن برای اعمال سیاست های مناسب اقتصادی استفاده کرد.

این مهم را در قالب گسترش بازارهای مالی و فراگیر ساختن اطلاعات مربوط به آن و سهولت در خرید اوراق بهادار، گستردگی و تنوع آن ها به تناسب روحیات ریسک گریزی، ریسک پذیری یا ریسک متعارف افراد جامعه، محقق ساخت. ضریب میل نهایی به پس انداز حدود 3 درصد است و اگر وضعیت اجتماعی اقتصادی، و سیاسی جامعه فراهم باشد، طبق قاعده همه یا بخش معظمی از پس اندازها باید به سرمایه گذاری در داخل کشور تبدیل شود؛

ولی متأسفانه متوسط سرمایه گذاری جامعه فقط به 14 درصد؛ می رسد یعنی حدود نیمی از پس انداز جامعه به حفره پس انداز منتقل شده و افراد در وضعیت ویژه اقتصادی کشور ترجیح می دهند دارایی خود را به تناسب پیش بینی آینده کالاهای خاص به طلا، زمین، مسکن، و... که موانع تورمی (Inflation Hedge) (4) شناخته می شود سرازیر کنند تا دست کم قدرت خرید پول خود را محفوظ نگه دارند؛ ولی اگر وضعیت مناسبی برای سرمایه گذاری ایجاد شود، بی تردید میزان سرمایه گذاری از ضریب 14 درصد بسیار فراتر خواهد رفت و زمینه اشتغال بیشتر و درآمد بیشتر را فراهم خواهد ساخت و این موضوع در وضع فعلی کشور اهمیت به سزایی دارد.

نویسنده: محمدنقی نظرپور (1)

منبع :کاوند، مجتبی؛ (1389)، گفتارهایی درباره اوراق بهادار اسلامی (صکوک)، تهران: دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، چاپ اول


گرد آوری: گروه اقتصاد سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/economy.html

پی نوشت ها:

1. عضو عیأت علمی و مدیر گروه اقتصاد دانشگاه مفید.

2. به برخی از این کوشش ها اشاره می شود:

- معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی کتابی را تحت عنوان سیاست های پولی - انتخاب به صورت جایگزین سیاست انتشار خرید و فروش اوراق قرضه با توجه به موازین اسلامی در سال 1373 منتشر کرد که مسؤول اجرای طرح تحقیقی آن محمدرضا مقدسی است. در فصل ششم تحت عنوان اوراق تأمین مالی - ابزار جایگزین اوراق قرضه به قابلیت به کارگیری عقود گوناگون مندرج در قانون عملیات بانکی بدون ربا در پیش بینی ابزار جایگزین اوراق قرضه پرداخته و در چارچوب خرید دین و فروش اقساطی، مشارکت و سرمایه گذاری مضاربه به ترتیب پیشنهاد، اوراق خرید دولتی، اوراق سرمایه گذاری و اوراق مضاربه را مطرح کرد. در این کتاب تلاش شده چارچوب های حقوقی مناسب نیز برای اجرای این اوراق بهادار ارائه شود.

- سعید فراهانی فرد نیز در فصل ششم کتاب سیاست های پول در بانکداری بدون ربا، به بررسی ابزارهای جایگزین در نظام بانکی غیرربوی پرداخته است و افزون بر سه مورد پیشین، تنزیل بدهی مردم به دولت نزد بانک مرکزی و اوراق قرضه بدون بهره را نیز مطرح کرد.

- سیّدعباس موسویان در کتاب سیاست های پولی (2) که مؤسسه تحقیقات پولی در بهار 1379 چاپ کرد، در مقاله بررسی فقهی - اقتصادی ابزارهای جایگزین عملیات بازار باز و معرفی ابزاری جدید ، به نقد و بررسی 5 نوع اوراق جایگزین اوراق قرضه به قرار ذیل پرداخته است:

1. اوراق قرضه بدون بهره دولتی؛

2. اوراق خرید نسیه دولتی؛

3. اوراق مضاربه دولتی؛

4. اوراق مشارکت دولتی؛

5. گواهی های سپرده مشارکتی انتقال پذیر.

- حسین عیوضلو در کتاب تحلیل فقهی - اقتصادی اوراق قرضه در بازارهای پول و سرمایه ایران که پژوهشکده پولی و بانکی در زمستان 1383 منتشر کرد، در فصل پنجم تحت عنوان اوراق بهادار جایگزین اوراق قرضه در اقتصاد اسلامی، اوراق ذیل را به صورت جایگزین مطرح کرد:

1) اوراق تبدیل؛

2) اوراق مشارکت؛

3) اوراق قرضه بدون بازده واقعی؛

4) اوراق قرضه بین بانکی.

3. تا آن جا که نویسنده این مقاله تتبع کرده است، پیشنهاد شکل گیری این اوراق اول بار در این مقاله مطرح می شود.

4. خریدن زمین یا سهامی که قیمت آن ها همراه با تورم بالا برود و در نتیجه از کاهش ارزش پول ممانعت می کند.

منابع تحقیق:

1. تسخیری، محمدعلی (1410 ق) الاستصناع ، مجله مجمع الفقه الاسلامی، المجلد السادس، الجزء الثانی.

2. موسوی خمینی (الامام)، سید روح الله (1421 ق) تحریر الوسیله، بی جا: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

3. زرقاء، انس (1380 ش) گواهی استصناع (سفارش ساخت) ، محمدزمان رستمی، فصلنامه ی تخصصی اقتصاد اسلامی، سال اول، ش 1.

4. سرخسی، شمس الدین (1406 ق) المبسوط، ج 12، بی جا: دارالمعرفه.

5. شافعی ابن ادریس (1388 ق) الام، ج 3، بی جا: دارالشعب.

6. طوسی، محمد بن حسن (1411 ق) کتاب الخلاف، ج 3، بی جا: مؤسسه النشر الاسلامی.

7. ــــ (بی تا) المبسوط، ج 2، بی جا: المکتبة المرتضویه.

8. عیوضلو، حسین (1383 ش) تحلیل فقهی، اقتصادی اوراق قرضه در بازارهای پول و سرمایه ایران، تهران: پژوهشکده پولی و مالی و بانکی.

9. فراهانی فرد، سعید (1378 ش) سیاست های پولی در بانکداری بدون ربا، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

10. کلینی، محمد بن یعقوب (1362 ش)، الکافی، ج 5، بی جا: دارالکتب الاسلامیه.

11. مجله مجمع الفقه الاسلامی (1412 ق) الدورة السابعة لموتمر مجمع الفقه الاسلامی، المجلد السابع، الجزء الثانی.

12. معاونت امور اقتصادی (1373 ش) جایگزین سیاست انتشار خرید و فروش اوراق قرضه، تهران: وزارت امور اقتصادی و دارایی.

13. موسویان، سید عباس (1379 ش) بررسی فقهی - اقتصادی ابزارهای جایگزین عملیات بازار باز و معرفی ابزاری جدید ، مجموعه مقالات سیاست های پولی (2)، تهران: مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی.

14. مؤمن، محمد (1376 ش) استصناع (قرارداد سفارش ساخت) ، مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام)، ش 12-11.

15. ــــ (1378 ش) جایگاه اوراق مشارکت در نظام اقتصاد اسلامی ، مجله معرفت، بهار، ش 28.

16. هدایتی، سیدعلی اصغر و دیگران (1384 ش) عملیات بانکی داخلی (2)، تهران: مؤسسه عالی بانکداری.

17. نجفی، شیخ محمدحسن (1398 ق) جواهر کلام، ج 35، بی جا: المکتبة الاسلامیه.

18. نوری، حسین (1408 ق) مستدرک الوسائل، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.

19. هاشمی شاهرودی، سیّدمحمود، (بی تا) استصناع ، مجله فقه اهل بیت، ش 20-19.

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : اوراق بهادار استصناع , سیاست پولی ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

182905
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.