مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
اخبار روز اقتصادی و بازرگانی
مقدمه ای درباره توسعه اقتصادی
عصر ما بعد توسعه
آشنایی با مفاهیم بودجه
نگاهی به بیکاری و بهره وری نیروی کار در آمریکا
ارتباط بين دين و توسعه اقتصادي
دقت کردید ؟؟
/Voting/public_opinion/default.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/ItMatchOnline.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/archive/photography/0/10/default.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع «مشکلات و راه حل ها»-قسمت دوم
گرچه تمرکز عمده این نوشتار بر به کارگیری این اوراق برای اعمال سیاست پولی است، چارچوبی که در این مقا...

اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی(4)
وزارتخانه‌ها و سازمان هایی که می‌خواهند طرح هایی را در سطح ملی یا منطقه ای اجرا کنند، اما اعتبارات ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع «مشکلات و راه حل ها»-قسمت اول
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   721   بازدید   
تاریخ درج مطلب  24/10/1394
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع «مشکلات و راه حل ها»-قسمت اول

عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع «مشکلات و راه حل ها»-قسمت اول واحد اقتصاد تبیان زنجان-

1. مقدمه

قانون عملیات بانکی بدون ربا (بهره) برای نظام بانکی کشور اهدافی نظیر استقرار نظام پولی و اعتباری بر مبنای حق و عدل با ضوابط اسلامی به منظور گردش صحیح پول و اعتبار در جهت سلامت و رشد اقتصاد کشور، فعالیت در جهت تحقق اهداف و سیاست ها و برنامه های اقتصادی دولت با ابزارهای پولی و اعتباری و حذف ارزش پول و ایجاد تعادل در موازنه پرداخت ها و تسهیل مبادلات بازرگانی و... را تصویر کرد.

در عین حال وظایفی نظیر تنظیم، کنترل و هدایت گردش پول و اعتبار و اعمال سیاست های پولی و اعتباری و... را بر عهده نظام بانکی کشور گذاشته، و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مسؤول تحقق این اهداف و عملیاتی کردن وظایف پیش گفته است.

با توجه به ممنوعیت بهره در اقتصاد اسلامی و عدم امکان به کارگیری آن برای اعمال سیاست پولی، اجرای عملیات بازار باز (OMO) از طریق خرید و فروش اوراق قرضه که بر نرخ بهره مبتنی است، مطلقاً کارایی نداشته، بدین طریق عملاً قدیم ترین و شناخته شده ترین و در عین حال مهم ترین ابزار اعمال سیاست پولی که از طریق عملیات بازار باز برای مهار نقدینگی و حجم پول در اقتصاد صورت می پذیرفت، از مجموعه ابزارهای سیاستگذاری که در اختیار بانک مرکزی بود، کنار گذاشته شد.

تجربه بیست سال اخیر جمهوری اسلامی ایران نیز نشان می دهد که ابزارهای متعارف دیگر مانند تغییر نرخ ذخیره قانونی، تغییر نرخ تنزیل مجدد و ابزارهایی که به ویژه در بانکداری بدون ربا مطرح شد، نظیر تعیین حداقل و حداکثر نسبت سود بانک ها در معاملات اقساطی و اجاره به شرط تملیک، تعیین انواع و میزان حداقل و حداکثر کارمزد خدمات بانکی و حق الوکاله و... کارایی مطلوبی برای مهار نقدینگی و حجم پول نداشتند و نتوانستند خلأ انجام عملیات بازار باز را پر کنند.

تلاش این مقاله بر آن است که با به کارگیری عقد استصناع (سفارش ساخت) و شکل دهی اوراق بهادار استصناع، ابزاری جدید برای کنترل نقدینگی و تنظیم حجم پول پرقدرت در چارچوب فقه اسلامی و قانون عملیات بانکی بدون ربا در اختیار بانک مرکزی قرارداده و خلا وجود اوراق قرضه را برای اعمال سیاست پولی تا حدودی جبران کند. به نظر می رسد اوراق بهادار پیشنهادی استصناع کنار اوراق مشارکت بانک مرکزی می تواند جایگزین خوبی برای اوراق قرضه تلقی شود.

بانک مرکزی می تواند در صورت قانونی شدن اوراق استصناع و با مجوّز شورای پول و اعتبار، از طریق عملیات بازار باز تمام یا بخشی از این اوراق را از بانک ها در چارچوب خرید دین، بخرد و با این اقدام به سیاست پولی انبساطی اقدام ورزد؛ یعنی در وضعیت رکود اقتصادی این اوراق با قیمت بیشتری در مقایسه با قیمت رایج خریداری شده، از این طریق (با ثبات سایر شرایط) حجم نقدینگی جامعه و به تبع آن مخارج کلّ، اعتبارات مؤسسه های پولی و قیمت ها افزایش می یابد و بالعکس در شرایط رونق اقتصادی سیاست انقباضی پولی اعمال کرده، اوراق را با قیمت پایین تر به تقاضاکنندگان خواهند فروخت.

در کل، بانک مرکزی می تواند با خرید و فروش این اوراق و اعمال سیاست پولی متناسب با وضعیت اقتصادی به اهدافی مانند ایجاد اشتغال، تثبیت سطح عمومی قیمت ها، موازنه پرداخت ها و در نهایت رشد اقتصادی دست یابد. مشکلی که وجود دارد، این است که هرگاه بانک مرکزی برای نخستین بار به خرید اوراق اقدام می کند تا بتواند در مراحل بعد با فروش آن ها سیاست انقباضی اعمال کند، ازدیاد حجم پول را به دنبال داشته و اگر اقتصاد در وضعیت تورمی باشد، بر شدت آن افزوده می شود.

پرسش این است: آیا شیوه هایی ممکن است ابداع کرد که بانک مرکزی بتواند با اعمال آن ها آثار انبساطی این اقدام را به صفر یا به حداقل برساند؟

بخش عمده این مقاله بر ارائه این شیوه ها متمرکز است و برای پاسخ به این پرسش، به معرفی این شیوه ها می پردازد؛ سپس به نقد و بررسی آن ها همت می گمارد.

آیا برای ورود بانک مرکزی به بازار استصناع می توان بخشی از خرید ارز از دولت را که در سال های اخیر صورت می پذیرد متوقف کرد و به جای آن بانک مرکزی اقدام به خرید اوراق استصناع، و در واقع همان مقدار نقدینگی را اما از طریق خرید اوراق استصناع می توان سر جمع سیاست خنثای پولی اعمال کرد؟ و آیا اولویت دادن به تنزیل مجدد اوراق استصناع به طور کلّ یا اعمال تنزیل مجدد در چارچوب اضافه برداشت مشکل گشا است و در نهایت بهترین شیوه و راه حلّ چه شیوه و راه حلّی است؟

با توجه به این که نگارنده در مقاله دیگری ضمن معرفی عقد استصناع اصل قابلیت آن را برای سیاست پولی طرح کرد، در این مقاله ضمن معرفی کوتاهی از این عقد، به چگونگی شکل گیری و کاربرد اوراق استصناع برای اعمال سیاست پولی، شیوه های تأمین مالی برای خرید این اوراق، اوراق استصناع و رونق بازار بورس می پردازیم و سرانجام ملاحظات پایانی مطرح می شود.

2. بیان اجمالی ماهیت عقد استصناع

استصناع قرارداد سفارش ساختی بین دو شخص اعم از حقیقی و حقوقی مبنی بر تولید کالایی خاص یا اجرای پروژه ای با ویژگی های مشخص در آینده است که سفارش گیرنده (پیمانکار) در ازای گرفتن مبالغ آن در زمان های توافق شده که بخشی از آن می تواند به صورت نقد و بخشی از آن به صورت اقساط به تناسب پیشرفت فیزیکی کار باشد، متعهد می شود، مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز پروژه را خود تهیه کند و در زمان مشخص، کالا یا پروژه مورد نظر را به سفارش دهنده تحویل دهد. عمل و عین بر ذمه سفارش گیرنده مستقر می شود.

گرچه عقد استصناع از گذشته های دور وجود داشته و فقیهان بزرگوار نیز به تبیین ماهیت فقهی و حقوقی آن پرداختند، همچنان اتفاق نظری در این زمینه وجود ندارد. از متقدمانی که به این موضوع پرداختند می توان از شیخ طوسی در خلاف (طوسی، 1411 ق: ج 3: 215) و در المبسوط (طوسی، 1422 ق، ج 2: 194) و شافعی در الام (شافعی، 1422 ق، ج 3: 131) و سرخسی در المبسوط (سرخسی، بی تا، ج 12: 139) نام برد.

همچنین از معاصران می توان از آیت الله هاشمی شاهرودی (هاشمی شاهرودی، 1378: ش 19-20) آیت الله مؤمن (مؤمن، 1376: ش 11-12)، آیت الله تسخیری (مجله مجمع الفقه الاسلامی العدد السابع، الجزء الثانی)، علی محیی الدین علی قره داغی (قره داغی، 1423 ق)، محمد سلیمان اشقر (اشقر، 1418 ق)، عبدالحمید محمود طهماز (طهماز، بی تا) و وهبه زحیلی (زحیلی، 1423 ق) و محمد توفیق رمضان بوطی (بوطی، 1418 ق) نام برد.

شایان ذکر است که عالمان اهل سنت در قالب عقد استصناع به جنبه های گوناگون آن پرداختند؛ ولی در کتاب های فقهی شیعه به گستردگی کتب فقهی اهل سنت به این موضوع پرداخته نشده است. در هر صورت با توجه به گستردگی عقد استصناع در وضعیت کنونی جامعه و نیاز به واقعی تر کردن عقود بانکی و اوراق منتشره به وسیله دولت و بانک مرکزی و یا گسترده و فراگیر ساختن آن ها، بررسی دقیق فقهی، حقوقی عقد استصناع و چگونگی امکان استفاده از آن در عرصه فعالیت های اقتصادی در سطح خرد و کلان به نظر ضرور می رسد.

این که آیا استصناع اساساً عقد است یا ایقاع و در صورت عقد بودن آیا سلم است یا بیع و یا بیع و اجاره یا در ابتدا بیع و در انتها اجاره یا اجاره محضه و یا وعد و یا مواعده و یا این که عقدی مستقل شمرده می شود؟ آیا عقد استصناع، قراردادی لازم یا جایز است؟

در صورت لزوم، آیا اختیار بر هم زدن معامله (خیار) وجود دارد و کدام یک از خیارهای رویت ، عیب و وصف در آن جریان دارد؟ و سایر احکام از مباحث بسیار مهمی است که در مباحث فقهی مربوط به استصناع باید موشکافی شود.

حتی مباحث در این سطح نیز خلاصه نمی شود؛ بلکه اگر بپذیریم که عقد استصناع در مجموعه عقود متعارف رایج در کتاب های فقهی شیعه نیست، آیا ممکن است عقدی را با این خصوصیات تأسیس کرد؟ آیا اساساً تأسیس عقد جدید (مستحدث) امکان پذیر و جایز است؟

نویسنده در مقاله پیشین به بخشی از این مباحث پرداخته، در تحقیق دیگری که در دست تألیف دارد، با استفاده از کتاب های فقهی و اصولی قدما و متأخران و معاصران به بررسی اقوال و نظریه ها در این زمینه به صورتی به طور کامل فقهی و تخصصی و به شیوه ای اجتهادی در چارچوب فقه جواهری خواهد پرداخت به اجمال می توان گفت:

اولاً استصناع عقد است، نه ایقاع. ثانیاً استصناع عقدی مستقل از سایر عقود است؛ گرچه شباهت هایی با برخی از عقود دارد.

از آن جا که در عقد استصناع از پیمانکار خواسته می شود با مواد اولیه ای که خود تهیه می کند کالایی را با ویژگی هایی مشخص بسازد و در زمان مشخص تحویل بدهد؛ یعنی عقدی است که چه سبب آن پیمانکار در مقابل مبالغی که بخشی به صورت نقد و بخشی به صورت اقساطی دریافت می کند، عمل و عین (کالایی که می سازد) بر ذمه او مستقر می شود.

این عقد، مستقل از عقود متعارف است و از آن جا که اطلاق عقد بر آن عرفا بلا مانع است، عمومیت آیه شریفه أَوْفُوا بِالْعُقُودِ شامل آن خواهد شد و مشروعیت آن نیز اثبات می شود. افزون بر سیره متشرعه که حکایت از انعقاد و شیوع چنین عقودی دارد، به احتمال بسیار و در حد اطمینان می توان گفت که در گذشته های دور نیز جریان داشت و علی القاعده در دین امامان معصوم (علیهم السلام) و پیامبر بزرگوار (صلی الله علیه و آله و سلم) بوده و منع و ردعی از آنان صادر نشده است؛ گرچه در منابع روایی اهل سنت دو روایت نقل شده که حکایت از آن دارد:

یک. پیامبر اسلام سفارش ساخت انگشتری از طلا را به مردی داد که برای حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) ساخته شد.

دو. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سفارش ساخت منبر را به زنی به نام سهل داد که به غلام خود امر کند منبری برای حضرت (علیه السلام) بسازد.

روایت اول حتی در منابع صحاح اهل سنت وارد نشده و فقط در کتاب النهایه فی غریب الحدیث از ابن اثیر (ابن اثیر، 1422 ق، ج 3: 56) ذکر شده است؛ ولی روایت دوم گرچه در صحیح بخاری آمده، صریح در این نیست که خود پیامبر قرارداد استصناع بسته باشد؛ پس از نظر روایات نقل شده از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) حتی در منابع روایی اهل سنت نمی توان به دلیل مقتضی بر انعقاد عقد استصناع به وسیله حضرت دست یافت و در جوامع روایی شیعه نیز تاکنون نویسنده به روایاتی از این دست برخورد نکرده است.

به نظر می رسد غیر از عمومات و اطلاقات نظیر آیه شریفه أَوْفُوا بِالْعُقُودِ و وجود سیره متشرعه، روایت خاصی بر شرعیت عقد استصناع نداشته باشیم.

نویسنده: محمدنقی نظرپور (1)

منبع :کاوند، مجتبی؛ (1389)، گفتارهایی درباره اوراق بهادار اسلامی (صکوک)، تهران: دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، چاپ اول


گرد آوری: گروه اقتصاد سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/economy.html

پی نوشت :

1. عضو هیأت علمی و مدیر گروه اقتصاد دانشگاه مفید.

منابع تحقیق:

الف: منابع فارسی

1. ختائی، محمود و خاوری نژاد، ابوالفضل (1377 ش) گسترش بازارهای مالی و رشد اقتصادی ، مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس سیاست های پولی و ارزی، بی جا: ـــ .

2. صلاح منش، احمد و گودرزی، آتوسا (1383 ش) تعامل شبکه بانکی و بانک مرکزی در تعیین نرخ بهره ، مجموعه مقالات چهاردهمین کنفرانس سیاست های پولی و ارزی، بی جا: ـــ .

3. کازرونی، علی رضا (1382 ش) رابطه بین توسعه مالی و رشد اقتصادی تجربیات ایران ، مجموعه مقالات سیزدهمین کنفرانس سیاست های پولی و ارزی، بی جا: ـــ .

4. کمیجانی، اکبر (1372 ش) سیاست های پولی مناسب در جهت تثبیت فعالیت های اقتصادی، تهران: معاونت امور اقتصادی.

5. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1382 ش) گزارش اقتصادی و ترازنامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، تهران: ـــ .

6. مجتهد، احمد (1377 ش) بررسی عوامل مؤثر بر تفاوت نرخ سود (Spread) در ایران ، مجموعه مقالات چهاردهمین کنفرانس سیاست های پولی و ارزی، بی جا: ـــ .

7. مومن، محمد (1376 ش) استصناع (قرارداد سفارش ساخت) مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام)، ش 11-12.

8. نظرپور، محمدنقی (1384 ش) اوراق بهادار استصناع (سفارش ساخت) ابزاری برای سیاست پولی ، فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، ش 20.

9. هاشمی شاهرودی، سید محمود (1378 ش) استصناع ، مجله فقه اهل بیت (علیهم السلام)، ش 20-19.

10. هدایتی، سید علی اصغر و همکاران (1384 ش) عملیات بانکی داخلی 2 (تخصیص منابع)، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.

ب. عربی

1. ابن اثیر، مبارک بن محمد (1422 ش) النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، بیروت: دارالمعرفه.

2. اشقر، محمد سلیمان و ابورخیه، ماجد محمد (1418 ق) بحوث فقهیه فی قضایا معاصره، لاردن: دارالنفایس.

3. بوطی، محمد توفیق رمضان (1418 ق) البیوع الشایعه، دمشق: دارالفکر.

4. زحیلی، وهبه (1423 ق) المعاملات المالیه المعاصرة، لبنان: دارالفکر المعاصر.

5. سرخسی، شمس الدین (بی تا) کتاب المبسوط، بیروت: دارالمعارف.

6. شافعی، محمد بن ادریس (1422 ق) الام، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.

7. طوسی، محمد بن حسین (1411 ق)، الخلاف، ج 3، بی جا: مؤسسه النشر الاسلامی.

8. ـــــ (1422 ق) المبسوط فی الفقه الامامیه، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.

9. طهماز، عبدالحمید محمود (بی تا) الفقه الحنفی فی ثوبه الجدید، سوریه: دارالقلم.

10. عویش، عبدالحلیم (1426 ق) موسوعة الفقه الاسلامی المعاصر، قاهره: دارالوفاء.

11. قره داغی، علی محیی الدین علی (1422 ق) بحوث فی فقه المعاملات المالیه المعاصره، بیروت: دارالبشایر الاسلامیه.

12. ــــ (1423 ق) بحوث فی الاقتصاد الاسلامی، بیروت: دارالبشایر الاسلامیه.

13. ــــ (1412 ق) مجله ی مجمع الفقه الاسلامی، الدوره السابعه لموتمر مجمع الفقه الاسلامی المجلد السابق، الجزء الثانی.

14. نجفی، شیخ محمد حسن (1398 ق) جواهر الکلام، ج 35، تهران: المکتبه الاسلامیه.

15. وزارة الاوقاف و الشئون الاسلامیه الکویت (1425 ق) الموسوعه الفقهیه، الجزء الثالث، بی جا: ـــ.

ج. انگلیسی

1. Fry, Maxwell J, Money, Interest, and Banking in Economic Development, the Johns Hopkins University Press 1995.

2. Fry, Maxwell J, Emancipating the Banking System and Developing Markets For Government Debt, Routledge, Landon and New York 1997

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

182906
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.