مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
عصر ما بعد توسعه
آشنایی با مفاهیم بودجه
نگاهی به بیکاری و بهره وری نیروی کار در آمریکا
اخبار روز اقتصادی و بازرگانی
مقدمه ای درباره توسعه اقتصادی
ارتباط بين دين و توسعه اقتصادي
دقت کردید ؟؟
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
/Voting/public_opinion/default.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/ItMatchOnline.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/Directory/Free-Web-Submission.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/archive/photography/0/10/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

ارائه الگوی تأمین مالی توسعه موقوفات با استفاده از انتشار اوراق منفعت (صکوک انتفاع)(5)
در کشور ما موقوفات زیادی وجود دارد که توسعه پیدا نکرده اند. این واقعیت باعث شده ما نتوانیم از توان ...

ارائه الگوی تأمین مالی توسعه موقوفات با استفاده از انتشار اوراق منفعت (صکوک انتفاع)(3)
اوراق بهادار اسلامی یا صکوک گواهی هایی با ارزش اسمی یکسان هستند که بعد از عملیات پذیره نویسی، بیانگ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : اسلام و سرمایه اجتماعی-قسمت چهارم
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   572   بازدید   
تاریخ درج مطلب  22/10/1394
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

اسلام و سرمایه اجتماعی-قسمت چهارم

اسلام و سرمایه اجتماعی-قسمت چهارم واحد اقتصاد تبیان زنجان-

 

سرمایه اجتماعی اسلامی

با در نظر گرفتن انواع و سطوح مختلف سرمایه اجتماعی، و بررسی اصول اسلامی در می یابیم که اجرای این اصول می توانند تأثیر عمده ای بر افزایش انواع مختلف سرمایه اجتماعی در جامعه اسلامی داشته باشد و حتی فراتر از آن، به نظر می رسد که دین اسلام مؤثرترین روشی است که می تواند سرمایه اجتماعی را به بالاترین سطح ممکن آن برساند.

مسئله دیگری که جای تأمل دارد، نوع نگاه ما به موضوع سرمایه اجتماعی است. هر چند که این مفهوم از سوی دانشمندان غربی مطرح و گسترش داده شده است، ولی با در نظر گرفتن کاربردهای گسترده این مفهوم در علوم مختلف، و با توجه به اینکه دین اسلام بیشترین قابلیت را برای افزایش سرمایه اجتماعی دارا می باشد، می توان این مفهوم را در چهارچوب دین اسلام بازنگری کرد.

در این راستا می توان مفهوم سرمایه اجتماعی اسلامی را مطرح کرد که تعریف کلّی آن، همان تعریف سرمایه اجتماعی است، با این تفاوت که سرمایه اجتماعی اسلامی براساس اصول اسلامی نظیر وحدت، اخوت و تعاون شکل می گیرد و توسعه می یابد. سرمایه اجتماعی اسلامی همان انواع و اجزای سرمایه اجتماعی را دارا می باشد، یعنی انواع سرمایه اجتماعی ساختاری و شناختی، و سطوح مختلف خرد، میانی و کلان برای سرمایه اجتماعی اسلامی هم وجود دارد.

بنابراین سرمایه اجتماعی اسلامی از نظر شیوه های شکل گیری و توسعه، متفاوت از سرمایه اجتماعی غیراسلامی است، ولی همان انواع و کارکردها را دارا می باشد. سرمایه اجتماعی اسلامی در بُعد شناختی، براساس اصول وحدت و اخوت، فضایل اخلاقی نظیر حُسن ظن، صداقت، درستکاری، مهربانی، تواضع، خوش خلقی، گشاده رویی، همدردی و کمک کردن به دیگران، بخشندگی و گذشت، پرهیز از آزار و اذیت، رعایت حقوق دیگران، فداکاری و ترجیح منافع دیگران بر منفعت شخصی، و تحریم بدگویی، غیبت، تهمت، تبعیض و تعصب قومی و سایر رذایل اخلاقی شکل می گیرد و اصولی نظیر تعاون، مصابره و مرابطه، مشورت، و تکافل اجتماعی، در کنار جنبه ی اجتماعی بسیاری از احکام و دستورات اسلام مثل نماز جماعت، نماز جمعه، امر به معروف و نهی از منکر، حج، خمس و زکات، شکل دهنده سرمایه اجتماعی اسلامی در بُعد ساختاری هستند.

تفاوت اساسی سرمایه اجتماعی اسلامی با سرمایه اجتماعی غیراسلامی در این است که روابط اجتماعی در اسلام براساس ایمان و در چهارچوب دستورات اسلامی قابل ایجاد و توسعه است. مهم ترین مصداق این موضوع، تعاون و مشارکت اجتماعی در اسلام است که تنها در کارهای مفید و در چهارچوب مقررات اسلامی مجاز است.

این تفاوت نه تنها نقص محسوب نمی شود، بلکه موجب می شود گروه های اجتماعی زیان آور که در ادبیات سرمایه اجتماعی با عنوان سرمایه اجتماعی منفی مطرح می شود، شکل نگیرند و مشارکت اجتماعی در الگوی اسلامی تأثیر مثبت بیشتری بر رشد و توسعه جامعه اسلامی خواهد داشت. در بخش بعدی به طور مفصل، تفاوت های مشارکت اجتماعی اسلامی و غیراسلامی را مورد بررسی قرار می دهیم.

الگوی اسلامی برای مشارکت اجتماعی

مشارکت اجتماعی در یک جامعه با فعالیت افراد در گروه ها و سازمان های اجتماعی شناخته می شود. در ادبیات سرمایه اجتماعی دو دیدگاه متفاوت در مورد اثرات گروه های اجتماعی وجود دارد: دیدگاه اول مربوط به پاتنام است که براساس آن شبکه های مشارکت اجتماعی (گروه های اجتماعی) از اَشکال اساسی سرمایه اجتماعی محسوب می شود. (پاتنام، 1992)

این شبکه ها به تدریج عادت های همکاری، همبستگی و نشاط عمومی را در اعضای خود تقویت می کنند و هنجار معامله به مثل را در جامعه گسترش می دهند. دیدگاه دوم، دیدگاه اولسون است که براساس آن، گروه ها غالباً با اهداف منفعت طلبانه ایجاد می شوند و بنابراین به رشد و توسعه آسیب می رسانند. (اولسون، 1965) ایجاد انسجام و اعتماد در درون گروه ها که معمولاً براساس طبقه، شغل و یا قومیت صورت می گیرد، می تواند به قیمت کاهش اعتماد بین گروهی (سرمایه اجتماعی تعمیم یافته) تمام شود و تأثیر منفی بر سرمایه اجتماعی کلّ جامعه داشته باشد.

علاوه براین، در برخی از گروه های اجتماعی ممکن است مواردی نظیر تقویت نژادگرایی، پارتی بازی، ارتباطات غیر شفاف و... وجود داشته باشد که ناشی از روابط اخلاقی غیررسمی درون شبکه ای است. با در نظر گرفتن این دو دیدگاه متفاوت می توان نتیجه گرفت که تأثیر مشارکت اجتماعی بر رشد و توسعه جوامع مبهم است.

الگویی که در اسلام برای مشارکت اجتماعی مشخص شده، می تواند اشکالات ذکر شده را برطرف سازد. مطابق اصل تعاون، گسترش فعالیت های گروهی در کارهای مفید و مشروع مورد توصیه اسلام می باشد. اسلام الگوی خاصی برای مشارکت اجتماعی ارائه می دهد که براساس آن، فعالیت های داوطلبانه گروهی افراد جامعه فقط در مورد کارهای مفید و مشروع انجام می شود. برخلاف این دیدگاه، در دیدگاه غربی، مشارکت اجتماعی باید در امور مختلف گسترش پیدا کند و این امور نباید حتماً مفید، سازنده، با اهداف خیرخواهانه و در چهارچوب قواعد اخلاقی و مذهبی باشد.

از اینجا می توان نتیجه گرفت که اثرات منفی گروه های اجتماعی که به آن اشاره شد، ناشی از دیدگاه غرب به مشارکت اجتماعی است. در الگویی که آیین اسلام برای مشارکت اجتماعی مشخص کرده، این مشارکت باید در اموری صورت گیرد که مفید، با اهداف خیرخواهانه، و در چهارچوب اصول و مقررات اسلامی باشد.

از سوی دیگر، دین اسلام تأثیر عمده ای در افزایش اعتماد بین گروهی (اعتماد تعمیم یافته) دارد و از این طریق هم اثرات منفی گروه های اجتماعی را از بین می برد. مشارکت اجتماعی در دیدگاه غربی، فعالیت گروهی در قالب گروه های مختلفی است که می توانند با اهداف و عملکردهای مختلف و حتی متضاد ایجاد شوند و در اثر وجود این گروه بندی های اجتماعی، ممکن است کیفیت روابط افرادی که متعلّق به گروه های مختلف هستند (اعتماد تعمیم یافته) کاهش یابد.

در حالی که مشارکت اجتماعی در اسلام همراه با اتحاد و یک پارچگی تمام افراد و گروه ها در سایه ایمان و عمل به دستورات اسلامی است و تنها افراد به خاطر مشارکت در امور مختلف که همگی مفید و مشروع و با اهداف خیرخواهانه هستند، در گروه های مختلف قرار می گیرند و در نتیجه وجود این گروه ها هیچ گونه تأثیر منفی بر روابط افرادی که متعلّق به گروه های مختلف هستند، ندارد.

در مجموع می توان گفت که مشارکت اجتماعی با الگوی اسلامی می تواند تأثیر عمده ای بر رشد و توسعه جامعه اسلامی داشته باشد، زیرا اولاً اسلام انگیزه های قوی برای مشارکت خیرخواهانه در مسلمانان ایجاد می کند و این مشارکت تنها در امور مفید و مشروع صورت می گیرد و ثانیاً در سایه اصول وحدت و اخوت، عضویت افراد در گروه های مختلف اجتماعی موجب تفرقه و کاهش اعتماد تعمیم یافته نمی شود.

کاربردهای سرمایه اجتماعی اسلامی در توسعه جامعه اسلامی

همان طور که گفته شد سرمایه اجتماعی تأثیر عمده ای در توسعه و پیشرفت جوامع دارد. ما برای اینکه کشور خود را در مسیر پیشرفت و توسعه همه جانبه هدایت کنیم، نیاز داریم به اینکه با استفاده از الگوهای اسلامی، سرمایه اجتماعی جامعه را افزایش و مشارکت مردم را در امور مختلف گسترش دهیم.

برای این کار لازم است برنامه جامعی برای افزایش سرمایه اجتماعی تدوین و اجراء شود و با توجه به ظرفیت های بی نظیر دین اسلام برای افزایش سرمایه اجتماعی تدوین و اجراء شود و با توجه به ظرفیت های بی نظیر دین اسلام برای افزایش سرمایه اجتماعی، باید الگوهای اسلامی در این زمینه شناسایی و در تدوین این برنامه جامع به کار گرفته شود. برای افزایش سرمایه اجتماعی با الگوهای اسلامی دو راهکار عمده وجود دارد:

اول) گسترش و تعمیق اعتقادات و فرهنگ اسلامی:

توسعه فرهنگ اسلامی، زیربنای توسعه اقتصادی و اجتماعی است. اگر اکثر افراد جامعه اسلامی، ایمان و بصیرت کافی داشته و به اجرای اصول اسلامی پایبند باشند، سرمایه اجتماعی زیادی در جامعه به وجود می آید. در این میان پایبندی رؤسا و مسئولان حکومتی به اجرای اصول اسلامی اهمیت ویژه ای دارد.

دوم) گسترش مشارکت اجتماعی مردم در امور مختلف:

تجربه دهه های گذشته نشان می دهد هرجا که مردم به صورت داوطلبانه و خودجوش در امور مشارکت کنند، مشکلات حل می شود و رشد و پیشرفت نمایان می شود، ولی در غیاب مشارکت مردم، دولت ها به تنهایی قادر به حلّ تمام مسائل و مشکلات نیستند و در این حالت سرعت رشد و پیشرفت جامعه کند می باشد.

بنابراین دولت ها باید زمینه مشارکت اجتماعی مردم را با الگوهای اسلامی فراهم سازند و این به منزله پیاده کردن اصل تعاون در جامعه است که می تواند منشأ بسیاری از تحوّلات و پیشرفت ها در جامعه باشد. مشارکت های اجتماعی باید مورد تشویق و حمایت دولت قرار گیرد و بستر مشارکت مردم از سوی دولت و سازمان ها و نهادهای دولتی فراهم شود.

چه بسا افراد زیادی که تمایل بسیاری به انجام فعالیت های داوطلبانه در زمینه های مختلف دارند، اما بستر مناسبی برای انجام این فعالیت ها پیدا نمی کنند. دولت می تواند در حوزه های فعالیت خود، برخی از وظایف خود را از طریق مشارکت و فعالیت های داوطلبانه مردمی انجام دهد. این کار دو اثر مثبت مهم دارد: اول اینکه مشارکت و فعالیت های داوطلبانه مردمی در قالب گروه ها و سازمان های مردمی، و تحت نظارت و هدایت سازمان های دولتی می تواند به طور مستقیم بسیاری از مشکلات و کمبودهای جامعه را برطرف سازد و سرعت توسعه و پیشرفت جامعه را افزایش دهد.

دوم اینکه این کار، تمرینی است برای مردم و مسئولان دولتی که می تواند موجب گسترش فرهنگ مشارکت و فعالیت های داوطلبانه در جامعه شود و سرمایه اجتماعی را در جامعه افزایش دهد. دولت بایستی کارهایی را که بهتر است با مشارکت مردم انجام شود، شناسایی کند و شرایط لازم را برای محقق شدن این مشارکت فراهم سازد.

گفتیم که گسترش و تعمیق اعتقادات و فرهنگ اسلامی از راهکارهای مهم برای افزایش سرمایه اجتماعی محسوب می شود. با توجه به مسائل دنیای امروز، دستیابی به این هدف بسیار دشوار می باشد. در این راستا استفاده از مشارکت اجتماعی مردم برای گسترش فعالیت های فرهنگی و مذهبی می تواند بسیار مثمرثمر باشد.

به عنوان نمونه دیگر می توان به مسئله آموزش در کشور اشاره نمود. آموزش و تربیت دانش آموزان، کاری بسیار گسترده و مشکل است. دانش آموزان علاوه بر آموزش های درسی نیاز به موارد متعددی از آموزش های علمی، فرهنگی و تربیتی دارند. انجام کامل و مطلوب آموزش های مورد نیاز دانش آموزان با امکانات و اعتبارات دولتی، کاری دشوار و تقریباً غیرممکن می باشد.

از سوی دیگر، کشور ما دارای تعداد بسیاری دانشجو در مناطق مختلف می باشد که به خاطر اینکه از طریق آزمون های رقابتی وارد دانشگاه می شوند، اغلب دارای قدرت علمی و آموزشی زیادی هستند و همین طور افرادی جوان، دارای وقت آزاد، با انگیزه و پرتلاش هستند و تمایل زیادی برای انجام فعالیت های داوطلبانه در زمینه های آموزشی دارند.

با در نظر گرفتن این شرایط، بهترین راه حل برای مسئله آموزش کشور، استفاده از فعالیت های داوطلبانه دانشجویان در ارائه خدمات آموزشی به دانش آموزان است. اگر دولت با ایجاد شبکه ها و گروه های داوطلبانه محلّی و یا حمایت از آن ها، زمینه فعالیت داوطلبانه دانشجویان را فراهم سازد، دانشجویانِ با انگیزه می توانند با اختصاص چند ساعت از وقت خود در هفته، به آموزش دانش آموزان هم محلّی و همشهری خود در زمینه های مختلف کمک نمایند و همین طور یک الگوسازی علمی و تربیتی، و یک انگیزه قوی تحصیلی برای دانش آموزان ایجاد می شود و دولت می تواند با یک برنامه جامع کشوری، این کار را هدایت و حمایت نماید.

شناسایی این گونه مسائل توسط دولت که مسئله آموزش و تربیت نسل جوان، یکی از آن هاست، و ایجاد شرایط لازم برای مشارکت داوطلبانه مردم، به نوعی توجه به سرمایه اجتماعی در سیاست گذاری های کلان کشور است و ضمن حلّ مسائل کشور، باعث تقویت شبکه های اجتماعی و افزایش سرمایه اجتماعی می شود.

نویسنده: علی افسری (1)

منبع :جمعی از نویسندگان؛ (1394)، مجموعه مقالات نخستین کنگره ی بین المللی علوم انسانی اسلامی (جلد 3)، تهران: انتشارات آفتاب توسعه، چاپ اول

راسخون


گرد آوری: گروه اقتصاد سایت تبیان زنجان

http://www.tebyan-zn.ir/economy.html

پی نوشت ها:

1- کارشناس ارشد اقتصاد

کتابنامه :

1. افسری، علی، 1390، تأثیر سرمایه اجتماعی بر نوآوری موردی کشورها، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه پیام نور، استاد راهنما: دکتر فرهاد خداداد کاشی.

2. حسینی، سید امیر حسین؛ علمی، زهرا؛ و شارع پور، محمود، 1386، رتبه بندی سرمایه اجتماعی در مراکز و استان های کشور، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال هفتم، شماره 26.

3. ربانی خوراسگانی، رسول؛ طاهری، زهرا، تبیین جامعه شناختی میزان دینداری و تأثیر آن بر سرمایه اجتماعی در بین ساکنان شهر جدید بهارستان اصفهان، دو فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، سال پنجم، شماره 2، صص 129-91، پاییز و زمستان 1387.

4. طباطبایی، علامه سید محمد حسین، تفسیر المیزان، جلد چهارم، برگرفته از پایگاه اینترنتی اندیشه قم به نشانی: http://www.andisheqom.com

5. فصیحی، امان الله، دین و سرمایه اجتماعی، نشریه معرفت، شماره 123، اسفند 1386.

6. کتابی و همکاران، دین، سرمایه اجتماعی و توسعه اجتماعی فرهنگی، مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره 17، 1383.

7. مکارم شیرازی، آیت الله ناصر، تفسیر نمونه، جلد چهارم، برگرفته از پایگاه اینترنتی اندیشه قم به نشانی: http://www.andisheqom.com

8. مهرگان، نادر؛ دلیری، حسن، 1389، سرمایه اجتماعی یا سرمایه مذهبی، کدام یک برای اقتصاد مطلوب ترند؟ معرفت اقتصادی، سال اول، شماره دوم.

9. Kassa, A. (2009), Effects of different dimensions of social Capital on innovative activity: Evidence from Europe at the regional level, University of Tartu, Technovation 29, 218- 233.

10. Olson, M. (1965), The Logic of Collective Action: Public Goods and the Theory of Groups, Harvard University Press.

11. Putnam, R.D. ( 1992), The prosperous community, The American Prospect, Spring 1992, 13, 35-42.

12. Putnam, R.D. (1993), Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy, Princeton: Princeton University Press.

13. Zak, P.J. and Knack, S. (200 I), Trust and Growth, Economic Journal, 295- 321.

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : اقتصاد اسلامی , سرمایه اجتماع ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

182868
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.