مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
دعا کنم یا نماز مستحبی بخوانم؟
از عملیات خیبر چه می دانید؟
نگاهی بر انسان شناسی فلسفی
حقیقت دعا در اسلام
شرکت در نماز جمعه و اهمیت آن
وصیت نامه شهيد حاج مهدی باکری
امر به معروف و نهی از منکر
تذکرات اخلاقي درباره حج و عمره
دقت کردید ؟؟
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/archive/photography/0/10/default.html
/ItMatchOnline.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/Voting/public_opinion/default.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
جدیدترین مطالب این بخش

نقش مردم در انقلاب جهانی!
لزوم تشکیل حکومت از نگاه هیچ اندیشمندی پوشیده نیست. رشد و آگاهی و حضور همیشگی مردم را نمی توان در ب...

امام حیات بخش جان های پژمرده
امام همچون آب گوارا رمز حیات طیبه انسان هاست. وقتی که ظهور می کند، درهای نعمت از آسمان و زمین به رو...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : امام رضا (ع) و نفي ارزش‌هاي منفي
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   106   بازدید   
تاریخ درج مطلب  25/12/1395
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

امام رضا (ع) و نفي ارزش‌هاي منفي

امام رضا (ع) و نفي ارزش هاي منفي

الف) پرخاشگري 

خشونت گرايي و پرخاشگري از علائم خودکم بيني و خودناباوري است. کسي که احساس حقارت کند، با استفاده از حسّ انتقام جويي درصدد مقابله با رقيب خويش برآمده و در اين مسير از شيوه هاي مختلف استفاده مي کند. اين گونه افراد با خشونت طلبي درصددند ناکامي ها و شکست هاي خويش را پوشش دهند و آنها را از اين راه نادرست جبران کنند.

انتقام جويي، گونه هاي مختلفي دارد: يکي از شکل هاي انتقام جويي، انتقادهاي کوبنده و بي جاست. تحقيرها و سرزنش هاي ديگران، از ديگر شيوه هاي پرخاشگري است. زخم زبان، ايجاد لطمه هاي روحي و استفاده از سخنان رکيک، نوع ديگري از خشونت گرايي را آشکار مي سازد. چنان که فحاشي و درگيري فيزيکي، اوج پرخاشگري را نشان مي دهد.

دين و پيشوايان ديني به گونه هاي مختلف درصدد مواجهه با احساس خشونت، رويکرد خشونت طلبي و پرخاشگري برآمده اند و در اين رابطه، راهکارهايي را پيش رو گذاشته اند. خداوند، پاکان را داراي سه ويژگي معرفي مي فرمايد: بخشش در راحتي و رنج، فروخوردن خشم و گذشت از خطاي ديگران. در اين صورت آنان به مقام احسان نائل شده اند و خداوند، محسنين را دوست دارد:

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ؛ همانان که در فراخي و تنگي انفاق مي کنند، خشم خود را فرو مي برند، از مردم در مي گذرند و خداوند نيکوکاران را دوست دارد (1).

امام صادق (عليه السلام) فرمودند:

ثَلَاثٌ مَنْ کُنَّ فِيهِ اسْتَکْمَلَ خِصَالَ الْإيمَانِ مَنْ صَبَرَ عَلَي الظُّلْمِ وَ کَظَمَ غَيْظَهُ وَ احْتَسَبَ وَ عَفَا وَ غَفَرَ کَانَ مِمَّنْ يُدْخِلُهُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَاب؛ سه چيز است که دارنده ي آن، خصال ايمان را به حد کامل به دست آورده: کسي که بر ظلم صبر کند، کسي که براي خدا کظم غيظ کند و کسي که ببخشد و گذشت کند، از کساني خواهد بود که خداوند متعال آنها را بدون حساب داخل بهشت مي کند (2).

خشم يا غضب، از قواي نفس آدمي است که ريشه در حفظ و صيانت انسان از خود دارد و دست خلقت براي حفظ حيات و دفع تهديدها، آن را در وجود انسان به وديعت نهاده است. خشم، به حالتي هيجاني اطلاق مي شود که به پاره اي تظاهرات فيزيکي، فيزيولوژيکي و روان شناختي منجر مي شود. اين نيروي دروني يکي از عوامل سلب آرامش در انسان به حساب مي آيد.

نکته ي قابل توجه اين است که نبايد نيروي خشم را از اساس منکر شد و ناکارآمد دانست، همان گونه که قرآن کريم اصل خشم را تخطئه نمي کند و خشم هاي مقدس را مي ستايد. اساساً خشم مقدس يکي از صفات الهي است که در انسان متجلي شده او را به سمت نام هاي مقدسي چون قهار و جبار رهنمون مي شود. خشمگين شدن، اگر متعادل باشد، در مسير حق قرار گيرد و ما بر آن غالب باشيم، نه تنها ناپسند نيست، بلکه مطلوب و مورد رضاي حقّ است.

اما خشم نامقدس، ناپسند است. اين گونه خشم ها بسيار رايج بوده و آدمي را تا منجلاب نابودي پيش مي برند. سخن بر سر اين است که اولاً شايسته نيست منش انسان به گونه اي باشد که به راحتي و سريعاً خشمگين شود؛ ثانياً روا نيست که حالت خشم از حدّ تعادل گذشته و از کنترل ما خارج شود؛ ثالثاً هنگام بروز زمينه هاي خشم و پرخاشگري بايد به سرعت دست به کار شد، اين هيجان خانمان برانداز را لگام زد، مهار کرد و به تعبير ديني، کظم غيظ کرد.

در ادامه ي بيان نشانه هاي اهل تقوا، به اين نکته ي بسيار مهم اشاره مي شود که اگر خصايص مزبور در کسي باشد، او اهل احسان است و محسن، محبوب خداست، بدين معنا که خداوند او را دوست دارد:

أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ؛ براي پرهيزگاران آماده شده است * همانان که در فراخي و تنگي انفاق مي کنند، خشم خود را فرو مي برند و از مردم در مي گذرند و خداوند نيکوکاران را دوست دارد (3).

اگر بخشش و گذشت پيامدي دروني به نام آرامش دارد، در اين صورت کنترل خشم و پرخاشگري هم مي تواند احساس رهايي، سبکي و سکونت قلبي در پي داشته باشد.

توجّه به يک مثال مي تواند مسئله را روشن کند: فرض کنيم زن و شوهري از صبح زود سر کار رفته اند و هر دو تا عصر به کار مفيد مشغول بوده اند. همچنين فرض کنيم آنها صبحانه نخورده اند، فرصتي براي تناول نهار هم نداشته اند و در آن روز با چند نفر کارشان به دعوا کشيده است. فرض سوم اينکه فراهم ساختن شام به عهده ي خانم است. شامگاهان، مرد بسيار گرسنه، تشنه، با روحي رنجيده و خسته به منزل مي آيد و با اين صحنه مواجه مي شود، غذا سوخته و بوي آن فضاي منزل را فراگرفته است. در اين شرايط، حالت دروني مرد چگونه است؟ و در اين لحظه قبل از هرگونه اقدامي چه حس هيجان آميزي به او دست مي دهد؟ پرواضح است که احساس او در اين لحظه اوج خشم بوده و چه بسا رفتار پرخاشگرانه اي از او سر زند.

اما در دين به ما توصيه کرده اند که کظم غيظ کنيد، يعني خشم خود را فرو بريد. به راستي چگونه؟ از بهترين شيوه هاي مهار خشم و تسلّط بر آن در چنين شرايطي اين است که در همان لحظه، قدرت و استحکام خويش را از دست ندهيم و به خوبي ها و نکات مثبت زن توجه کنيم، يعني به خود بگوييم: از آنجا که همسرمان مانند ما بسيار خسته بوده، غذا سوخته يا همسر ما، کسي است که چند روز پيش بهترين غذا را براي ما تهيه کرد يا در فلان مجلس آبروداري کرد يا به خاطر من از فلان خواست خويش گذشت يا علي رقم ميل خويش به فلان کار اقدام کرد. اولين اثر اين گونه افکار خوش بينانه، کاهش سريع و آسان خشم بوده، ما را در وضعيت تعادل و تعقّل قرار مي دهد و به دنبال آن در ما آرامشي لذت بخش ايجاد مي کند. در اين صورت ما مي توانيم آرامش حاصل از مهار خشم و گذشت را درون خويش تجربه کنيم.

حضرت رضا (عليه السلام) براي بيان ويژگي هاي مؤمن به اين نکته اشاره فرمودند:

مؤمن هرگاه غضب کند، غضبش او را از مدار حقّ خارج نمي سازد (4).

حديثي کوتاه اما زيبا از مقام نوراني هشتمين امام (عليه السلام) وارد شده است:

الْغَضَبُ مِفْتَاحُ کُلِّ شَرٍّ؛ غضب، کليد هر بدي است (5).

در روايتي ديگر اباصلت از علي بن موسي الرضا (عليه السلام) بياني نقل مي کند:

خداوند به يکي از انبيايش وحي فرمود که هرگاه صبح شد نخستين چيزي که مشاهده کردي آن را بخور، دومين چيز را پنهان کن، سومين چيز را اقبال نما، چهارمين چيز تو را مأيوس نسازد و از پنجمين چيز فرار کن.

صبح، آن پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) با کوه سياه بزرگي روبرو شدند و متحيّر ايستادند. اما چون خداوند به خوردن آن امر کرده بود، براي خوردن آن پيش رفتند، اما هرچه نزديک تر شدند، آن کوه کوچک شد تا اينکه آن را در حد لقمه اي يافتند و خوردند و آن را گواراترين غذا يافتند. آن کوه، غضب بود. هرگاه شخصي غضب کند خود را نمي بيند و قدر خود را نمي شناسد. اما هرگاه خويشتن را حفظ کند و قدر خويش را بشناسد، غضبش بازايستد تا اينکه در آخر، لقمه اي گوارا خواهد شد (6).

امام علي بن موسي الرضا (عليه السلام) با صراحت به ترک مخاصمه امر مي کنند:

از مخاصمه با مردم به شدت بپرهيزيد، زيرا خصومت طلبي و پرخاشگري، عيب شما را آشکار مي کند و باعث سرزنش مي شود (7).

ب) دروغ

از نشانه هاي مخرّب ارزش هاي منفي، توسل به دروغ و نيرنگ است. کتمان حقيقت و پوشاندن واقعيت، شيوه اي است که افراد مبتلا به خودکم بيني از آن استفاده مي کنند. ترس از بيان واقعيت، ترس از آشکار شدن ضعف و نيز ترس هاي موهوم ديگر، ريشه هاي دروغ گويي هستند.

نفاق يا دورويي شکلي از دروغ گويي است، زيرا کذب به معناي ناهماهنگي و عدم مطابقت چيزي با چيز ديگري است. اگر درون و بيرون انسان هماهنگ نبود يعني نفاق در انسان وجود داشت، اين حالت مرحله اي از دروغ محسوب مي شود. انسان هاي منافق، به دليل خودناباوري، حقارت نفس و ترس هاي موهوم، سعي مي کنند خود را غير از آنچه هستند، به ديگران نشان دهند و از اين طريق عجز خويش را مي پوشانند.

نِفَاقُ الْمَرْءِ مِنْ ذُلٍّ يَجِدُهُ فِي نَفْسِه؛ دورويي، ناشي از حقارت و ذلّتي است که منافق آن را در خود احساس مي کند (8).

دورويي نشانه اي از زبوني و سستي انسان است. کسي که خلاف واقع را اظهار مي کند با رفتار خويش نشان مي دهد که ارزش هاي درون خود را کتمان کرده و کرامت انساني را پوشانده است. کسي که براي خود ارزشي قائل نيست، به آلودگي کذب مبتلا مي شود و براي جبران ضعف دروني خويش به هر کار ناشايستي دست مي زند و به منظور نيل به اهداف، از هر وسيله اي استفاده مي کند.

رسول گرامي اسلام (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمودند:

لَا يَکْذِبُ الْکَاذِبُ إِلّاَ مِنْ مَهَانَةِ نَفْسِه؛ دروغ گو، دروغ نمي گويد، مگر به سبب حقارتي که در وجود خودش احساس مي کند (9).

امام علي بن موسي الرضا (عليه السلام) اثر دروغ را اين گونه بيان مي فرمايند:

إِذَا کَذَبَ الْوُلَاةُ حُبِسَ الْمَطَرُ، وَ إِذَا جَارَ السُّلْطَانُ هَانَتِ الدَّوْلَةُ، وَ إِذَا حُبِسَتِ الزَّکَاةُ مَاتَتِ الْمَوَاشِي؛ هرگاه حاکمان دروغ بگويند، نزول رحمت الهي قطع مي شود. زماني که حکمران ظلم کند، پايه هاي حکومت سست مي شود و در صورتي که زکات پرداخت نشود، دام ها از بين مي روند (10).

ج) آزار دادن 

ستم کردن به ديگران نتيجه اي جز ذلّت در پي نخواهد داشت:

إنَّ الذَّلِيلَ هُو الظّالِمُ؛ آن که خوار است، ستمگر است (11).

کسي که داراي احساس احترام به خود باشد، حس شايستگي براي نيل به پيشرفت و تحقّق اهداف را دارد. حضور اين احساس در نگرش ها، باورها و رفتارهاي فردي و اجتماعي محسوس است و نيازهاي آدمي را تأمين مي کند. از جمله ملاک هاي انسانيّت، حرمتِ نفس بوده و راه براي رشد و تعالي باز مي شود. نقش آفريني حرمتِ نفس در ايجاد اعتماد به نفس تا حدي است که اگر براي خود احترام قائل نباشد مسير رشد اخلاقي و انساني کُند يا متوقف مي شود. کسي که خود را خوار و ذليل کند، هرگز نمي تواند توانمندي هايش را بشناسد، بر آنها تکيه کند و راه خوشبختي بپيمايد.

حسن بن جهم از علي بن موسي الرضا (عليه السلام) اين گونه روايت کرده است:

سدّ راه (بستن راه) جايز نيست، زيرا در آن ظلم به مردم است (12).

د) بخل ورزي

اول) جايگاه

جايگاهي که در متون ديني براي خسّت و بخل وزري بيان شده بسيار شوم و دهشتناک است. مناسب است به نمونه هايي توجه کنيم:

• سخاوت در بهشت به صورت درختي پرمحصول نمايان مي شود چنان که بخل، درختي است که از دوزخ سردرمي آورد. امام صادق (عليه السلام) فرمود:

سخاوت نام درختي در بهشت است که سخاوتمند را بالا مي برد و بخل درختي در دوزخ که هر فرد بخيلي را به آتش گره مي زند (13).

• رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود:

کثرت بيماري ها، نشانه ي بخل است (14).

• حضرت علي (عليه السلام) بخل را جامع تمام زشتي ها و نقص ها دانست:

بخل جامع تمام عيب ها و کاستي ها است و انسان را به تمام بدي ها سوق مي دهد (15).

• امام صادق (عليه السلام) بيان داشت:

دو خلق است که خدا آن را دوست دارد: يکي حسن خلق و ديگري سخاوت و دو خلق است که مورد بغض خداست: يکي سوءخلق و ديگري بخل (16).

• رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) با بياني عتاب آلود اشاره فرمود:

قسم به خداوندي که جان محمد (صلي الله عليه و آله و سلم) در دست اوست دو خصلت در مؤمن جمع نگردد: بخل و سوءخلق (17).

• امام علي (عليه السلام) فرمود:

هيچ اخلاق سوئي به اندازه بخل موجب جلب سخط خدا نمي شود (18).

• رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) بيان فرمود:

النَّظَرُ إِلَي الْبَخِيلِ يُقْسِي الْقَلْب؛ نگاه به فرد بخيل، موجب قساوت قلب مي شود (19).

• مولا علي (عليه السلام) در بياني زيبا اشاره فرمود:

انسان بخيل، گاو صندوق ورثه است (20).

• امام باقر (عليه السلام) از قول رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) درباره سرّي از قوم لوط فرمود:

قوم لوط در مکاني زندگي مي کردند. آنان نسبت به اطعام ديگران بخل مي ورزيدند. حالت بخل موجب شد تا مشکلي در شرم گاه زنانشان ايجاد شود به گونه اي که براي آنان دوايي نبود. از آنجا که محل زندگي قوم لوط در مسير کاروان ها بود، آنها به مرداني از مسافران تجاوز نمودند. از اين رو، عمل شومي در ميان آنها شايع شد. پس حالت بخل آنها را به سمت شهوت راني و در نتيجه عذاب الهي سوق داد (21).

چهار چيز آمد نشان ابلهي *** با تو گويم تا بيابي آگهي

عيب خود ابله نبيند در جهان *** باشد اندر جستن عيب کسان

تخم بخل اندر دل خود کاشتن *** وانگه اميد سخاوت داشتن

هرکه خَلق از خُلق او خشنود نيست *** هيچ قدرش بر در معبود نيست

بخل شخي از درخت دورخ است *** وان بخيلک از سگان مسلخ است

روي جنّت را کجا بيند بخيل *** پشه افتاده اندر پاي پيل

باش از بخل بخيلان بر کنار *** تا نباش از شمار ابلهان (22)

دوم) ويژگي ها

بخل، خصلت هايي دارد. مي توان در ارتباط با صفت بخل، ويژگي ها و نشانه هاي متعدّدي را برشمرد و توجه به مجموعه ي ويژگي ها، مي تواند به هر کس نشان دهد که موقعيت او کجاست. آيا او فردي بخيل است يا سخاوتمند؟

ويژگي نخست) بخلِ به خود 

يکي از آيات زيبا در باب انفاق، مضامين تکان دهنده اي را در ارتباط با عدم بخشش در ميان مي گذارد:

هَا أَنتُمْ هؤُلاَءِ تُدْعَوْنَ لِتُنفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنكُم مَن يَبْخَلُ وَمَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِن تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لاَ يَكُونُوا أَمْثَالَكُم؛ شما همان [مردمي] هستيد که براي انفاق در راه خدا فراخوانده شده ايد. پس، برخي از شما بخل مي ورزند و هر کس بخل ورزد تنها به زيان خود بخل ورزيده و [گرنه] خدا بي نياز است و شما نيازمنديد و اگر روي برتابيد [خدا] جاي شما را به مردمي غير از شما خواهد داد که مانند شما نخواهند بود (23).

نکاتي شايان ذکر است:

نکته ي اول:

تعبير هَاأَنتُمْ به معناي آگاه باشيد، نوعي هشدار به مخاطبان بوده و نشان مي دهد امر مهمي در پيش است. جالب اينکه بدانيم عبارت مزبور در قرآن بسيار کم به کار رفته است. اين تعبير در باب بخل به کار مي رود.

نکته ي دوم:

مخاطب آيه ي شريفه ي مذکور، امت محمد (صلي الله عليه و آله و سلم) يا مسلمانان هستند. آيه بيان مي دارد که مسلمانان به امر مهمي فراخوانده شده اند و آن، چيزي نيست جز انفاق. مسئله ي بخشش، زماني اهميت فزاينده اي مي يابد که به عبارت پاياني آيه توجّه کنيم که مي گويد: اگر از بخشش روي برتابيد، خداوند قوم ديگري را به جاي شما مي آورد که مانند شما رفتار نخواهند کرد. از اين فرازها به روشني به دست مي آيد که مهم ترين رسالت مسلمانان به عنوان آخرين امت روي زمين، تنها و تنها يک چيز است: ياري رساندن به يکديگر.

نکته ي سوم:

آيه ي شريفه بيان مي دارد که برخي از مخاطبان، بخل ورزيده و شيوه ي خسّت پيش مي گيرند. آنان نمي توانند از دارايي هاي خويش بگذرند و به ضعفا و تهي دستان بدهند. در اينجا نکته اي بسيار تکان دهنده و پندآموز بيان مي شود:

واقعيت آن است، کسي که انفاق مي کند، به ظاهر به ديگران کمک مي کند، اما در واقع کمکي مهم تر به خود کرده است، زيرا فرد بخشنده با هر بخششي، گرفتاري و نکبتي را از خود دور مي کند. پس انفاق کننده به دو فرد ياري رسانده است: به تهي دست و خودش.

خداوند را نيازي نيست و اين انسان است که سراپا کاستي و احتياج است. انسان ها با دست خويش، زندگي را بر خود سخت مي کنند و با لغزش ها و خطاها، گرفتاري ها و بلاها را براي خود مي خرند. يکي از مهم ترين شيوه هاي کاهنده ي بلاها و مصائب، استفاده از صفت بخشندگي است. حقيقت آن است که انفاق با بلا مناسبتي دارد و هر کدام با ديگري تعاملي (24).

کسي که مال خود را در راه خدا بذل و انفاق کند، در حقيقت به خود انفاق کرده است و هر کس بخل پيشه کند، حقيقتاً به خويش بخل کرده و از خود کم گذاشته است، مانند اينکه شخصي نزد پزشک برود، هزينه اي بدهد، دارو تهيه کند، اما از دارو استفاده نکند. وي هزينه ي درمان را داده اما درمان نشده است.

ويژگي دوم) نشانه ي کفر و نفاق

يکي از نشانه هاي کفر، بخل است. افراد کافر به دليل وابستگي شديد به اموال و دارايي ها، امکان انفاق را از خود سلب کرده اند. محبوب ترين امور نزد آنها ثروت بوده و بخل شيوه ي آنها شده است:

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ؛ کساني که ايمان آورده و کارهاي شايسته کرده اند، آنان را پاداشي بي پايان است (25).

آيه ي شريفه با تأکيد بيان مي دارد: آنان که به آخرت و ابديّت باور ندارند، اهل زکات و بخشش نيستند، مال، نزد آنها محبوب ترين و مرغوب ترين چيزهاست، شرک، آنها را به سمت بخل سوق داده است و آنها نه زکات مال مي دهند، نه زکات علم (26).

يکي از ويژگي هاي منافقان اين است که خيرخواه ديگران نيستند. در شرايط بحراني، نيازمندان را تنها مي گذارند، کم کار و پرگو هستند، هنگام سختي، ترسوترين مردم اند، هنگام آرامش، طلب کارترينند، زخم زبان زدن و دلسرد کردن، شيوه ي آنهاست و نهايت اينکه بخيلند و اهل خست:

أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ؛ (منافقان) بر شما (مؤمنان) بخيلند (27).

ويژگي سوم) اندوه دائمي 

هر انساني داراي احساس هاي مختلف و متنوعي است. حالت ها و احساس هاي آدمي به دو نوع تلخ و شيرين تقسيم مي شوند. يکي از سنت هاي الهي اين است که رفتار آدميان در شکل گيري احساس هايشان نقش دارد و انسان ها برحسب افکار و اعمالشان، حالت هايي دريافت مي کنند. اگر از انسان رفتار خوبي سر زند، طبعاً احساسي لطيف و شيرين خواهد داشت. در غير اين صورت، حالت هاي تلخ در انتظار اوست.

بخل و خست ورزي، از جمله رفتارهاي ناشايست و شومي است که از برخي انسان ها سر مي زند. آنها بايد منتظر دريافت عواقبي نامطلوب باشند. يکي از حالت هاي تلخي که افراد بخيل به آن مبتلا خواهند شد، اندوه است. صاحبان بخل به حزني تلخ در دنيا و آتشي سوزان در آخرت مبتلا مي شوند. به فرموده ي رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم):

وَ صَاحِبُ الْبُخْلِ يَقِفُ حِزِينٌ، شَرَابُهُ الْحَمِيمُ وَ الْغِسْلِين، تَهْوِي بِهِ النَّارُ إِلَي سِجِّينٍ؛ شخص بخيل در موقف اندوهگين است و آتش، او را به دوزخ فرا مي کشد. نوشيدني او آشاميدني هاي بسيار گرم و بوناک است (28).

فاطمه، اي صاحب مجد و يقين *** اي دخت خيرالناس کل اجمعين

بر در نبيني بينوا يک مسکين *** ايستاده مي نالد زار و غمين

دارد شکايت با خدا آن کمين *** هر که کند خير بگردد سمين

موعد او هست بهشت برين *** کرده خدايش به بخيلان مهين

صاحب بخل است مدامي حزين *** آتش دوزخ بردش در سجين (29) 

ويژگي چهارم) مشورت نکردن 

بزرگان دين در باب شرايط مشورت، راهنمايي کرده اند. يکي از کساني که نبايد مورد مشورت قرار گيرد، فرد بخيل است. مولا علي (عليه السلام) فرمودند:

لَا تُدْخِلَنَّ فِي مَشُورَتِکَ بَخِيلاً يَخْذُلُکَ عَنِ الْفَضيلِ وَ يَعِدُکَ الْفَفْر؛ در مشورت خود بخيل را راه مده که تو را از بخشندگي منحرف مي کند و از فقر مي ترساند (30).

آدميان در کارهاي مختلف نيازمند شور و مشورتند. مشاور بايد ويژگي هايي داشته باشد. يکي از ويژگي هاي مشاور اين است که بخيل نباشد و راه سخاوت پيموده باشد. اگر انسان، مشاور بخيل انتخاب کند به دو آفت مبتلا مي شود: يکي اينکه از بخشندگي فاصله مي گيرد. مشاوري که بخل پيشه کند، طبعاً نمي تواند به غير بخل توصيه کند. از بخيل جز بخل ورزي صادر نمي شود. کسي که بويي از سخاوت و احسان نبرده است و فهمي از ياري و کمک ندارد، نمي تواند توصيه کند. لذا همنشين بخيل، بخيل خواهد شد.

آفت ديگر مشورت با بخيل اين است که انسان را به سمت فقر و تهي دستي سوق مي دهد. فرد بخيل، فکري بخيل دارد و از فکر بخيل جز فقر بيرون نمي آيد. فقر بيش از آنکه پديده اي بيروني باشد، مربوط به فکر و انديشه است. انسان تهي دست، انديشه اي محدود و تنگ دارد. بهترين راه برون رفت از فقر، داشتن فکري باز و انديشه اي وسيع است. انسان خسيس، به لحاظ داشتن فکري محدود و انديشه اي کوچک نمي تواند به امور بزرگ و وسيع توصيه کند.

رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) به اميرمؤمنان (عليه السلام) توصيه هايي کرده اند. يکي از آن وصيت ها اين است که مشورت با خسيس روا نيست، زيرا وي انسان را از اهداف بلند و بزرگ دور مي سازد:

لَا تُشَاوِرَنَّ البَخِيلَ فَإِنَّهُ يَقْصُرُ بِکَ عَنْ غَايَتِک؛ از بخيل مشورت مخواه که تو را از رسيدن به مقصود باز مي دارد (31).

ويژگي پنجم) دوري

بزرگان دين به گونه هاي مختلف دين داران را از مصاحبت با افراد بخيل پرهيز داده اند. مسلمانان موظف به دوري از فراد بخيل شده اند. اگر اين توصيه ها و پرهيزها تحقّق يابند، انسان هاي خسيس به صورت طبيعي منزوي شده و تنها مي مانند. اين مکانيسم مي تواند عبرت و کيفري براي مجرمان اخلاقي باشد.

خست، انسان ها را به سمت انزوا پيش مي برد، از رابطه ها مي کاهد و براي انسان چيزي جز تنهايي و عزلت گزيني تحميلي ارمغاني ندارد. رفتار بد، موجب رخدادهاي شوم خواهد شد و پيشامدهاي ناگوار، انسان ها را تنبيه مي کند. اگر فرض کنيم در جامعه اي، قاضي و محکمه نباشد، کائنات به خودي خود انسان ها را ادب مي کنند. انساني که مسير تاريک را برمي گزيند، بايد جريمه ي آن را و فردي که به سمت آسمان و زيبايي پيش مي رود، بايد هزينه ي آن را بپردازد.

مولا علي (عليه السلام) فرمودند:

إِيَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْبَخِيلِ؛ از همنشيني با بخيل پرهيز کن (32).

اميرمؤمنان (عليه السلام) فرمودند:

الْبُخْلُ يُوجِبُ الْبَغْضَاءَ؛ بخل موجب دشمني مي شود (33).

از بخل جز دشمني زاده نشود و هر جا بخيل گام نهد در آنجا عداوت و بغض پراکنده شود. پرواضح است که در فضاي دشمني، فاصله ها زياد شده و انسان ها از يکديگر دور مي شوند. انسان ها به صورت طبيعي فرد بخيل را دوست ندارند، از او فاصله مي گيرند و او را به سمت انزوا مي رانند. حضرت علي (عليه السلام) به ذلّت فرد بخيل اشاره دارند:

الْبُخْلُ يُذِلُّ مُصَاحِبَهُ؛ بخل، موجب پستي فرد بخيل شود (34).

مولا علي (عليه السلام) فرمودند:

إِيَّاکُمْ وَ الْبُخْلَ فَإِنَّ الْبَخِيلَ يَمْقَتُهُ الْغَرِيبُ وَ يَنْفُرُ مِنْهُ الْقَرِيبُ؛ از بخيلي بپرهيزيد، پس به درستي که بيگانه او را دشمن مي دارد و نزديکان از او فاصله مي گيرند (35).

ويژگي ششم) در پايان دوران

در آخرين قسمت دنيا و قبل از ظهور موعود، حوادثي در جهان رخ مي دهد. اولياي دين در باب اين گونه حوادث سخنان فراواني گفته اند و هشدارهايي داده اند. پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) اولين هشدار دهنده ي جريان هاي دهشتناک آخرالزمان هستند: حکومت ها جز با کشتار و زور باقي نمي مانند، محبّت ها تنها از طريق پيروي از هواي نفس فراهم مي شود و اغنيا با فخر و بخل روزگار سپري مي کنند.

وَ لَا الْغِنَيَّ إِلَّا بِالْفَخْرِ وَ الْبُخْل؛ اغنيا فقط با فخرفروش و بخل ورزي روزگار سپري مي کنند (36).

رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) بعد از بيان حوادث آخرالزمان به سختي گريستند.

ويژگي هفتم) بخل و شيعه

آيا شيعه مي تواند بخيل باشد؟ آيا خست با پيروي از حضرت علي (عليه السلام) سازگار است؟ و آيا سخاوت، از ويژگي هاي بارز امام اول شيعيان (عليه السلام) نيست؟

شکي در اين نيست که يکي از بارزترين ويژگي هاي مولا علي (عليه السلام) صفت بخشندگي است. اين خصيصه در تمام اولاد طاهرينشان جريان داشته است. اين صفت به صورت طبيعي بايد در پيروان ايشان نيز جاري و برجسته باشد. پس کسي نمي تواند مدّعي تشيّع باشد اما بخل ورزد. امام صادق (عليه السلام) در باب خصلت هاي سه گانه ي شيعيان اين گونه فرمودند:

در ميان شيعيان، بخيل وجود ندارد (37).

حضرت رضا (عليه السلام) فرمودند:

جمع مال با بُخل سازگاري ندارد (38).

علي بن شعيب بيان مي کند که روزي محضر علي بن موسي الرضا (عليه السلام) وارد شديم و از آن حضرت درباره ي بهترين زندگي ها پرسيديم. حضرت در پاسخ فرمودند:

بهترين زندگي ها از آن کسي است که ديگران را در زندگي خود شريک کند (انفاق کند). بدترين زندگي ها از آن کسي است که ديگري را در زندگي خود شريک نکند. اي علي! بدترين مردم کسي است که بخشش نکند و تنهايي به خود و به ديگران آزار رساند (39).

ه ) پيروي از هواي نفس

درون هر انساني هواهاي نفساني فراواني وجود دارد، کساني که از نفس اماره پيروي و به اقتضاي نفس عمل کنند، در روابط اجتماعي با مشکلات و معضلاتي روبرو مي شوند. مناسبات اجتماعي سالم در گرو پاکي درون و عدم تبعيّت از هواي نفس است.

از نظر امام هشتم شيعيان (عليه السلام) مردانگي آن است که انسان از هواي نفس تبعيّت نکند و نيروهاي دروني خود را در راستاي کسب رضايت خدا مصرف کند. هر کس در اين زمينه سختي کشد يا ذلتي دريافت کند، خداوند آن را با دوام نعمت جبران مي کند (40).

ابن الحسن الرضا (عليه السلام) براي نهي از تبعيت هواي نفس اين گونه فرمودند:

إِيَّاکَ وُ الْمُرْتَقَي الصَّعْبَ إِذَا کَانَ مُنْحَدَرُهُ وَعْراً - وَ إِيَّاکَ أَنْ تُتْبِعَ النَّفْسَ هَوَاهَا فَإِنَّ فِي هَوَاهَا رَدَاهَا؛ بپرهيز از نردباني که بالا رفتنش آسان است. نفس سرکش را به ميل و خواهش خود رها نکن، زيرا نابودي اش در خواهش آن است (41).

حضرت رضا (عليه السلام) ميان گناه و بلاياي تلخ، ارتباطي برقرار فرمودند (42).

امام رضا (عليه السلام) در مورد لزوم اجتناب از معاصي و هواي نفس اين گونه اشاره کردند:

مَنْ اجْتَنَبَ مَا وَعَدَ اللهُ عَلَيْهِ النَّارَ کَفَّرَ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ إِذَا کَانَ مُؤْمِنا؛ کسي که از چيزي که خداوند در مورد آن وعده ي جهنم داده است در حالي که مؤمن است اجتناب و دوري کند، حداوند گناهان وي را از بين مي برد (43).

حاصل آنکه اسلام بر تکامل جامعه تأکيد مي کند. تحوّل و اصلاح جامعه چيزي جز تنظيم روابط اجتماعي در مسير کمال مطلوب نخواهد بود. در اين راستا، احسان، خو ش بيني، زهدورزي، صداقت، بردباري، فداکاري و گذشت نقشي اساسي ايفا مي کنند، چنان که مؤمنان بايد از پرخاشگري، دروغ گويي، آزار رساندن، بُخل ورزي و پيروي از هواي نفس اجتناب کرده و تقوا پيشه سازند.

در بينش اسلامي، زندگي دنيوي، مقدمه ي آخرت است. در ارتباط با دنيا بايد به مصالح معنوي و اخروي توجّه کرد. در صورت تزاحم، بايد رضايت خدا را بر رضايت مردم ترجيح داد. اسلام با استقلال، عزت و حرمت نفس گره خورده است. نظام اجتماعي ديني بر تقوا استوار شده است. هر کس بخواهد مهم ترين و کاراترين معيار را در تنظيم روابط اجتماعي سالم در فرمايش هاي امام رضا (عليه السلام) ببيند، به اين حديث نوراني توجه کند (44):

چيزي را براي خود بپسند که براي ديگران مي پسندي و چيزي را که براي خودت نمي پسندي، براي ديگران نيز نپسند.

پي نوشت ها:

1. آل عمران / 134.

2. مجلسي، بحارالانوار، ج 68، ص 417.

3. آل عمران / 134-133.

4. حلّي، العدد القوية، ص 292.

5. طبرسي، مشکاة الانوار، ص 216.

6. صدوق، عيون اخبارالرضا (عليه السلام)، ج 1، ص 275؛ صدوق، الخصال، ص 267؛ نوري، مستدرک الوسائل، ج 2، ص 124.

7. طريحي، مجمع البحرين، ج 3، ص 345.

8. آمدي، غررالحکم، ص 458.

9. مجلسي، بحارالانوار، ج 69، ص 262؛ نوري، مستدرک الوسائل، ج 9، ص 84.

10. مفيد، الامالي، ص 310؛ طوسي، الامالي، ص 79؛ مجلسي، بحارالانوار، ج 70، ص 373؛ نوري، مستدرک الوسائل، ج 6، ص 188.

11. اربلي، کشف الغمة، ج 2، ص 165؛ مجلسي، بحارالانوار، ج 75، ص 203.

12. طوسي، تهذيب، ج 2، ص 221.

13. ديلمي، ارشاد القلوب، ج 1، ص 136.

14. حرّاني، تحف العقول، ص 68.

15. صابري يزدي، الحکم الزاهرة، ص 680.

16. ورام، تنبيه الخواطر، ص 170.

17. کراجکي، معدن الجواهر، ص 26.

18. آمدي، تصنيف غررالحکم، ص 292.

19. حراني، تحف العقول، ص 200.

20. آمدي، تصنيف غررالحکم، ص 292.

21. صدوق، علل الشرايع، ج 2، ص 527.

22. عطار نيشابوري، پندنامه.

23. محمد / 38.

24. طبرسي، مجمع البيان، ج 9، ص 163؛ فخر رازي، مفاتيح الغيب، ج 28، ص 64؛ کاشاني، منهج الصادقين، ج 8، ص 356؛ لاهيجي، تفسير شريف لاهيجي، ج 4، ص 181؛ صافي، تفسير صافي، ج 5، ص 31؛ طباطبايي، الميزان، ج 18، ص 249.

25. فصلت / 8.

26. طوسي، التبيان، ج 9، ص 107؛ کاشاني، زبدة التفاسير، ج 5، ص 78؛ ابن عاشور، التحرير و التنوير، ج 25، ص 15؛ ثعالبي، جواهر الحسان، ج 5، ص 126.

27. احزاب / 19.

28. صدوق، الامالي، ص 258.

29. کمره اي، ترجمه الامالي، ص 258.

30. حرّاني، تحف العقول، ص 129؛ مجلسي، بحارالانوار، ج 74، ص 245.

31. صدوق، الخصال، ج 1، ص 102.

32. آمدي، غررالحکم، ص 166.

33. آمدي، تصنيف غررالحکم، ص 294.

34. همان، ص 293.

35. همان، ص 294.

36. ورام، تنبيه الخواطر، ج 1، ص 128.

37. صدوق، الخصال، ج 1، ص 131.

38. صدوق، عيون اخبارالرضا (عليه السلام)، ج 1، ص 276؛ طبرسي، مشکاة الانوار، ص 271؛ حويزي، نورالثقلين، ج 5، ص 668.

39. حرّاني، تحف العقول، ص 448.

40. طبرسي، الاحتجاج، ج 2، ص 159؛ حرّ عاملي، اثبات الهداة، ج 3، ص 761؛ نوري، مستدرک الوسائل، ج 17، ص 264.

41. طبرسي، مشکاة الانوار، ص 260.

42. کليني، الکافي، ج 2، ص 276؛ طوسي، الامالي، ص 228.

43. صدوق، ثواب الاعمال، ص 130؛ مجلسي، بحارالانوار، ج 76، ص 12؛ حويزي، نورالثقلين، ج 1، ص 473.

44. صدوق، عيون اخبار الرضا (عليه السلام)، ج 2، ص 65.

منبع مقاله :

فعّالي، محمدتقي؛ (تابستان 1394)، سبک زندگي رضوي (2) - مناسبات اجتماعي، مشهد: انتشارات بنياد بين المللي فرهنگي هنري امام رضا (ع)، چاپ اول

 


منبع: rasekhoon.net

 

 

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : امام رضا (ع) , ارزش های منفی , پرخاشگری ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184150
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.