مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
خرافه زدائی از فرهنگ عاشورا
نگاهی بر انسان شناسی فلسفی
حقیقت دعا در اسلام
برزخ چيست؟
بیانات حضرت آیت الله خامنه ای مدظله
آثار و فواید دعا چیست؟
سخنان امام علی (ع)
دعا کنم یا نماز مستحبی بخوانم؟
دقت کردید ؟؟
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/Voting/public_opinion/default.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/ItMatchOnline.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
جدیدترین مطالب این بخش

خضر در تفاسیر
بیشتر مفسران اعم از سنی و شیعی و حتی مفسران صوفی مسلک مانند قشیری در لطائف‌الاشارات تفصیل چندانی را...

خضر و آب حیات
مشهورترین داستان درباره‌ی خضر که نفوذ بسیاری در انواع شعر فارسی اعم از وصف، مدح، رثاء و تعزّل دارد ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : خضر در تفاسیر
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   519   بازدید   
تاریخ درج مطلب  12/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

خضر در تفاسیر

خضر در تفاسیر

بیشتر مفسران اعم از سنی و شیعی و حتی مفسران صوفی مسلک مانند قشیری در لطائف الاشارات تفصیل چندانی را در تفسیر آیات مبارکات 65 تا 82 سوره ی کهف روا نمی دارند و غالباً به ترجمه و شرح مختصر آیات و نقل برخی از احادیث نبوی (صلی الله علیه و آله و سلم) و صحابه و تابعین (رضهم) و خصوصاً ابی بّن کعب (رضی الله) و ابن عباس (رضی الله) و قَتاده و سُدّی و بعضاً به نقل مرویّات آن قصه پرداز افسانه ساز یعنی مُقاتل بن سلیمان بلخی (1)- که ذهبی او را کبیرالمفسرین لقب می دهد و با این همه می گوید که عبدالله بن مبارک چه نیکو فرموده است که: تفسیرهای مقاتل چقدر زیباست، کاش مقاتل ثقه می بود و می شد به گفته هایش اعتماد کرد و پس از نقل گفته ی بخاری که: مقاتل، البته که نباید او را به چیزی گرفت نهایةً ذهبی می گوید: همگان بر ترک و دور انداختن حدیثهای او اجماع کرده اند. (2) و ابن حجر نیز در تقریب التهذیب می فرماید: همگی او را به دروغگوئی شناخته اند و از او دوری کرده اند - اقتصار و اکتفا می کنند. هم چنانکه مفسران شیعه به چند روایت معدودی که از معصومین (علیهم السلام) وارد شده است استناد می فرمایند. فی الجمله به تقریبی می توان گفت که غالب مفسران فریقین مانند ابن عباس در تفسیر منسوب به ایشان و تفسیر منسوب به حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) و نیز ابوجعفر طبری و علی بن ابراهیم قمی و ابن ابی حاتم رازی (م 327) و عبدالرزاق صنعانی (م211) و حضرت شیخ طوسی در تبیان و ثعلبی نیشابوری (م427) و طبرسی (ره) و زمخشری و قرطبی و میبدی و ابوالفتوح رازی و نظام الدین اعرج نیشابوری و قاضی بیضاوی و گازر کم و بیش مطلب واحدی را در تفسیر آیات مذکور بیان می کنند. گو اینکه بعضی از مفسران شیعی نیز از برخی تأویلاتی که مأثور از ائمه (علیهم السلام) است نیز نقل می کنند. فی المثل فرات کوفی که در تفسیرش از مجموع آیات مذکور فقط به ذکر (وَ أَمَّا الْجِدَارُ فَکَانَ لِغُلاَمَیْنِ یَتِیمَیْنِ... الخ) اقتصار کرده است، سه روایت مشتمل بر تأویلات را از اهل بیت نقل می کند؛ و خلاصه کمتر مفسری است که طول و تفصیلی در تفسیر این آیات بیان کند مگر امام فخر رازی (م 606)- و به راستی لقب رسای امام المشککین زیبنده ی ایشان است- که بیست صفحه از کتاب تفسیر کبیر (3) را به تفسیر این آیات و تشکیکات و اِن قیل و قلت هائی که فکر جوّال و قلم سیال او، آن را به خوبی می پروراند اختصاص داده است و به ترتیب درباره ی شأن نزول آیات شامل داستان موسی و خضر پس از داستان اصحاب کهف؛ و اینکه موسی کیست و هویتش چیست؛ و تأیید اینکه مقصود از موسی در این آیات مبارکات همان حضرت موسی (علیه السلام) نبیّ محترم بنی اسرائیل است؛ و نقل قول قَفّال مروزی، که از باب انصراف مطلق به فرد اکمل، اگر از موسی موسای دیگری منظور می بود قطعاً لازم بود قرائن صارفه و بیان صفتی که مایه ی امتیاز او از حضرت موسی (علیه السلام) باشد در آیه می آمد؛ و اینکه فتای موسی کیست، یوشع است یا برادر یوشع یا برده ای؛ و اینکه موسی از حق تعالی (بنابر حدیثی) پرسید که آیا در روی زمین داناتر از من کسی هست و مکالماتی که در این باره حضرت موسی با رب العزّة داشته است و امر حق تعالی به موسی که خضر را بیابد و حدّ خود را بشناسد؛ و اینکه مجمع بینهما (در آیه ی 61) چیست و کجاست؛ و اینکه آیا خضر به مقام نبوت رسیده یا نه و ذکر ادلّه و احتجاجاتی که متکلمین و مفسرین با اتکا به آیه ی (آتَیْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَ عَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً) (آیه ی 65) و آیه ی (سَتَجِدُنِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِراً وَ لاَ أَعْصِی لَکَ أَمْراً) (آیه ی 69) خضر را نبی می شناسند و تشکیکاتی که امام فخر درباره ی صحت و سقم آن استدلالات و لطائف و ظرائفی که در آیات در باب تعلیم و تعلم و استادی و شاگردی وجود دارد؛ و سپس در تفسیر آیه ی (إِنَّکَ لَنْ تَسْتَطِیعَ مَعِیَ صَبْراً) مسئله ی کلامی استطاعت را مطرح ساختن و مجادلات کلامی را پیش کشیدن و از شریفه ی (وَ لاَ أَعْصِی لَکَ أَمْراً) مسئله ی کلامی یعنی عصمت انبیاء و از شریفه ی (اسْتَطْعَمَا أهْلَهَا) فرع فقهی موارد اباحه یا استحباب یا وجوب اطعام را عنوان کردن؛ و در آخر به بحث درباره ی علم یا علوم ظاهری و علم لدنّی و به علم یا علوم باطنی پرداختن، به طور مفصّل دادِ سخن و فضل می دهد.

از جمله مفسران دیگر که بحث مشبع و مفصّلی را در باره ی خضر بیان کرده اند، سید محمود آلوسی حسینی حسنی (4)، عالم مشهور عراق در قرن سیزدهم (م 1270)، است. ایشان در تفسیر مفصل خود به نام روح المعانی (5) به بهترین وجه مجموعه ی منتخب و گلچینی از اقوال سابقان بر خود از جمله ابن عساکر و امام فخر و محیی الدین بن عربی و ابن حجر عسقلانی و سهروردی را نقل می کند و در جرح و تعدیل روات احادیث و نقد و رد و یا اختیار آراء و احادیث سعی بلیغی مبذول می نماید و شاید بتوان گفت آنچه در تفسیر روح المعانی آمده است زبده ی اخبار و روایات در مورد خضر است. مضاف بر آنکه استنتاجات خود آلوسی و اظهار عقاید وی را در این باب شاید بتوان فصل الخطاب و قول الصواب مسائل مربوط به خضر از نظر فریقین دانست. البته از آنجا که آن مسائل در کتب صوفیانه به نحو دیگر و از زاویه ی دید دیگری مطرح می شود، الزاماً قول برگزیده و منتخب آلوسی با نظرات صوفیانه منطبق نمی شود. فی المثل به نقل از قدما با ده استدلال، زنده ی جاوید بودن خضر و حتی امکان زنده بودن او را در زمان حضرت ختمی مرتبت (صلی الله علیه و آله و سلم) مردود و باطل می سازد. از جمله دلایل مهمی که از گفته ی سلف در آن ده استدلال ذکر می کند یکی آیات شریفه ی (وَ مَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ ) (انبیاء:34) و (إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ) (زمر: 30) و (کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ) (آل عمران: 185) است (که لازمه ی این آیه ی اخیر این است که اگر خضر در زمان پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) زنده می بود بر او فرض بود که به حضور پیغمبر تشرف حاصل کند و در جمعه و جماعات و غزوات شرکت کند) و در مقام ردّ استدلال این را که خُلد به معنای زندگی جاویدانست، می گوید آنانکه به زندگی خضر قائلند، معتقدند که او پس از آنکه در آخرالزمان دجّال را کشت خود نیز خواهد مرد و بعضی دیگر نیز به مرگ او در آخرالزمان بدون تعیین کیفیت مرگ او اعتقاد دارند و همه ی آنان به حیات خضر تا آخرالزمان باور دارند نه بیش از آن، و گروهی نیز با استناد به معنای خلود در لغت و نقل قول راغب اصفهانی که هر آن چیزی که تغیّر و دگرگونی و تباهی در آن به کندی و درازمدتی روی دهد عرب به آن خالد می گوید و مراد آن دراز ماندن آن چیز است نه جاودانی بودن آن (6)، فقط به درازی عمر خضر باور دارند نه به جاودان ماندن او.

از احادیث مورد استناد بر عدم حیات خضر حدیث های شماره ی 2537 و 2538 و 2539 صحیح مسلم است که عبدالله بن عمر و جابربن عبدالله انصاری آن را روایت کرده اند که در یکی از شبهای آخر عمر پیغمبر (صل الله علیه و آله و سلم) آن حضرت پس از نماز عشاء فرمود: همین امشب را می بینید؟ پس از آنکه یکصد سال از امشب بگذرد، هیچ کس از آنانکه اینک بر روی زمین اند زنده نخواهد ماند. (7) و هیچ بشری که امروزه زنده است، نمی شود پس از صد سال دیگر زنده مانده باشد. (8) و یا صد سال نخواهد آمد که کسی که امروز زنده است در آن روز بر روی زمین زنده مانده باشد. (9) و یا هیچ کس که امروزه زنده است، به صد سالگی نمی رسد. (10)

و تقریباً همان اطناب و اسهابی را که ابن عساکر و ابن حجر در نقل اخبار و داستانهای مربوط به خضر بیان فرموده اند، مرحوم آلوسی نیز در تفسیر خود بیان می کند و سپس در آخر کار می گوید:

پس از آنکه همه ی اینها را خواندی بدان که به هر صورت و با هر حساب که باشد اخبار صحیحه ی مسلّم الصدور از نبیّ اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و مقدمات عقلیه که برتر از تخیلات است، گفته ی آنان را که به مرگ خضر معتقدند تأیید و پشتیبانی می کند؛ آن هم چگونه تقویت و پشتیبانی که مجال هرگونه اعتراض را از میان می برد و هیچ امکانی و اقتضائی را برای روی گرداندن از ظواهر و دلالتهای صریح آن اخبار صحیحه و مقدمات عقلیه باقی نمی گذارد.

 و پس از نقل سخنان ابن عربی از باب هفتاد و سوم کتاب فتوحات و بیان اعتقاد خود آلوسی که رسالت خضر نیز مورد قبول علمای بزرگ نیست، آلوسی چنین می گوید:

باری اگر کسی بخواهد سخنانی از قبیل حیات خضر را تا روز قیامت و اینکه او چنین و چنانست و اینکه زمین هیچگاه بدون وجود جسمانی و محسوس رسول باقی نیست، زیرا که رسول قطب عالم انسانی است و دیگر مدعیات آن چنانی- اگر آن دعاوی- را صرفاً به خاطر اینکه آنانکه این سخنان را گفته اند مردان جلیل القدر گرانمایه ی مشهوری هستند، بپذیری، خود دانی. اما اگر ملاک و مستند قبول خود را ادله ی معقول قرار دهی و به شهرت و جلالت قدر گوینده ی آن سخنان اعتنائی نکنی و اعتباری ندهی و به سخن علی (علیه السلام) که فرمود: به گفته بنگر و به گوینده منگر اُنظُر إلی ما قال و لا تَنظُر إلی مَن قال) دل بسپاری، پس از وقوف و دانستن ادلّه ی طرفین به قلب خود رجوع کن و بنگر دلت چه فتوائی صادر می کند و چه سخنی را می پسندد. خلاصه ی کلام آن که، آنچه را که ادله ی عقلی یا شرعی مردود می شمارد، پذیرفتنی نیست و سخنان و بیانات متصوفه را باید به نحوی توجیه کرد و محملی برای آن یافت و لاغیر.

اینک راقم سطور آنچه را که آلوسی از فتوحات مکیّه ابن عربی (رحمه الله) آورده است، به فارسی ترجمه می کند تا خوانندگان از تصوّر کلی یا تصدیق اعتقاد رأیی که صوفیه نسبت به خضر دارند از زبان ابن عربی و سخن او که حاصل جولان های اندیشه ی شگرف اوست اجمالاً اطلاع یابند چرا که اُسّ اساس و لُبّ لباب کلمات متصوفه از هر طریقت و سلسله ای که باشند و با هر عبارت و استعارت و اصطلاحی که بیان شده باشد و به هر صورتی که خضر را معرفی کنند، اجمالاً از همین بحث ابن عربی و آنچه را که بیش از سیصد سال پس از محمد بن علی حکیم ترمذی در کتاب الجواب المستقیم عمّاسأل عنهُ التّرمذیّ الحکیم بیان می کند تا حدی روشن می گردد و نیز به مسائلی از قبیل آنکه خضر شخصی است یا نوعی و نحوه ی تشخّص و تنوّع او، و رتبه ی خضریت، و تعبیراتی که صوفیه از علم لدنّی دارند، اندک آشنائی که مقتضی مقام باشد می یابند.

پی نوشت ها:

1. در آینده یکی از ساخته های عجیب و غریب او را به نقل از الحیوان جاحظ ملاحظه خواهید فرمود.

2. سیر اعلام النبلاء، ج7، ص 201.

3. ج21، از ص 143 تا ص162.

4. که نیای والای سید محمود شکری بن عبدالله بن سید محمود آلوسی، ادیب و مورخ بسیاردان بغدادی - رفیق مرحوم علامه قزوینی (رحمه الله) و استاد و مرجع ادب عربی لوئی ماسینیون- است.

5. در قبال تفسیر شریف روح البیان اسمعیل حقی بروسوی.

6. روح المعانی، ج15، ص 325.

7. أرأیتَکم لیلتَکم هذه؟ فإنّ علی رأسِ مِأئة سنةٍ منها لا یَبقی ممّن هو علی الأرض أحدٌ (ج4، ص 1561).

8. ما مِن نفسٍ منفوسةٍ الیومَ تأتی علیها مائة سنةٍ و هی حیّةٌ یومئذٍ (ج4، ص1561).

9. لاتأتی مائةُ سنةٍ و علی الأرضِ نفسٌ منفوسةٌ الیومَ (ج4، ص 1562).

10. ما مِن نفسٍ منفوسةٍ تبلغُ مائةَ سنةٍ (ج4، ص 1562).

 منبع مقاله :

مهدوی دامغانی، احمد، (1386)، رساله درباره ی خضر (ع)، تهران: نشر کتاب مرجع، چاپ اول

 


 

 منبع: rasekhoon.net

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : خضر , تفاسیر ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184347
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.