مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
شرکت در نماز جمعه و اهمیت آن
حقیقت دعا در اسلام
خرافه زدائی از فرهنگ عاشورا
از عملیات خیبر چه می دانید؟
امر به معروف و نهی از منکر
برزخ چيست؟
مناظره امام صادق (ع) با ابوحنيفه
بیانات حضرت آیت الله خامنه ای مدظله
دقت کردید ؟؟
/ItMatchOnline.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/archive/photography/0/10/default.html
/Voting/public_opinion/default.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
جدیدترین مطالب این بخش

خضر در تفاسیر
بیشتر مفسران اعم از سنی و شیعی و حتی مفسران صوفی مسلک مانند قشیری در لطائف‌الاشارات تفصیل چندانی را...

خضر و آب حیات
مشهورترین داستان درباره‌ی خضر که نفوذ بسیاری در انواع شعر فارسی اعم از وصف، مدح، رثاء و تعزّل دارد ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : نخستین یادکردها از خضر در کتب تاریخ و تفسیر
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   795   بازدید   
تاریخ درج مطلب  12/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

نخستین یادکردها از خضر در کتب تاریخ و تفسیر

نخستین یادکردها از خضر در کتب تاریخ و تفسیر

شاید قدیم ترین مورخ مسلمانی که از خضر نام برده، محمدبن حبیب بصری (م 245) باشد که می گوید:

و از فرزندان العیص بن اسحق یکی هم خضر است که نام او خضرون بن عمیایل بن فلان بن العیص است. (1)

و پس از او ابن قتیبه (م275) از خضر چنین سخن می گوید:

نام خضر بلیا پسر مَلکان پسر فالغ پسر... پسر سام پسر نوح است و پدرش پادشاهی سخت بزرگ بود. (2)

ابوجعفر طبری (م310) اولاً به اختصار و سپس به تقریب همانچه را که در تفسیر خود آورده است و پس از این بدان اشاره خواهد شد، در تاریخ هم می آورد.

مقدسی (م بعد از 355) در البدء والتاریخ نام خضر را ایلیا (3) و از قول وهب بن منّبه همان را که ابن قتیبه نیز گفته، و از قول راوی دیگری او را ارمیا پسرِ عامیل (4) و به استناد سخن ابن عباس نام او را اَلیَسَع ضبط می کند و با اعتماد به قول راویان دیگر او را پسر خاله ی اسکندر ذوالقرنین می شمارد. (5)

اما دینوری (م281) و یعقوبی (م284) و حمزه ی اصفهانی (م بعد از 331) و مسعودی (م بعد از 346) در اخبارالطوال و تاریخ یعقوبی و سنی ملوک الأرض و الأنبیاء و مروج الذهب و أخبارالزمان و التنبیه والاشراف مطلقاً نامی از خضر نبرده اند.

اساساً آن چنان شرح و بسطی که در کتب سیر و تراجم و تفاسیر و خصوصاً در کتب تصوف درباره ی خضر داده شده است، در کتب تاریخ ملحوظ نگردیده است.

در میان کتب تراجم و تفاسیر ظاهراً قدیم ترین آن تاریخ مدینه ی دمشق ابن عساکر (م 571) است که به نحو بسیار مشبعی درباره ی خضر تتبع کرده است و بیست صفحه (6) از کتاب خود را بدو اختصاص داده است و در آن روایات و حکایات افسانه مانند و غیر قابل قبول و خیالبافی های شگفت انگیز گنجانیده است به نحوی که مصحح کتاب می گوید:

 بیشترین این حکایات از ناحیه ی راویان حٌقه باز و دروغ پرداز و واضعان حدیث بر سر زبانها افتاده است.

او از ابن عساکر بسیار متعجب می شود که چگونه چُنو مرد متتبّع فاضلی چنان اراجیف و افسانه ها را در کتاب گرانقدر خود جمع آوری کرده است و می افزاید که درباره ی خضر علما فراوان اختلاف دارند و مؤلّفانی درباره ی او تألیف کرده اند و از جمله ابوالفرج عبدالرحمن بن الجوزی (م 597) کتابی به نام عُجالة المنتظِر لشرح حال الخَضر فراهم آورد و سپس آن را در بیست و دو ورقه مختصر ساخت و در آغاز آن چنین می گوید:

پرسشهای مردمان عامی درباره ی زندگانی خضر پی در پی می رسد و با آنکه مکرّر در مکرّر پاسخ داده ام که عنوان کردن چنان پرسشها زشت و ناپسند است. با این همه از آنجا که می بینم مردی که سماع حدیث هم کرده است، احادیثی باطله و ساختگی را گرد هم آورده، تا به خیال خود زنده بودن خضر را در این زمان به اثبات برساند و می بینم گروهی که خود را از پارسایان و زاهدان می شمارند نزد مردم عوام ادعای دیدار با خضر می کنند، و یکی از اصحاب من مرا گفت چه می شد که بیهودگی و بی پایگی این دعاوی را در رساله ای روشن می ساختی زیرا سخن تو بیش از سخنان و دعاوی دیگران مسموع و مقبول است؛ از این رو بر آن شدم که کتاب مفصّلی بنگارم و چنین کردم. از من خواسته شد که آن را مختصر کنم و اینک آن را ملخّصاً و مختصراً به شما خواننده هدیه می کنم.

سپس ابن جوزی چنین می گوید:

بدان - خدای توفیقت دهاد- که گرفتاری در چنین موضوعات و مسائل را سه جهت و سبب است: نخستین آن نادانی و بی خبری از روایات منقوله است، گروهی بسیار و جمعی بی شمار را می بینی که چیزی را به خیال خود با سند [ی که صحت آن مسلم نیست] روایت می کنند و رأی و اعتقاد خود را بر آن پایه استوار می سازند بدون آنکه درستی و نادرستی آن روایت را بشناسند، و این بیماریی است که امروزه دامنگیر اکثریت عالمان در هر رشته و فنی ازعلوم گردیده است و تا به یکی شان اعتراضی کنی، رگ گردن کلفت می کند و می گوید من خود این را از راوی معتبری شنیده و سماع کرده ام [یعنی تلقی حدیث کرده ام] و نزد من اسنادش مسلم و معلوم است. و چه بسیار از این طریق در حدیث رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) چیزهائی داخل کرده اند که جزو حدیث نیست تا چه رسد به چنین موضوعاتی. (7)

دومین سبب بروز و شیوع این نحوه روایات، سلامت نفس و خوشباوری و بی خبری بسیاری از نیکمردان است که گاه تصور می کنند که شخصی (شبحی) را دیده اند که ناگهان ناپدید شده است یا به خیال خود از آن شخص (شبح) کرامتی مشاهده کرده است، و از طرفی از بسیاری از مردمان شنیده است که آنها می گویند ما خضر را دیده ایم و خضر زنده است، چه بسا یکی از آنان به راستی شخصی را که به نام خضر بوده است ملاقات کرده، و او را خضرِ موسی (علیه السلام) پنداشته است و یا بسا که یکی از مردمان اهریمن صفت، یکی از شیاطین اِنس و جن (8) به او می رسد و می گوید من خضرم و خود را نیکو سیرت و پارسا می نمایاند و آن ساده دلی که به او رسیده نیز چون از نیکان و پارسایانست سخن او را می پذیرد. سبب سیّم این بلیّه، حُبّ شهرت و بلندآوازگی است که این آفت ویژه ی فریبکاران و شیّادان است و یکی از ایشان می گوید که من خضر را ملاقات کرده ام و بدین وسیله برای خود آبرو و وجهه ای در میان مردم عوام دست و پا می کند. و این دسته عمداً ژنده پوشی می کنند و پوشاکی کم بها بر تن دارند که مردمان آنان را زاهد بشناسند و به دیده ی احترام بر آنان بنگرند، و نیز به آراستگی تن و بدن خود اهمیت نمی دهند تا مردم آنان را پرهیزکار و خداترس بشمارند، ولی اینان هیچگاه تن به سختی عبادت نمی دهند چرا که تعبد و تعهد اعمال عبادی پُررنج و زحمت است، اما ادّعای زهد و پرهیزکاری سهل و آسان. من [ابن جوزی] در کتاب خود به نام تلبیس ابلیس مردم و خوانندگان را از آنان سخت برحذر داشته ام.

سپس می گوید:

بهترین دلیل بر اینکه خضر در این دنیا نمانده و باقی نیست، قرآن مجید حمید و حدیث های مورخ اجماع اهل منقول و معقول مسلمین است. سخن حق تعالی در قرآن این است که (وَ مَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ ) (9) (انبیاء: 34) اگر ماندن در این دنیا برای خضر ادامه می یافت و تا روز بازپسین زنده می ماند او جاودان و خالد می بود و این برخلاف آیه ی کریمه ی شریفه است. و اگر در مقام معارضه بگوئی پس هامه پسر هیم و زریب پسر برثملا، دو سالخورده ی دراز عمر، چه می شود، می گویم سخن درباره ی وجود آنان سخنی محال است و ما آن سخن و حدیث را در الاحادیث الموضوعة آورده ایم و فقط آنان که دانش تشخیص حدیث درست را از نادرست ندارند، چنان حدیثی را روایت می کنند. و گیرم که آن حدیث فرضاً درست باشد، آن دو تاکنون قطعاً مرده اند. اما اگر درباره ی هاروت و ماروت و ابلیس بگویی که تا روز بازپسین زنده اند باید دانسته باشی که آنان از جمله ی بشر و فرزندان آدم نیستند. مضاف بر آنکه نصّ قرآن مجید حاکی و حاکم بر جاودانگی آنان است. اما ابطال ادعای جادودانگی خضر بر مبنای نقل به موجب احادیث صحیحه ای است که در صحیحین (10) و مسند امام احمد وارد شده، و این احادیث ریشه و دنباله ی هر ادعائی را دائر بر زندگانی جاوید خضر می زند و آن را باطل و بیهوده می شمارد. (11)

پس از ابن عساکر که به شرحی که گذشت طول و تفصیل در ترجمه ی خضر می دهد، شیخ السلام ابن حجر عسقلانی در کتاب مستطاب الاصابة فی تمییزالصحابة ترجمه ی خضر را به شرح و با نقل و نادرست شناختن برخی مطالب تاریخ دمشق بیان می فرماید، در حالی که نه ابن عبدالبر در الاستیعاب و نه ابن قانع بغدادی (م 351) در معجم الصّحابة و نه ابن اثیر در اُسدالغابة و نه ذهبی در تجرید أسماءالصحابة از او نامی نمی برند و حتی ذهبی می گوید: خضر (علیه السلام): ابن صلاح در تخریجِ یکی از احادیثی که اسنادش باطل است، مدعی شده که خضر به ملاقات پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نائل شده است. (12) باری ابن حجر چنین آغاز سخن می فرماید:

خضر یار و همراه موسی (علیه السلام): در نژاد و تبار او و پیغمبر بودن او و درازی عمر او و اینکه او هم چنان زنده مانده است و اینکه بر فرض زنده ماندن تا زمان رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و زنده ماندن او پس از آن حضرت و اینکه او را بنابر قولی می توان از صحابه شمرد اختلاف است. گو اینکه هیچ یک از قدمای ارباب تراجم را نمی شناسم که او را صحابی معرفی کرده باشند. با اینکه بسیاری شان به استناد بعضی اخبار به عمر دراز و بقای او قائلند، از این رو بر آن شدم که هر خبری که تاکنون از او به من رسیده است در این کتاب گرد آورم و صحیح را از سقیم و درست را از نادرست بازنمایم.

سپس ابن حجر آنچه را که راجع به خضر باید بگوید به شش باب مبوّب می فرماید که عبارتست از: 1) در نسب او؛ 2) درباره ی پیامبری او؛ 3) درباره ی عمر دراز او و چرائی این کار؛ 4) درباره ی آنانکه بر آنند که خضر مرده است؛ 5) درباره ی اخباری که حاکی از آنست که خضر در زمان پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) زنده بوده و تاکنون نیز زنده است؛ 6) و باب ششم که از همه ی ابواب مفصّلتر است درباره ی اینکه خضر پس از پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باقی مانده و کسانی که گفته اند او را دیده و با او سخن گفته اند. سپس در هر مورد به نحوی مشبع اقوال و احادیث و روایاتی که خود ابن حجر صدی نود آن را سست و بی پایه و به تعبیر خود واهی می شمارد، نقل می فرماید. ظاهراً قصد ابن حجر از این تطویل و اسهاب، تردید و تشکیک در صحت آن اقوال و احادیث و روایات است و بس؛ و گرنه چُنو مرد بزرگی داستانهائی که به قصص هزار و یک شب می ماند در چنان تألیف منیفی نمی آورد.

پی نوشت ها:

1. المحیّر، ص 289.

2. المعارف، ص 42.

3. آفرینش و تاریخ (ترجمه ی البدء والتاریخ)، ترجمه ی استاد دکتر شفیعی کدکنی، ج1، ص409.

4. همان، ج1، ص 456.

5. همان، ج1، ص 458.

6. از ص 141 تا 161 جلد پنجم چاپ روضةالشام در سال 1332 قمری به تصحیح شیخ عبدالقادر بدران.

7. که نه از اصول دین است و نه از فروع دین و نه از سنن.

8. اصطلاح قرآنی متّخذ از کریمه ی 112 سوره ی مبارکه ی انعام.

9. هیچ مردم را پیش از تو پایندگی و جاودانگی ندادیم ایدر که تو بمیری و ایشان جاودان مانند. (ترجمه ی آیات مبارکات در سراسر رساله، از کشف الاسرار میبدی است.)

10. صحیح بخاری و صحیح مسلم.

11. تاریخ ابن عساکر، ج5، ص 157، 158.

12. تجرید أسماءالصحابة، ج1، ص160.

 منبع مقاله :

مهدوی دامغانی، احمد، (1386)، رساله درباره ی خضر (ع)، تهران: نشر کتاب مرجع، چاپ اول

 


 

منبع: rasekhoon.net

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : خضر , تفسیر , تاریخ ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184349
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.