مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
تذکرات اخلاقي درباره حج و عمره
امر به معروف و نهی از منکر
سخنان امام علی (ع)
امام حسين (ع)،الگوى زندگى
وصیت نامه شهيد حاج مهدی باکری
سادات حسینی به چه کسانی می گویند؟
حقیقت دعا در اسلام
خرافه زدائی از فرهنگ عاشورا
دقت کردید ؟؟
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/Voting/public_opinion/default.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/ItMatchOnline.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

خضر در تفاسیر
بیشتر مفسران اعم از سنی و شیعی و حتی مفسران صوفی مسلک مانند قشیری در لطائف‌الاشارات تفصیل چندانی را...

خضر و آب حیات
مشهورترین داستان درباره‌ی خضر که نفوذ بسیاری در انواع شعر فارسی اعم از وصف، مدح، رثاء و تعزّل دارد ...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : ابراهیم (ع) و صابئین
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   170   بازدید   
تاریخ درج مطلب  12/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

ابراهیم (ع) و صابئین

ابراهیم (ع) و صابئین

بر اساس کشفیات باستان شناسی و از طریق بررسی تطبیقی تاریخ ها، تاریخ تقریبی ولادت و زادگاه ابراهیم را بیشتر محققان سده ی 20 ق. م. می دانند. برابر روایت عهد عتیق، ابراهیم (علیه السلام) در اورکلدانیان متولد شده است (1) اما طبری محل تولد او را اوروک و شوش (2) و یاقوت شهر کوثی (3) و ابن بطوطه در محلی به نام برص میان حله و بغداد (4) و ثعلبی نیز حران نوشته اند (5). با این همه تردیدی نیست که آن حضرت روزگاری را در میان صابئین سر کرده است. موسی بن میمون به صراحت از نشو و نمای ابراهیم (علیه السلام) در میان صابئین سخن رانده که خورشید را خدای بزرگ می دانستند. (6) بی تردید اشارت های سه گانه ای در قرآن به صابئین شده از همین روست. این قوم که حدود چهارده سده همسایه ی مسلمانان و تحت لوای حکومت های اسلامی زیسته، در کنار کلیمی ها و مسیحیان به عنوان اهل کتاب پذیرفته شده اند و حق تدین آنان محترم شده است.

مسلماً ادیانی که در قرآن نام آن ها برده شده ادیانی هستند که مخاطبان قرآن در آن زمان- یعنی اعراب حجاز- از ایشان شناخت داشته اند. مشخص است که مندائیان در اواخر دوران اشکانی وارد بین النهرین شده اند، و نیز احتمال دارد که برخی از ایشان در جزیرةالعرب هم وارد شده باشند. همین طور حضور صابئین مندائی در منطقه ی میشان که از دامنه ی جبال حمرین تا کنار رودهای کارون و کرخه و دجله گسترش داشته، در زمان اشکانیان و نیز ساسانیان مسلم است (همان و Gunzuz 1999)، کما این که روایات هران گویثا نیز آن را تأیید می کند. مانی (277-216 میلادی) نیز در منطقه ی بین النهرین و در جنوب شرق تیسفون در شهری در کنار دجله به دنیا آمده و پدرش از اعضای فرقه ی مغتسله یا تعمیدیان بوده و خود مانی هم در کودکی عضو این فرقه محسوب می شده است، عنوان مغتسله نیز عنوانی است که در دوره ی اسلامی به موازات واژه ی صابئین به کار رفته است و به احتمال قریب به یقین مانی و خانواده ی وی در اواخر دوران اشکانی و اوایل دوران ساسانی به همین صابئین مندائی منتسب بوده اند که عمده ترین مراسم دینی ایشان غسل تعمید در آب جاری بود و این خود دلیل دیگری بر حضور مندائیان در این منطقه در زمان ساسانیان است. (7)

صابئین مذکور در قرآن همین صابئین مندائی هستند که زیاد بن اَبیه، حاکم عراق در زمان اولین خلیفه ی اموی- یعنی معاویه- با آنان برخورد کرد و آن ها را از دادن جزیه معاف کرد. بنابراین در قرن اول اسلامی صابئینی که در عراق می زیستند جزو اهل کتاب تلقی می شده اند.

صابئین مندائی با شمار کم افراد خود و حالت بسته به روی غیری که داشتند، ادامه ی حیات دادند. ورود صابئین حران در عرصه ی حیات اجتماعی حکومت فراگیر اسلامی، حیات صابئین مندائی را تحت الشعاع قرار داد. مأمون خلیفه ی عباسی، طی سفری که در منطقه ی حران در بین النهرین داشت به مردم آن جا به این دلیل که یکی از ادیان اهل کتاب مذکور در قرآن، یعنی صابئین هستند، امان می دهد. به این ترتیب حرانی ها رسماً خود را در عداد اهل کتاب قرار دادند و بسیاری از نخبگان ایشان مانند ثابت بن قره و الصابی مجال یافتند که در حکومت عباسی در عرصه ی فرهنگی عرض اندام کنند. در سده های سوم و چهارم هجری بسیاری از این صابئین حران در شمار ادبا و علمای سرشناس قرار گرفتند و در عین حالی که انتساب ایشان به صابئین آن ها را از تعرض مسلمانان دور نگه می داشت، حضور پر جلوه ی ایشان در عرصه ی فرهنگی نیز نام ایشان را به عنوان صابئین تثبیت کرد.

آمیختگی عقاید نجومی و پرستش ستارگان و ارباب انواع، با دین صابئین نزد مسلمین ما اسطوره ای علمی را موجب شده که تا قرن ها بر تلقی دانشمندان اسلامی از صابئین تأثیر نهاد. تاحدی که بعضی از دانشمندان اسلامی مثل ام حزی قرطبی و شهرستانی، از آن حیث که در قرآن محاجه ای بین ابراهیم (علیه السلام) و پرستندگان خورشید و ستارگان روایت شده، تلاش کردند که ارتباطی بین ابراهیم (علیه السلام) و پرستندگان خورشید و ستارگان روایت شده، تلاش کردند که ارتباطی بین ابراهیم (علیه السلام) و صابئین ایجاد کرده ایشان را امت ابراهیم (علیه السلام) بدانند. بعدها هم که دیگر علمای اسلامی درباره ی صابئین اظهارنظر کردند به تکرار همین اسطوره ی علمی بسنده کردند و به تکرار اتهام ستاره پرستی که ناشی از خلط آرای صابئین حران با صابئین مندائی بوده است، ادامه دادند. حتی امروزه غالب پژوهشگران به تمایز این دو گروه دینی و صحت انتساب صابئین مندائی به صابئین مذکور در قرآن اتفاق نظر دارند. (8)

صابئین مندائی هستند که به آرامی و سکوت در خوزستان زندگی می کنند و موجودیت تاریخ ایشان بر اساس متون مقدس مندائی به زمان آدم ابوالبشر می رسد و در سلسله ی انبیاء و اولیاء ایشان به نام های شیتل (شیث)، رام و رود، شوربای و شرهابی یل، نو (نوح (علیه السلام)) و شوم بر نو (سام بن نوح) و یُهیایهانا (یحیی (علیه السلام))- به عنوان آخرین پیامبر مندائی- برمی خوریم. طبق روایت مندائی، ایشان در فلسطین و در جایی به نام مدیان ساکن بودند ولی 60 سال بعد از وفات یُهایهانا (یحیی (علیه السلام)) به دلیل تعارض با کلیمیان و فشارهای آنان به بین النهرین کوچیدند.

مقارن ورود اسلام به بین النهرین به اشاراتی برمی خوریم که حضور ایشان را در این منطقه نشان می دهد و آن طور که از قرائن برمی آید ایشان همان صائبین مذکور در قرآن هستند. عمده ی حیات اجتماعی مندائیان که می توان کم و بیش با اسناد تاریخی آن را مستند کرد مربوط است به دوران همسایگی ایشان با مسلمین و زندگی تحت لوای حکام مسلمان.

آن چه در دوران اسلامی بر شناخت صابئین مندائی سایه انداخته، خلط ایشان با صائبین حران بوده که دارای اعتقاداتی مبنی بر ستایش اجرام سماوی بودند، حال آن که صابئین مندائی باورهایی موحدانه دارند که علی رغم وجود باورهای نجومی در آن- مانند عقاید دیگر مردم بین النهرین- ستایشی از این اجرام در آن صورت نمی گیرد. خلط و اشتباه بین این دو گروه همیشه بر شناخت صابئین مندائی توسط دانشمندان مسلمان تأثیر گذاشته است.

مندائیان قرن هاست که در خوزستان زندگی می کنند و از آن جا که دسترسی به آب جاری برای اجرای مناسک دینی ایشان ضرورت دارد غالباً در کنار رودهای خوزستان زیسته اند. امروزه اهواز به عنوان مهم ترین مرکز سکونت صابئین مندائی ایران شناخته می شود. تعداد بیشتری از ایشان نیز در کشور عراق و در سواحل دجله و فرات ساکن هستند.

کیهان شناسی مندائی، یک کیهان شناسی گنوسی بر اساس تقابل نور/ ظلمت است که در آن خدا- هُیی- در عالم نور یا آلمادنهورا قرار گرفته و کارگزاران نورانی او- یعنی ملکاها و اُثراهای نورانی- در جهان موکّل امور مختلف هستند. در مقابل عالم نور که در سمت شمال کیهانی است زیرزمین قرار دارد و محل حکومت روها- مادر عالم ظلمات- و پسرش اور و موجودات ظلمانی گوناگونی است که به اخلال و آشوبگری دامن می زنند. در میان این دو عالم، جهان میانی قرار دارد که محل سکونت انسان ها و تمام موجودات دیگر است و زمین و اجرام سماوی همگی در این منطقه قرار دارند. انسان موجودی دو منی است که از یک طرف از خاک و از جانب دیگر از نشمتا درست شده است. نشمتا گوهر اصلی انسان است که هبه ای الهی است و تمام وظیفه ی دینی انسان حفظ این نشمتا از آلودگی و شوائب جهان مادی و انتقال مجدد آن به عالم نور است. انسان به عنوان موجودی مخیر برای نیکی ها و بدی هایی که انجام داده پس از مرگ توسط کارگزاران عالم نور مورد قضاوت قرار می گیرد و متناسب با اعمالی که انجام داده و به عبارتی متناسب با میزان پاکی یا ناپاکی نشمتایش در مناطق مختلف کیهان- در عالم نور یا عالم میانی و یا عالم تحتانی یا ظلمات- قرار می گیرد. هرچه انسان در طول حیاتش بیشتر به شرایط مادی و وسوسه های ظلمانی تسلیم شده باشد، بیشتر گوهر وجود خود را مشوب کرده است و هرچه خود را از شرایط مادی و وسوسه های ظلمانی پیراسته تر نگه دارد، بهتر توانسته گوهر وجود خود را محافظت کرده و به سلامت عودت دهد. به این ترتیب خاک و عالم مادی ذاتاً ناپاک است و باید از آن اجتناب کرد. این اجتناب ها از خاک و شرایط مادی و تمایل به حفظ پاکی و سره گی در نخستین آداب و مناسبک مندائی به خوبی نمادینه می شوند.

از نظر دین مندائی خوردن حیواناتی که روی زمین قرار دارند حرام است و لذا تمام چهارپایان- غیر از یک استثناء یعنی گوسفند- حرام هستند، بنابراین مندائیان غالباً از پرندگان و ماهی ها می توانند استفاده کنند. در واقع چهارپایان و حیوانات زمینی در تماس مستقیم با خاک و نیز در جوار عالم ظلمات قرار دارند ولی پرندگان می توانند از آن فاصله بگیرند و کمتر در تماس با آن هستند. حساب ماهی ها هم که به دلیل دیگری مجزاست و آن اینکه ماهی ها در آب زندگی می کنند و به طور مشخص آب جاری نماد و تجلی خدا- هیی- در زمین است و تنها عنصر پاک و پاک کننده در جهان میانی است. البته خوردن حیوانات گوشتخوار نیز جایز نیست چه این حیوانات ناقض اصل حیات هستند و حیات- هیی- نام خدای مندائی است. اما خوردن حیوانات نیز مستلزم نقض حیات- کشتن- است، لذا لازم است که ذبح حیوان هم از خلال فرآیندی آیینی صورت گیرد که این عمل را مشروع کند.

به این ترتیب می توان تقابل زمین/ آسمان را در این آداب مشاهده کرد با یادآوری این که آب جاری هم تجلی خدا و چیزی از عالم نور است، این تقابل می تواند در عین حال تقابل خاک/ آب جاری یا همان ظلمت/ نور باشد.

مناسک مندائی عمدتاً مناسکی مرتبط با حفظ، اعاده و یا ارتقای پاکی هستند. تعمید به منزله ی اصلی ترین منسک مندائی یک منسک طهارت است. انجام آبکشی و غسل- طَماشه- نیز که در قالب آدابی آیینی صورت می گیرند مناسکی برای طهارت هستند. شرایط و عوارض مختلفی می تواند باعث نازل شدن فرد و لزوم انجام مناسک طهارت بشود. گاهی نیز لازم است که میزان پاکی برای انجام عملی- مثل ازدواج یا نیایش- بالا رود، که در این موارد نیز گونه ای از مناسک طهارت لزوم می یابد. با مناسک طهارت و تابوهای مرتبط با پاکی در دین مندائی تقابل اکیدی بین پاکی و ناپاکی دیده می شود. این تأکید بر تقابل پاکی و ناپاکی، نمایاننده ی دغدغه ی خاطر نسبت به حفظ خلوص و پاکی از سوی قومی است که در اشتغال ذهنی به بدن و پاکی و ناپاکی آن و نیز آن چه خورده می شود (یعنی وارد بدن می شود)، به سر می برند. در این جا بدن نمادی است از تمامیت و هویت گروهی، و دغدغه نسبت به مرزهای بدن و حفظ آن دلالت بر دغدغه نسبت به مرزهای گروه و حفظ آن دارد.

انتقال ناپاکی هم از طریق اشیاء رسانا انجام پذیر است و اشیاء عایق می توانند از سرایت ناپاکی جلوگیری کنند. در این جا هم آن چه طبیعی است و از عناصر طبیعی بدون استحاله ی آن ها ساخته شود، شیئی عایق است (چوب و پنبه و کنف و ...) اما موادی که حاصل استحاله و فرآوری مواد طبیعی هستند موادی رسانا هستند که ناپاکی را منتقل می کنند مثل فلزات و چینی و بلور. در این جا هم تقابل رسانا/ عایق در تناظر با تقابل طبیعت/ صنعت قرار داد.

به لحاظ ظاهری نیز مندائیان می بایست که از زدن موهای بدن- به خصوص موهای سر و صورت در مردان- اجتناب کنند. همچنین انجام ختنه برای ایشان حرام است. به این ترتیب دست بردن در وضعیت طبیعی بدن جایز نیست. وضعیت طبیعی بدن، وضعیتی است که بدن به آن صورت خلق شده است و لذا دست زدن به آن عملی خلاف و گونه ای دست کاری در وضعیت طبیعی است. وضعیت دست ناخورده، وضعیت طبیعی و وضعیتی است که خدا خلق کرده و وضعیت دست خورده، ایجاد خلال و تغییر در خلق خدا و وضعیت طبیعی است. این تقابل را می توان تقابلی دست ناخوردگی/ دستکاری و یا خلقت/ صنعت دانست که قابل تبدیل به تقابل نور/ ظلمت و پاکی/ ناپاکی است. این تقابل را می توان در جاهای دیگر نیز به روشنی مشاهده کرد. مناسک مندائی با حداقل فرآوری فنی تهیه می شوند. ظروف گلی نپخته، اطاقک نئین ساده (اشخنتا)، مندلتا (سازه ای از گل و نی که در تشییع جنازه به کار می رود) همگی وسایلی هستند که با حداقل فن و فرآوری و با مواد طبیعی در دسترس ساخته می شوند. حتی در جایی که برای مناسک به پخت و پز احتیاج است. مثلاً برای پختن نان مقدس برای تعمید و یا پختن ماهی یا گوشت برای لوفانی و دخرانی- این پخت و پز با حداقل تکنیک های پخت و پز و با قراردادن مواد خوراکی مستقیماً روی آتش- بدون ظرف یا وسیله ای مثل سیخ یا ساج- انجام می شود، یعنی بدون صنعت و بدون پیچیدگی فنی، با سادگی و نزدیکی به طبیعت.

جامعه ی مندائی هم مشخصاً بر اساس یک تقابل دوگانه بنا شده است. یک قطب این تقابل عوام مندائی هستند و قطب دیگر روحانیان مندائی. روحانیان مندائی دارای اقتداری الهی برای انجام مناسک هستند و ایشان مجری مناسکی مثل تعمید و ازدواج و نیز مناسک انتصاب روحانیان هستند. در واقع کارآیی و اثرگذاری مناسک منوط به اقتدار و مرجعیتی است که منحصر در روحانیان است. با وجود تابوهای شدیدتر مرتبط با پاکی و ناپاکی برای روحانیان که در ملزومات اجرای مناسک برای روحانیان و نیز در تابوهای خوراکی ویژه ی روحانیان متجلی می شود، روحانیان به طور مشخص قطب نورانی تر و پاک تر جامعه ی مندائی را می سازند. حتی نقص های بدنی غیراختیاری مثل وجود برص یا کم و زیاد در اعضای بدن باعث می شود که یک شخص نتواند در جرگه ی روحانیان قرار بگیرد. پاکی نسبی هم برای روحانی شدن اهمیت دارند به طوری که داوطلب روحانی شدن و پدرانش نمی بایست تا سه نسل قبل از مادری به دنیا آمده باشند که در زمان ازدواج بیوه بوده است. چرا که بیوه در زمان ازدواج وضعیت طبیعی نداشته و در وضعیتی دست خورده قرار دارد و این امر باعث می شود که فرزند او برای احراز منصب روحانیت پاکی لازم را نداشته باشد.

دین ورزی مندائی به لحاظ ساختاری مبتنی بر تقابل های دوگانه ی ساختاری است. این تقابل های متناظر را می توان به صورت زیر فهرست کرد:

نور __________ ظلمت

آسمان _______ زمین

پاک _________ ناپاک

خلقت ________ صنعت

دست ناخوردگی ___ دستکاری

وضع طبیعی _____ وضع مصنوعی

با در نظرگرفتن این تقابل های دوگانه ی ساختاری که در تناظر و هم ارزی با یکدیگر قرار دارند، مبانی گنوستیکی دین ورزی مندائی به خوبی نمایان می شود. دین ورزی مندائی به سمت نور، آسمان، پاکی، وضع طبیعی و دست ناخوردگی هدف گیری شده و از ظلمت، زمین، ناپاکی و وضع مصنوعی و دستکاری (در خلقت) رویگردان است. و این متناسب است با تمایل گنوستیکی به اعراض از جهان مادی و اشتغال به آن. (9)

پی نوشت ها:

1. عهد عتیق: سفر تکوین، 11.

2. طبری، تاریخ 252/1.

3. یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل کوشی.

4. ابن بطوطه، محمدبن ابراهیم، الرحله ، بیروت، 101.

5. ثعلبی نیشابوری، احمدبن محمد، نصص الأنبیاء، تحقیق مصطفی السقاء، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 72.

6. ابن میمون قرطبی، موسی (1974) دلالة الحائوین، به تحقیق اتای، آنکارا، 584.

7. ر. ک. در قلمرو وجدان، 271.

8. رجوع کنید به: محیط طباطبایی 1363 و الکک 1342، Gunduz 1999، و زرین کوب 1369: 271.

9. عربستانی، مهرداد، تعمیدیان غریب، مطالعه ی مردم شناختی در دین ورزی صابئین مندایی ایران، تهران: افگار، 1387، 241-247.

 منبع مقاله :

سعد، عبدالمطلب سعید؛ ( 1393 )، پدر پیامبران در قرآن، ترجمه: دکتر حبیب الله عباسی، تهران: انتشارات سخن، چاپ اول.

 


 

منبع: rasekhoon.net

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : صابئین , ابراهیم (ع) ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184274
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.