مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
دقت کردید ؟؟
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/archive/photography/0/10/default.html
/ItMatchOnline.html
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/Voting/public_opinion/default.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
http://news.tebyan-zn.ir/
جدیدترین مطالب این بخش

دوران قاجار ؛ چانه زنی،اعتراض و دولت در ایران قرن نوزدهم
سوال اصلي اينجاست كه چگونه كشوري به وسعت ايران توانست تدبير لازم را به كار برد تا استقلال خود را حف...

جغرافیان تاریخی ایران زمین
کاربرد تاریخی ایران صرفاً محدود به بخش غربی آن که هم اکنون به این نام خوانده می‌شود، نبوده و تمام م...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : فرهنگ ایرانی در دیگر سرزمین‌های اسلامی
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   145   بازدید   
تاریخ درج مطلب  24/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

فرهنگ ایرانی در دیگر سرزمین‌های اسلامی

فرهنگ ایرانی در دیگر سرزمین‌های اسلامی

 حتی اگر بخواهیم در عقاید تویینبی تخفیف دهیم، به این عنوان که او در درجه ی نخست یک کارشناس تاریخ اسلام تلقی نمی شود؛ اگر برخی از عقاید چالش طلبانه ی هاجسُن را به عنوان این که بسیار افراطی است کنار بگذاریم؛ و اگر برخی از ادعاهای کُوربَن را اعتقاد شخصی او بیش از حد بر پایه حدس و گمان تلقی کنیم، (1) مشکل بتوانیم درباره ی ای. جی. دبلیو. گیب، نویسنده ی مرجع A Literary History of ottoman Poetry در شش جلد، که نامش در سلسله نشرهای مهم نصوص عربی، فارسی، و تُرکی، به نام سلسله کتاب های یادمان کیب جاودان مانده است، چنان احتیاط هایی روا داریم. گیب شعر عثمانی را به دو مکعب قدیم، در فاصله قرن چهاردهم م. و تا حدود نیمه ی قرن نوزدهم، که در طی آن نفوذ فارسی تسلط داشت و مکتب جدید، که به خاطر تأثیر غرب به وجود آمد، تقسیم می کند. به گفته ی او (جلد 1، ص. 7)، تُرک ها خیلی زود کل سامانه ی [سیستم] ادبی فارسی را تا کوچک ترین جزئیات آن اقتباس کردند، و قبل از آن اسلام را هم به همین شیوه ی بدون تردید و با خاطر جمع پذیرفته بودند. به گفته ی همین نویسنده:

سُلجوقیان در قرن سیزده میزان قابل توجهی از ارزش های فرهنگی را، کلاً به همت آموزگاری ایرانیان، فراگرفته بودند. آنان [یعنی سلجوقیان] در حدود نیمه ی قرن یازدهم ایران را درنوردیده، و سپس، چنان که غالباً رخ می داد، فاتحان بربر فرهنگ اتباع متمدن خود را اخذ کردند. تُرکان سلجوقی به سرعت فتوحات خود را به سوی غرب ادامه دادند و همواره فرهنگ فارسی را همراه خود می بردند... به طوری که در حدود صدو پنجاه سال بعد وقتی پسر سُلیمان [رهبر عثمانی ها]... وارد آسیای صغیر شد، آنان [عثمانی ها] دریافتند که به رغم آن تُرکی سلجوقی زبان روزمره ی مردم بود، فارسی زبان دربار بود و ادبیات فارسی و فرهنگ فارسی برتری خود را بازیافته بود. عثمانی ها که کاملاً با سلجوقی ها درآمیختند، آموزش ادبی خود را کاملاً مدیون آنها بودند؛ و بنابراین زبان فارسی الزامی بود، زیرا سلجوقی زبان دیگری نمی دانستند. (همان مأخذ، ص. 10).

گیب از آن هم پیشتر می رود و می گوید:

ترک ها به این که از ایرانی ها بیاموزند که چگونه افکار خود را بیان کنند قانع نبودند؛ آنان نزد ایرانی ها می رفتند تا بیاموزند که به چه چیز بیندیشند و چگونه بیندیشند. آنان در مسائلی علمی، در امور روزمره ی زندگی و در کارهای دولت، افکار و ایده های خود را ترجیح می دادند؛ اما در عرصه ی علوم و ادبیات به مکتب ایران می رفتند، با این نیت که نه فقط روش آن را فراگیرند، بلکه بتوانند به روان و جوهرش وارد شوند، و با آن بیندیشند و با آن احساس کنند. و در این مکتب تا زمانی ادامه می دادند که استادی برای آموزششان حضور می داشت؛ به خاطر این که نخستین قدمی که از همان آغاز بدین گونه برداشته بودند به عمل تحول یافته بود؛ نزد شاعران تُرک قاعده چنین شد که به عنوان راهنما و سرمشق به سوی ایران بنگرند و از هر شیوه ای که در آنجا باب می شد پیروی کنند. بدین گونه بود که شعر عثمانی تا قرن ها همچون نقش آئینه بازتاب مراحل گوناگونی بود که بر شعر فارسی گذشت... (2) بنابراین نخستین شعرای عثمانی و جانشینان آنها تا چندین نسل با تمام قدرت خود می کوشیدند شعرهایی بسرایند که چیزی نبود جز شعر فارسی با واژه های تُرکی. اما چنان چیزی هدف آگاهانه ی آنها نبود؛ از احساس ملی در شعرشان رؤیایی دیده نمی شد؛ شعر نزد آنها زبانی واحد و تفکیک ناپذیر صرفاً برای نگاشتن حوادث بی اهمیت بود. (P. 13) (3)

الگوی فارسی در شعر و در آنچه گیب سامانه ی فلسفه ی صوفیانه ی ایرانی می نامد (4) نه فقط در ترکی آناتولی بلکه در چَغَتایی تُرکستان (5) و بعداً در اُردو در هند اسلامی نیز از آن پیروی شد. وی. ای. اسمیت درباره ی گسترش و نفوذ فارسی در دربار مغول هند می نویسد:

در دربار او [امپراتور اکبر] هم به ترکی و هم به فارسی سخن می گفتند، اما اولی [ترکی] به مروز زمان از دور خارج شد، در حالی که دومی به زبان رسمی و ادبی تبدیل شد. شکل به شدت فارسی شده ی هندی [غربی] که اُردو، یا زبان سپاهیان، نامیده می شود، که به تدریج به عنوان وسیله ای راحت برای برقراری ارتباط میان بومیان و خارجیان تحول یافت، از لحاظ واژگان اغلب تقریباً منطبق بود با فارسی رایج در هند، در حالی که ساختار دستوری یک زبان هندی را حفظ کرده بود. (Akbar, p. 8) (6)

نفوذ ایران در هند با پیروزی محمد غزنوی در شبه قاره آغاز شد. این نفوذ در دوران غوریان (1215 - 1000) و به ویژه در دوران سلاطین دهلی (1555 - 1206) سرعت گرفت. چنان که گیوین هَمبلی متذکر می شود:

سلطنت [دهلی] به خاطر پیشینه و تاریخ بُعدی خود در سه و یک چهارم قرن فرصتی منحصر به فرد فراهم آورد تا گستره ی وسیعی از تجلیات فرهنگی به طور مداوم از سرچشمه ی خود در فلات ایران به هند انتقال یابد: یعنی زبان و ادبیات، سنت ها و رفتارها، مفاهیم پادشاهی و حکومت، سازمان مذهبی، موسیقی و معماری. (Elr, VII, p. 242).

در میان کسان بسیار که به هنر ایرانی به عنوان بنای نقاشی و خطاطی مغول در هند یاد کرده اند، می توانم از یکی از متأخرترین نویسندگان، ایرا لَپیدوس، نقل قول کنم:

همچنین، نقاشی هندی از شیوه های اندام نگاری، نورپردازی، و خطاطی ایرانی گرفته شده، اما خصوصیات مشخصاً مغولی به خود گرفت که بیشتر بر خطوط و شکل ها تأکید دارد تا بر رنگ ها. نقاشی مغول ضمن این که دربار و صحنه های شکار، نبردها، حیوانات، گُل ها، چهره ها و اَشکال دیگر هنر ایرانی را به نمایش می گذاشت از سوژه ها و مناظر هندو الهام می گرفت. نقاشی به عنوان نمایش و توضیح هم در آثار ادبی فارسی و هم در هندو، از جمله در مَهابهاراتا و در رامایانا به کار می رفت. و هنرمندانی با پیشینه هایی از هر دو مذهب آنها را خلق می کردند. (7)

همچنین یادمان های ایرانی به عنوان اُلگوهایی برای بیشتر آثار معماری دوران اسلامی هند در زمان های مختلف مورد استفاده قرار می گرفت، به ویژه در قرن هفدهم که درخشان ترین دوران معماری مغول بود، که در پنجاب و در دهلی و آگرا معماری و کاشی کاری ایرانی دوباره شکوفا شد. (8) اچ. گوئتز، که این نقل قول از او است پس از برشمردن فهرستی بالا بلند از یادمان هایی که به سبک ایرانی ساخته شده، درباره ی مشهورترین آنها می گوید:

اما، مشهورترین یادمانی که نمودار این ذوق ایرانی است تاج مَحَل (روضه ی مُمتاز مَحل) در اَگرا، آرامگاه ارجمند بانو بیگُم، برادرزاده ی نورجهان، و شوهرش شاه جهان است. این بنا اثری است از ظریف ترین ذوق صفوی... جُز در مورد کاربُرد بی نقص ترین مَرمَر مَکرانا که به ذوق شاد و پرزرق و برق ایرانی حالت رؤیایی و افسرده ی هنر متأخر مغول را می بخشد، در تاج محل فقط چند اختلاف دیگر نسبت به الگوی صفوی به چشم می خورد... (همان مأخذ، ص. 112)

در مورد دوران بعدی، یعنی قرن هجدهم، در پنجاب و سند این سبک ایرانی به سلطه ی خود ادامه داد. ساختمان ها و باغ های دوران اورَنگ زیب در لاهور، که قبلاً به آن اشاره شد، سبک ایرانی را حفظ کردند (همان مأخذ).

بدین ترتیب پرتحرک ترین و مُوَلدترین فرهنگ در جهان اسلام به مدت حدود شش قرن فرهنگ فارسی بود، که برای دیگران سرمشق های فکری، منابع صنایع بدیع و تجسمی، اُلگوهای هنرمندانه، و نگرشی فلسفی برای گستره ای وسیع که از آناتولی تا بنگال امتداد داشت فراهم می کرد، تا این که مغلوب اندیشه ها و ارزش های غربی در زمان جدید گردید. اگر قرار باشد خصوصیات دو مرحله ی تمدن اسلامی را مشخص کنیم، می توانیم بگوییم که مرحله ی نخست بیشتر جنبه ی ذهنی داشت، و مرحله ی دوم بیشتر هنرمندانه بود؛ مرحله ی نخست بیشتر به الهیات توجه داشت، مرحله ی دوم بیشتر صوفیانه بود؛ مرحله ی نخست بیشتر کنجکاوانه بود، مرحله ی دوم بیشتر متفکرانه.

هنگامی که ایران به فرایند ایجاد و صدور فرهنگ اسلامی نوع خود مشغول بود، بخش غربی جهان اسلام، که خسته و فرسوده و سرگردان بود، به زودی به تملک دولت عثمانی درآمد، و بدین ترتیب به طور غیرمُستقیم تحت نفوذ منطقه ی ایرانی قرار گرفت. از آخرین دهه های قرن هفدهم جامعه ی ایران که خود رو به ضعف و انحطاط نهاده بود، (9) به تولید هنر فرعی و درجه دو و شعر فرسوده و بی رَمَق و زیاده روی در تصوفی قلب شده و بی اعتبار مشغول بود، و فقط گه گاه تلاش هایی گذرا برای احیاء یا تجدید به عمل می آمد که، نهایتاً، همچون کاری که جامعه ی عرب پیش از او کرد، به رؤیاهای شکوه گذشته دل خوش داشت.

از این بررسی مختصر حضور ایران در جهان اسلام چه نتیجه ای قرار است بگیریم؟ پیش از آن که جمع بندی خود را ارائه دهم باید تذکر دهم که، به رَغم گزافه گوی های برخی از نویسندگان ایرانی که مایلند اهمیت عناصر عرب را در پایه گذاری و توسعه و تحول تمدن اسلامی نادیده بگیرند، همچنین برخی از نویسندگانی که اهمیت عوامل غیرعرب را کم ارزش جلوه می دهند، جریان اصلی عالمانه و پژوهش به عنوان یک اصل و قاعده هم از ادعاها و نظریه پردازی های آریایی (که نخست از سوی کُنت دو گُوبینُو در قرن نوزده مطرح شد) و هم از شیوه های همتایان سامی باور آنان ایمن و برکنار بوده است. نمونه های مشخص تر دانشمندان مکتب های بریتانیایی، هلندی، فرانسوی، و آلمانی بوده اند که به برخی از آنها استناد و از آنان نقل قول کرده ام.

جالب است توجه داشته باشیم که چهار دانشمند برجسته که به ترتیب جانشین سرتامس اَدامس (استاد عربی دانشگاه کَمبریج از 1902 تا 1969) شدند، یعنی ای. جی. براون، آر. ای. نیکُلسُن، سی. ای. اشتوری، و ای. جی. اَربری، بدون استثنا شیفته ی ادبیات فارسی بودند و بیشتر آثار خود را در این زمینه پدید آوردند. (10) به آنان می توان روبن لوی، نویسند ه ی ساختار اجتماعی اسلام را هم افزود، (11) که در سال 1950 به عنوان استاد زبان فارسی در دانشگاه کَمبریج برگزیده شد، و در شمار دیگر آثارش ترجمه ای برگزیده از شاهنامه را به نثر برجای نهاده است. (12) این دانشمندان، همچون بسیاری دیگر از عرب شناسان و اسلام شناسان، به مطالعات ایرانی روی آوردند زیرا در شعر و هنر آن زیبایی فراگیر، و در سنت هایش خصوصیتی جذاب، و در تصوف و معنویتش اثری ژرف یافتند. (13)

پی نوشت ها:

1. برای نقدی عاقلانه درباره ی کار کُوربَن نگاه کنید به: The study of Islam Algar s” و نگاه کنید به، La Mystique musulmane: recherches et tendencies A. Caspar,”, pp. 271-89 (از پروفسور اَلگار که این منابع را در اختیارم گذاردند سپاسگزارم)؛ و نگاه کنید به، Amir-Moezzi, Early Shi ism, pp. 211-12; Fazlur Rahman, The Philosophy of Mulla Sadra, pp. 3-4; and F. Daftary, The Ismā ītīs, p. 33.

2. تویینبی در، A study to History, V, p. 515 می گوید: زبان و ادبیات فارسی نوین مایه ی اصلی آموزش فرهنگی ایچ – اوغلان ها بود که در میان نوآموزان در خیل بندگان درباری عثمان پادشاه گروه نخبگان را تشکیل می دادند، و تأثیر این زمینه ی ذهنی ایرانی طبیعتاً در میان روشنفکران و رهبران بزرگسال در دربار و اُردوی عثمانی نیز برجای می ماند. سلطان سلیم مهیب، پادشاه میلیتاریست و خشن عثمانی در اوقات فراغت خود را با سرودن اشعار فارسی سرگرم می کرد، و در این کار از تلاش های فردریک کبیر پادشاه میلیتاریست دودمان هوهنزولرن [پروس] در سرودن اشعار فرانسه موفق تر بود. درباره ی این که ترک ها نمایندگان فرهنگی ایران بودند نگاه کنید به، von Gruenbaum, Classical Islam, p. 150؛ درباره ی تقلید تُرک های عثمانی از فرهنگ ایرانی و این که شعر فارسی الگوی ادبی آنها بوده است، نگاه کنید به: Turkish Literatuer F. Iz, 692, pp. 683-88,

3. Literary History, I, p. 29، درباره ی تأثیر زبان فارسی بر هر سه لهجه ی تُرکی و تقلید از صنایع بدیع فارسی در تُرکی نگاه کنید به: Hodgson, Venture of Islam, II, p. 486. درباره ی گسترش فرهنگ بُخارا و سَمَرقند در ترکستان شرقی نگاه کنید به: Central Asia, Spuler, p. 472.اف. گابریلی می نویسد، سه گروه قومی از طریق ایران تحت نفوذ مذهبی و فرهنگی اسلام قرار گرفتند: هندوها، مغول ها، و تُرک ها... میزان وابستگی گروه ادبیات اسلامی تُرکی، در درجه ی نخست چَغَتایی، و عثمانی، به الگوی فارسی بیش از وابستگی ای است که ادبیات فارسی به عربی داشته است؛ اما ادبیات گروه های ترکی در حقیقت به الگوی خود که هم از لحاظ شکل و هم ذات و جوهر خود تازه بود، چیزی نیفزودند، در حالی که اهمیت آنچه را که فارسی به میراث ادبی اسلام عرضه داشت شاهد بوده ایم.

4. Literary History, 1, p. 14.

5. نگاه کنید به گابریلی، Gabrieli, Literary Tendencies,” p. 101f.: [ادبیات اسلامی شده ی ترکی] از نخستین تلاش های خود... مستقیماً به اُلگوهای فارسی تکیه کرد... و خصوصیات آن را به عنوان زبانی مُهَذب، قاعده مند، و هنری تقلیدی کسب کرد. این نکته درباره ی کل ادبیات چَغَتایی نیز صحت دارد (که در پایان قرن پانزدهم م. با حضور [امیر علیشیر] نوایی در دربار تیموریان به اوج خود رسید).

6. نگاه کنید به، Hodgson, Venture of Islam, II, p. 47, 293-94, 307، درباره ی فارسی به عنوان زبان بین المللی در دوران صفویه و زبان فرهنگ و شعر در نیمه ی شرقی جهان اسلام؛ درباره ی وام گیری بدون محدودیت از فارسی در نثر و شعر اُردو، نگاه کنید به عزیز احمد،

Aziz Ahmad, Camb. Hisr. of Islam, II, pp. 659-97, 699,700.

7. Islamic Societies, p. 458. See also pp. 82ff. above

8. H. Goetz, Persia and India,” Legacy of Persia, p. 111.

9. See Browne, Literary History, IV, pp. 24-28; Yarshater, Indian of Safavid Style?, Browe, ed., in Persian Literature, pp. 249-88; Foran, Long Fall,” pp. 281-304.

10. نگاه کنید به براون: Browne: A Literary History of Persia (4 vols.) [تاریخ ادبیات فارسی در 4 جلد] و Persian Revolution [انقلاب ایرانی] (در مورد کتابنامه ی او و تفصیل بیشتر نگاه کنید به: (Elr. IV, pp. 438-88 f؛ نیکُلسُن: مَثنوی جلال الدین رومی (8 جلد)؛ استوری؛ Storey: A Bibliographical Survey؛ آربری: ادبیات کلاسیک فارسی و (ترجمه) اشعار صوفیانه ی رومی (2 جلد). (در مورد فهرست تفصیلی تر آثار متعدد آربری درباره ی ادبیات فارسی و آثاری که از فارسی ترجمه شده است، نگاه کنید به Elr, II, pp. 278-79. قرآن ترجمه ی او را شاید برخی دست آورد برجسته ی او بدانند، اما آن کار پیش از او چندین بار انجام شده است، در حالی که ترجمه ی 400 غزل رومی او تقریباً بی نظیر است.)

11. چاپ دوم جامعه شناسی اسلام [The Sociology of Islam]

12. The Epic of the Kings: Shāh-nāma, the national Epic of Persia by Ferdowsi.

13. برای مثال نگاه کنید به شرح مختصر زندگینامه ی اَبری که به صورت مقدمه ای بر کتاب او، اشعار صوفیانه ی رومی [Mystical Poems of Rūmī, II, pp. ix-xiii]، منتشر شده است.

منبع مقاله :

یارشاطر، احسان [و دیگران]؛ (1393)، حضور ایران در جهان اسلام، ترجمه ی فریدون مجلسی، تهران: نشر مروارید، چاپ دوم.

 


 منبع: وب سایت rasekhoon.net

 

 

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : ایران , اسلام , جهان اسلام ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184413
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.