مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
نگاهی کوتاه به زندگی و آثار الكساندر دوما
اتوبیوگرافی چیست؟
چند حکایت شیرین از عبید زاکانی
انواع افسانه های فارسی
نقد ادبي و انواع آن
دیدگاه مولوی درباره زندگی، عشق، مرگ
برندگان نوبل ادبیات چه کسانی بوده اند؟
نگاهی به شعر باغ من از مهدی اخوان ثالث
دقت کردید ؟؟
/archive/photography/0/10/default.html
/ItMatchOnline.html
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/Voting/public_opinion/default.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

مروري بر پيشينه ي ادبيات تطبيقي در ايران
آنگاه كه از ايران سخن مي گوييم، ابتدا بايد محدوده ي جغرافيايي و تاريخي اين واژه را مشخص كنيم. چنانچ...

ادبيّات داستانى (Fiction)
اين گونه در ادبيّات گذشته ما بسيار چشمنواز است. برخى نمونه هاى خوب ادبيّات داستانى كهن ما از اين قر...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : مروري بر پيشينه ي ادبيات تطبيقي در ايران(2)
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   2082   بازدید   
تاریخ درج مطلب  14/7/1393
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

مروري بر پيشينه ي ادبيات تطبيقي در ايران(2)

 مروري بر پيشينه ي ادبيات تطبيقي در ايران(2) واحد شعر و ادب تبیان زنجان-

 

- اغراق در شعر فارسي و عربي

اغراق در شعر فارسي، عامل انحطاط شعر فارسي است. نويسنده با نگاهي ترديد آميز به نقل يك تحليل نه چندان دقيق شوقي ضيف در زمينه ي اغراق مي پردازد: در شعر عرب، ابن هاني اندلسي، نماينده ي اين نوع اغراقها در مدح است و بعضي از ناقدان معاصر كوشيده اند اين روحيه را حاصل شيعه بودن او بدانند و اينكه اساس عقايد شيعه بر غلو است. اگر چنين باشد انتشار شيعه و عقايد شيعي را در قلمرو زبان فارسي شايد بتوان يكي از عوامل گسترش مبالغه و اغراق دانست. (9)

- بلاغت فارسي تحت تأثير بلاغت عربي

كتاب هاي بلاغي فارسي در برابر آنچه در ادب عرب در اين باب نگاشته شده، به منزله ي فهرستهاي كوچكي است و اغلب تحت تأثير دسته بندي ها و تقسيمات ادبيات عرب است و همه ي شواهد با توجه به همان جداول ساخته شده ي دست اديبان عرب، برگزيده شده و مولفان فارسي زبان، هيچ كار تازه اي انجام نداده اند. (10)

يكي ديگر از نمونه هاي تأثيرپذيري، تصاوير شعر منوچهري است. تصوير در شعر منوچهري فقط براي ارائه ي تصوير آمده است، نه وسيله ي انتقال انديشه ي عاطفه اي. شايد او در اين حوزه، تحت تأثير شعر جاهلي قرار گرفته است، همچنان كه شعراي اندلس هم چندان از محيط خود مايه نگذاشتند و همان تصويرهاي موجود در شرق را گسترش دادند.

و در راستاي اين تأثيرات مي توان به ويژگي هاي اشرافي شعر عربي توجه كرد كه بي گمان، نشانه ي تأثير فرهنگ ايران باستان و احتمالاً شعرهاي درباري عصر ساساني است. حتي اين اشرافيت كه در عناصر تصويريِ شعر گويندگاني از قبيل ابن معتز و ابن رومي ديده مي شود، بي هيچ ترديد از ديد اشرافي ايراني و ايران قديم سرچشمه گرفته است. اين ويژگي در دو شعر زير پيداست:

لولم تكن نية الجوزاء خدمته *** لما رايت عليها عقد منتطق

و مسعود سعد سلمان در همين باره گفته است:

هميشه جوزا بر آسمان كمر بسته *** از آنكه خدمت راي تو مي كند جوزا

تأثير فرهنگ ايراني محدود به دوره ي جاهلي نمي شود، بلكه ناقداني همچون محمود غناوي، فرهنگ شعري دوره ي عباسي را فرهنگ ايراني مي دانند كه رهبري آن با رجال ايراني بود و گذشته از آنها در شعر عربي هم، منشأ الهام، طبيعت و اراضي ايران بود (11).

مشابهت ها و همانندي هاي شاعران عرب و ايراني به حدي است كه نيمي از تصاوير شعراي ايراني برگرفته از شعراي عرب است. اين مشابهت، محصول فضاي فرهنگي مشترك و محيط اجتماعي اسلام است. به ويژه شعراي عراق و شام از نظر محيط زيستي و حتي شاعران اندلس كه كم و بيش محيط جغرافيايي و اقليمي ويژه اي داشته اند، در مجموع رنگ تصويرهاي شعريشان نزديك به شاعران مشرق است.

البته بعضي از استعاره ها و تشبيهات شاعران ايران مربوط به موضوعاتي مي شود كه بيشتر در زندگي ايراني وجود داشته، ولي بعضي خيال ها از محيط عرب باديه برخاسته است. براي مثال، ابنة الكرم به معني شراب در زبان شعراي نخستين فارسي با عنوان " مادر مي "، " دختر رز " و " دختر تاك "، آمده است ولي مي توان گفت: اصل اين گونه تركيبات و استعارات به زبان عربي باز مي گردد، زيرا عرب، كنيه را در مورد همه چيز توسعه داده است، ولي تصاوير شعري بعضي مواقع چندان نزديك است كه جز به ترجمه كردن و نقل مستقيم قابل توجيه و تفسير نيست، مثل اين شعر رودكي:

بنفشه ي طبري خيل خيل سر بر كرد *** چو آتشي كه به گوگرد بر دويد كبود

كه از اين شعر عربي گرفته شده است:

ولازوردية تزهو بزرقتها *** بين الرياض علي حمر اليواقيت

كانها فوق قامات ضعفن بها *** اوايل النار في اطراف كبريت (12)

صاحب بن عباد:

رق الزجاج و رقت الخمر *** فتشابها فتشاكل الامر

فكانه خمر و لا قدح *** وكانها قدح و لاخمر (13)

و شعر كسايي برگرفته از همين شعر صاحب بن عباد است:

آن صافي يي كه چون به كف دست برنهي *** مي از قدح نداني و ني از قدح نبيد (14)

ابن معتز:

عيون بلا اوجه *** لها حدق من ذهب

منوچهري با همين مضمون سروده است:

نرگس چون دلبري است سرش همه چشم *** سرو چون معشوقه اي است تنش همه قد

عمروبن كلثوم:

كان غصونهن متون غدر *** تصفقها الرياح اذا جرينا (15)

قطران:

آب چون جوشن شده است اندر غدير از فعل باد *** باغ جوشن پوش گشت از بيم باد اندر غدير (16)

ابن معتز:

وحان ركوع ابريق لِكَأس *** ونادي الديك حيّ علي الصبوح (17)

معزي:

به نماز آر سر بلبله در پيش قدح *** چو سرخويش برآرند حريفان ز نماز (18)

امرء القيس:

مكرّ مفرّ مقبل مدبر مَعَاً *** كجلمود صخر حطّه السيل من عل (19)

شعر عنصري ترجمه اي دقيق از بيت بالاست:

چنان بود كه ز افراز در نشيب آيد *** چو سنگ كان به نهيبش براني از كهسار (20)

نقد تطبيقي ادبيات ايران و عرب

اين كتاب در چهارده فصل به قلم دكتر سيد جعفر سجادي تنظيم شد و در سال 1369 خورشيدي به چاپ رسيد. فصل دوم كتاب به روابط فرهنگي - ادبي ايرانيان و اعراب قبل از اسلام پرداخته و به نقل از مروج الذهب آورده است:

مردم ايران باستان به زيارت كعبه مي آمدند و طواف مي كردند و آن را به احترام حضرت ابراهيم بزرگ مي داشتند و آخرين كسي از ايرانيان كه به زيارت كعبه رفت ساسان بن بابك بود. او هنگام زيارت حج در اطراف چاه اسماعيل زمزمه مي كرد و به همين خاطر چاه زمزم را به اين نام نهاده اند:

زمزمت الفرس علي زمزم *** و ذاك من سالفها الاقدم

و عده اي از شعراي ايراني به اين امر افتخار كرده اند:

و ساسان بن بابك سار حتي *** اتي البيت العتيق يطوف دينا

فطاف به و زمزم عند بئر *** لاسماعيل تروي الشاربينا (21)

دكتر سجادي در بخش ديگر كتاب به داستان هاي يوسف و زليخا، سليمان، ايوب و مزامير داود اشاره مي كند كه در ادب فارسي رواج يافته و در بخش ديگر به اسرائيليات و نقش آن در ادب فارسي و عربي پرداخته است. او با نقل مثل هاي زير از باب دهم و يازدهم كتاب امثال سليمان وتطبيق آن در ادب فارسي و عربي، وجوه اشتراك اين دو حوزه را تحليل مي كند. در باب دهم امثال سليمان آمده است: آنكه چاه مي كند، در آن مي افتد و همين مفهوم در عربي اين چنين آمده است: من حفر بئراً لاخيه وقع فيه.

در باب يازدهم امثال سليمان آمده است: " نان خود را در آبها انداز، زيرا كه بعد از روزهاي بسيار آن را خواهي يافت " و در فارسي آمده است:

تو نيكي مي كن و در دجله انداز *** كه ايزد در بيابانت دهد باز

در بخش ديگر كتاب به ديگر وجوه مشترك فرهنگي اشاره شده است، از جمله به مدحي اشاره مي كند كه فرزدق با شجاعت در مقابل هشام بن عبدالملك امام سجاد را ستود. اين قصيده را قرن ها بعد، جامي به زبان فارسي ترجمه كرد:

هذاالذي تعرف البطحاء وطاته *** و البيت يعرفه و الحل و الحرم

آن كس است اينكه مكه ي بطحاء *** زمزم و بوقبيس و خيف و منا

حرم و حل و بيت و ركن و حطيم *** ناودان و مقام ابراهيم

هر يك آمد به قدر او عارف *** بر علو مقام او واقف (22)

در جاي ديگر به نقش دين اسلام در پيوند ادب فارسي و عربي اشاره مي كند و تعداد مدارس ديني اصفهان را به نقل از كتب تاريخي، 114 مدرسه بر مي شمرد. در انتهاي فصل هفتم طي جمع بندي زير به عوامل تأثير و تأثر دو حوزه ي فارسي و عربي اشاره مي كند:

1- با توجه به اينكه زبان عربي از شاخه ي زبان هاي سامي و زبان فارسي از شاخه هاي زبان هند و اروپايي است، ارتباط ذاتي دو زبان، چندان قوي نبود، آنچه اين دو زبان را قبل از اسلام به هم نزديك كرده، همجواري جغرافيايي اعراب و ايران و روابط تجاري آنها بود؛

2- يمن در قبل از اسلام چندين بار به دست ايرانيان افتاد كه اين خود در انتقال فرهنگ، مؤثر بود؛

3- حضور ايرانيان به علت دارا بودن پيشينه ي تمدني در دستگاه حكومتي عباسيان يكي از عوامل مؤثر محسوب مي شود؛

4- دين اسلام به عنوان ديني كه انسان ها در آن مكتب، برابرند، عامل نزديكي ايرانيان و اعراب بود؛

5- وجود مهاجران ايران در مناطق عربي - به ويژه در شهرهاي بصره و كوفه - يكي ديگر از عوامل انتقال دو فرهنگ بود؛

6- استعداد زبان عربي در پذيرش ديگر واژگان، زياد بود علاوه بر آن در قرون وسطي، عربي زبان علمي جهان شد و نويسندگاني همچون بوعلي سينا و ابوريحان كتاب هاي خود را به عربي نوشتند؛

7- ايرانيان توانستند نقش هاي اول سياسي و فرهنگي را در دست بگيرند. براي مثال، صاحب بن عبّاد و ابن مقفع و ابن عميد كه از نويسندگان صاحب سبك هستند، همه ايراني اند؛

8- قرآن كريم و پس از آن، احاديث نبوي در ادبيات فارسي به ويژه در آثار مولوي، حافظ و سعدي تأثيرگذار بود؛

9- تأثير شعراي عرب از جمله متنبّي بر سعدي و ابونواس بر رودكي غيرقابل انكار است؛

10- تأثير پذيري از افسانه يا داستان هاي هزار و يكشب ( الف ليلة و ليله ) كه گويند اصل آن فارسي بوده است و در دو حوزه ي ادب فارسي و عربي از اهميت خاصي برخوردار بود؛

11- داستان هاي يوسف و زيلخا و نيز ليلي و مجنون، در ادب فارسي جايگاه ويژه اي يافتند؛

12- جشن هاي ايراني از جمله نوروز در ادبيات عرب و همچنين اعياد اسلامي در ادب فارسي، بخش مهمي از حوزه ي ادبيات تطبيقي را به خود اختصاص داده اند؛

13- تأثير واقعه ي كربلا در ادب فارسي كه مي توان آن را ادبيات حسيني ناميد، بسيار اهميت دارد؛

البته واقعه ي كربلا محدود به ادب فارسي نمي شود، بلكه در ادب تركي، اردو و عربي نقش آفرين بوده است. دكتر حسين مجيب مصري كه يكي از بزرگان ادب تطبيقي جهان عرب محسوب مي شود، اين تأثير را در كتاب " كربلا بين شعراء الشعوب الاسلاميه " تبيين كرده است.

14- اشتراك وزن هاي عربي و فارسي از ارتباط جدي حوزه ي شعر در دو زبان، حكايت مي كند.

منبع:راسخون


گردآوری :گروه ادبیات تبیان زنجان 
http://www.tebyan-zn.ir/persian_literature.html

پي نوشت ها :

1- ابن خلدون، ص451.

2- قاسم نژاد، « ادبيات تطبيقي »، ص 44.

3- مدارس الادب المقارن، ص 228.

4- زرين كوب، ص 313.

5- همان، ص 314.

6- همان، ص 314.

7- ابن بسام و ابن خلدون و ابن سناء الملك معتقدند كه منشأ تروبادور موشحات عربي است، گرچه محيط اسپانيا در بنيه ي آن تأثير گذاشته است ( نذير، ص 55 ).

8- شفيعي كدكني، صورخيال در شعر فارسي، ص 129.

9- همان، ص 138 و ص 161.

10- صور خيال، ص 293، به نقل از محمود غناوي الزّهري، الادب في ظلّ بني بويه، ص 62.

11- همان، ص 138 و ص 161.

12- همان، ص 334.

13- همان، ص 351، به نقل از يتيمة الدهر، 94 / 3.

14- همان، ص 351، صور خيال به نقل از ديوان رودكي، ص 22.

15- البستاني، ص 34.

16- همان، ص 336.

17- ديوان ابن معتز ص 125.

18- صور خيال، ص 348.

19- البستاني، ج1، ص 34.

20- صور خيال، ص 365.

21- سجادي، ص 41.

22- همان، ص 140.

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : ادبيات تطبيقي , ادبیات ایران ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

176560
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.