مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
نقد ادبي و انواع آن
دیدگاه مولوی درباره زندگی، عشق، مرگ
نگاهی کوتاه به زندگی و آثار الكساندر دوما
نگاهی به شعر باغ من از مهدی اخوان ثالث
دقت کردید ؟؟
/Directory/Free-Web-Submission.html
/Voting/public_opinion/default.html
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/archive/photography/0/10/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

املاى عروضى یا نگارش دقيق مصوّت ها
املاى عروضى يعنى نگارش دقيق مصوّت ها و صامت ها به منظور تشخيص آسان هجاها. معمولا هجاى بلند را باعلا...

ادات استفهام در زبان فارسی
"استفهام" مصدر باب "استفعال" از ماده­ی "فهم" و در لغت به معنای پرسیدن به جهت شناختن و فهمیدن است. [...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : کاربرد نشانه ها در خط فارسی
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   7982   بازدید   
تاریخ درج مطلب  1/3/1390
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

کاربرد نشانه ها در خط فارسی

کاربرد نشانه ها در خط فارسی واحد شعر و ادب تبیان زنجان-

نشانه هایی که برای سهولت خواندن یا افزودن اطلاعات به متن در نوشته ها به کار می برند، جزئی از نظام گسترده نشانه ها است که بشر برای ایجاد ارتباط از آن استفاده می کند. نشانه ها علائمی ذاتاً بی معنی هستند که افراد بشر، برحسب قرارداد و توافق، آنها را معنی دار کرده اند. ویرگول و نقطه و نقطه ویرگول و علامت سئوال و قلاب بخشی از نشانه هایی هستند که در خط به کار می روند.

کاربرد این نشانه ها در همه زبانهای دنیا یکسان نیست. یعنی این نشانه ای جهانی، بستگی به کاربرد آنها در رسم الخط های متفاوت، تفاوتهایی با یکدیگر پیدا کرده اند. از طرفی کاربرد نشانه ها در رسم الخط های واحد نیز گاه با هم متفاوت است. کاربرد نابجا یا چندگانه نشانه ها ممکن است در کار ارتباط اختلال ایجاد کند. یکسان سازی کاربرد رسم الخط، اطلاعات واحدی را به خواننده می رساند.

برخی عقیده دارند که وسیله ارتباط آدمیان با یکدیگر، در ابتداء اشارات دست بوده است و این اشاره ها دارای ساختهای پیچیده شده بودند. الفاظ، به عقیده ایشان، به تدریج جای اشاره را گرفته اند.

هم اشارات دست و هم الفاظ، نشانه هستند. یعنی افراد بشر، با توافق میان خود و برحسب قرارداد، حرکات دست و الفاظ را معنی دار کرده اند.

نشانه ها امروزه در همه جا وجود دارد: علائم راهنمایی و رانندگی، نت های موسیقی و رقص، علائم ریاضی و غیره بخشی از نشانه های رایج هستند.

در نوشتن نیز نشانه هایی به کار می برند تا خواندن را روان یا اطلاعاتی را به متن اضافه کنند.

کاربرد اصلی نشانه ها جدا کردن کلمه ها و گروه ها و جمله ها از یکدیگر و مشخص کردن رابطه آنها با هم است. مشخص کردن حالات عاطفی نویسنده و آهنگ کلام و هم معنایی و تعیین ساختار داخلی کلمات، برخی دیگر از کاربردهای نشانه ها هستند. نشانه هایی که در خط فارسی به کار می روند عبارتند از نقطه، ویرگول، نقطه ویرگول، دو نقطه، هلال (پرانتز)، علامت نقل قول (گیومه)، قلاب، خط تیره، سه نقطه، ممیز، علامت سئوال، علامت تعجب، علامت تکرار، ستاره، پیکان.

▪ نقطه (.)

نقطه در این موارد به کار می رود:

الف) در پایان جمله های ساده و مرکب خبری:

علی به مدرسه رفت.

وقتی به خانه رسیدم او رفته بود.

ب) پس از هر اطلاعات کتابشناختی کامل در کتابنامه ها:

ناتل خانلری، پرویز،۱۳۶۵، تاریخ زبان فارسی، نشر نو.

ج) پس از حروف اختصاری که نماینده اسم اشخاص باشد:

م.ع. علیزاده (به جای محمدعلی علیزاده)۱

▪ ویرگول (،)

ویرگول نشانه درنگ کوتاه است و در این موارد استفاده می شود:

الف) برای مجزاکردن گروه ها و کلمات و پرهیز از خلط مفاهیم:

ـ از بالای دیوار، شهر ما را می توان دید.

ـ از بالای دیوار شهر، ما را می توان دید.

ـ پسر، دانشمند جوان را دید.

ـ پسر دانشمند، جوان را دید.

ب) برای مجزا کردن گروه ها در مواردی که خواننده معمولاً درنگی کوتاه می کند:

حافظ شیراز، شاعر بزرگ ایرانی۲، هرگز به سفر نمی رفت.

ج) برای جداکردن جمله های پایه و پیرو:

وقتی رسید، هنوز علی در خانه بود.

اگر بیایی، او را می بینی.

د) برای جدا کردن ساختهای دستوری مشابهی که به توالی آمده باشند:

دانش آموزان، دانشجویان، ورزشکاران و تماشاگران در ورزشگاه جمع شده بودند.

موتورها، خودروها و کارخانه ها محیط زیست را آلوده می کنند.

در خیابان بالا، سرپیچ قبلی و پشت کوچه پایینی، مردم جمع شده بودند.

علی، حسن، رضا و محمد محیط زیست را دوست دارند.

ه) برای جداکردن اطلاعات کتابشناختی در کتابنامه ها:

مقربی، مصطفی، ۱۳۷۲، ترکیب در زبان فارسی، توس.

و) پس از منادا:

ای استاد بزرگوار، ما از تو تشکر می کنیم.

مردم، محیط زندگی را پاک نگاه دارید.

▪ نقطه ویرگول (؛)

نقطه ویرگول نیز همانند نقطه و ویرگول نشانه درنگ است. زمان درنگ نقطه ویرگول بیشتر از ویرگول و کمتر از نقطه است. کاربرد این نشانه چنین است:

الف) قرار گرفتن بین جمله هایی که از نظر دستوری مستقل ولی از نظر معنایی به هم مربوط و مکمل هم اند:

مردم کار را دوست دارند؛ چون بدون آن احساس می کنند به هیچ کار نمی آیند.

روز خوبی بود؛ همه شاد بودند؛ هیچکس به فکر بدیها نبود.

ب) قرار گرفتن بین جمله ها یا گروههای اسمی که با «از این قرار است» و «شامل این موارد است» و «عبارتند از» و از این قبیل می آیند و برشمرده می شوند:

شرایط عضویت در باشگاه شامل این موارد است:

ـ دارا بودن کارت پایان خدمت؛

ـ عضویت در کمیته های ورزشی؛

ـ داشتن سابقه قهرمانی؛

ـ نداشتن سوءپیشینه.

اعضاء باید موارد زیر را رعایت کنند:

ـ رأس ساعت مقرر در محل حاضر باشند؛

ـ لباسهای ورزشی بپوشند؛

ـ ساک مخصوص همراه داشته باشند؛

ـ کارت عضویت را به سینه نصب کنند.

▪ دو نقطه (:)

دو نقطه نیز مانند نقطه و ویرگول و نقطه ویرگول نشانه درنگ است و برای توضیح در مورد آنچه بیان شده می آید. این نشانه به معنی «زیرا» و «چونکه» و الفاظی به این معنی است:

علی به مدرسه نرفت: مریض شده بود. ۳

مراسم را لغو کردند: آقای رئیس تصادف کرده بود.

دونقطه را قبل از نقل قول نیز می آورند:

سعدی در گلستان چنین گفته است: «نصیحت از دشمن پذیرفتن خطاست ...»

▪ هلال (پرانتز) ()۴

کاربرد هلال از این قرار است:

الف) برای آوردن توضیح در درون آن. این توضیح معادل و هم معنی آن چیزی است که قبل از پرانتز ذکر شده. هلال در این کاربرد به معنی «یا» و «یعنی» است:

کتاب فردوسی (شاهنامه) اثری جاودان است.

ب) برای آوردن توضیحی فرعی و تکمیلی که اهمیت آن کمتر از مطلبی است که قبلاً ذکر شده:

پسرعموی او (همان که دیروز به مسافرت رفته بود)۵ به تازگی درسش را تمام کرده است.

او جایزه صدهزار تومانی بهترین نویسنده را برد (این جایزه قبلاً پنجاه هزار تومان بود).

ج) برای آوردن اطلاعات کتابشناختی در هنگام نقل قول مستقیم یا غیرمستقیم از متون:

هر خواننده ای حد معنی از اصوات موسیقی را می تواند بخواند (خالقی، ۱۳۷۳).

د) درج حرف اول اصطلاحاتی که بعد از نام پیامبران و ائمه می آید:

محمد (ص)، علی (ع).

ه) قرار دادن اصطلاحات مربوط به سوره و آیه های قرآن کریم:

(سوره الناس، ۴)

و) برای اختیاری بودن کلمه یا عبارتی:

فاصله این بندر تا بندر بعد چند گره (دریایی) است؟

▪ علامت نقل قول (گیومه) (« »)

علامت نقل قول در این موارد به کار می رود۶:

الف) برای ذکر نقل قول:

به گفته سعدی: «هر نفسی که فرو می رود ممّد حیات است و چون برمی آید مفرّح ذات.» ۷

ب) هنگامی که کلمه ای نامتعارف یا کم کاربرد باشد؛ علامت نقل قول در این حالت برای جلب توجه خواننده به لفظ مفروض است:

فرهنگستان زبان و ادب فارسی معادل «بسپار» را به جای پلیمر انتخاب کرده است.

ج) هنگامی که نویسنده بخواهد مسئولیت کاربرد لفظی را نپذیرد:

ایشان عقیده دارند شما «دپرس» شده اید.

د) هنگامی که احتمال خط واژه ای بیگانه با یکی از الفاظ فارسی وجود داشته باشد:

«من» در زبان انگلیسی به معنی آدم و مرد است.

هـ. هنگامی که با زبان فارسی درباره الفاظ زبان فارسی بحث شود:

همه می دانند که «من» ضمیر اول شخص مفرد است.

▪ قلاب ( [ ])

قلاب در خط فارسی دارای کاربردهایی از این دست است:

الف) گاهی مصحح در تصحیح متون کهن، مطالبی را که حذف شده می پندارد در آن قرار می دهد:

ایزد تعالی سلک احوال ]جهانیان بواسطه رای[ جهان گشای خداوند ... (مرزبان نامه، ص ۶۶، تصحیح محمدبن عبدالوهاب قزوینی، چاپخانه مروی، ۱۳۶۷).

ب) قرار دادن توضیحاتی که در نمایشنامه ها به کار می آید:

دختر گل فروش ]با روسری آبی[: خواهش می کنم یک گلی از من بخرید. ]پس از گفتن این حرف به زمین می افتد.[

▪ خط تیره (ـ)

خط تیره چنین کاربردهایی دارد:

الف) مشابه کاربرد مورد ب هلال. یعنی برای آوردن توضیحی فرعی یا مکمل که اهمیت آن کمتر از مطلبی است که قبلاً بیان شده:

علی که تعریفش راشنیده بودی درسش تمام شده.

اگر در این حالت مطلبی که داخل دو خط تیره قرار گرفته در پایان جمله قرار بگیرد، به جای خط تیره دوم نقطه گذاشته می شود:

همسایه مان دیروز از سفر آمد همان همسایه که او را می شناسی. ۸

ب) برای نشان دادن سخنان قهرمانان داستانها و نمایشنامه ها:

من کتاب را خوانده بودم.

کدام کتاب را؟

ج) برای جدا کردن اجزاء کلمات مرکب:

معاون اروپا آمریکا، عملیات سیاسی نظامی.

د) برای نشان دادن فاصله بین حروف به جای کلماتی نظیر «تا» و «به»:

مسیر تهران شمال.

▪ سه نقطه (...)

سه نقطه را در این موارد به کار می برند:

الف) به جای یک یا چند کلمه محذوف که به توالی آمده اند:

همه آمده بودند: پسر و دختر و پیر و ... ۹ هر کسی که در شهر بود. ۱۰

ب) برای نشان دادن بخشی از نقل قول:

به گفته ابوسعید ابوالخیر: « ... و طریقت همه محو کلّی و حقیقت همه حیرت است.» ۱۱

▪ ممیز (/)

ممیز را در دو مورد به کار می برند:

الف) برای جداکردن روز و ماه و سال در تاریخ ها:

۲/۳/۱۳۸۲

ب) بین صورتهای مختلف کلمه ای که برخی حروفش تغییر کرده است:

آمیزه/آمیژه، سپهسالار/ سپاهسالار.

▪ علامت سئوال (؟)

موارد استعمال علامت سئوال به این شرح است:

الف) در پایان جمله های پرسشی مستقیم۱۲؛ چه در این جمله ها کلمات پرسشی از قبیل «آیا» و «کی» و «چه وقت» به کار رفته باشد یا خیر:

علی به مدرسه رفته است؟

آیا علی به مدرسه رفته است؟

علی کی به مدرسه رفته است؟

ب) هنگامی که نویسنده در مورد نکته ای تردید و یا قصد استهزاء داشته باشد. در این صورت علامت سئوال داخل ابرو می آید:

نخستین جام جهانی فوتبال در سال ۱۹۳۴ (؟) برگزار شد.

در جهان مشکلی به نام مشکل محیط زیست وجود ندارد (؟)

▪ علامت تعجب (!)

علامت تعجب در پایان الفاظ و جمله هایی می آید که احساسات فرد را نشان می دهد. این احساسات شامل تعجب و تحسین و استهزاء و خشم و درد و رنج و افسوس هستند. علامت تعجب را به هنگام دعا و تهدید و امر نیز به کار می برند. جمله ها و کلماتی که در پایان آنها علامت تعجب آمده، آهنگ افتان دارند:

ـ تعجب و تحسین و استهزاء: چه کتابی! عجب پسری! اخلاقش چه خوب بود!

ـ خشم: گم شو!

ـ درد: سرم داره می ترکه!

ـ رنج: دلم گرفته!

ـ افسوس: حیف! دریغ!

ـ دعا: خدا خیرت بدهد!

ـ تهدید: پدرت را درمی آورم! بیچاره ات می کنم!

ـ امر: بیا اینجا!

▪ علامت تکرار (//)

چنانچه کلمات مشابهی در چند سطر تکرار شده باشد، در سطرهای زیرین به جای نوشتن آنها از علامت تکرار استفاده می شود:

الف) علی حسینی، سال دوم، رشته زبان، دانشگاه تهران.

ب) کامران محمدی، // ، // ، دانشگاه مشهد.۱۳

ج) فرشید ملکی، سال سوم، // ، // .

▪ ستاره

ستاره سه کاربرد دارد:

الف) علامت ارجاع دادن به زیرنویس است. ۱۴

ب) زبانشناسان آن را در بالای جمله هایی می گذارند که از نظر دستوری صحیح نیست:

علی رفتن مدرسه به

ج) در زبانشناسی تاریخی در بالای کلمات بازسازی شده می آید. یعنی کلماتی که محقق آن را به قیاس با محتوا یا صورت متن و کلمات دیگر ساخته است و صورتی مفروض است.

▪ پیکان (فلش) ( >)

یک کاربرد پیکان برای ارجاع دادن در فرهنگها است:

ـ مرداد > ا مرداد

کاربرد دیگر این علامت هنگامی است که بخواهند ترتیب به دست آمدن نتیجه ای را نشان دهند:

سرکه+انگبین >سرکنگبین > کنگبین >سکنجبین.


 

آفتاب / گردآوری :گروه ادبیات تبیان زنجان

http://www.tebyan-zn.ir/persian_literature.html

 پی نوشت ها:

۱. در زبانهای غربی خلاصه کردن اصطلاحات و قرار دادن حروف اول به جای صورت کامل آنها کاملاً رایج است. این عمل سرواژه سازی (acronymy) نام دارد. چنانچه سرواژه منطبق با الگوی هجایی زبان باشد می توان آن را به صورت واژه ای جدید تلفظ کرد. در غیر این صورت سرواژه را با تلفظ تک تک حروف آن می خوانند، مثلاً UNESCO به شکل یک کلمه خوانده می شود ولی M.S.N را ام.اس.ان. تلفظ می کنند. سرواژه هایی که در زبان فارسی ساخته شده عموماً به روش اول تلفظ می شود. یعنی به صورت کلمه ای جدید. نظیر ناجا و نزاجا و سیبا و ساواک. سرواژه هایی مانند د.د.ت و کا.گ.ب به همین صورت از زبانهای غربی وارد شده و فقط حروف لاتین آن به فارسی تلفظ می شود.

۲. نقش دستوری «شاعر بزرگ ایرانی» بدل است.

۳. کاربرد برخی نشانه ها تا حدی شبیه به هم است. نظیر کاربرد دو نقطه یا مورد الف نقطه ویرگول. گاهی نیز نشانه ای را به جای نشانه ای دیگر به کار می برند. ر.ک.۲ ۸.

۴.معادل «کمان» هم به جای پرانتز به کار رفته است.

۵. در این کاربرد از خط تیره هم استفاده می کنند. ر.ک. ۲ ۸.

۶. علامت نقل قول در خط انگلیسی انگلستان دوجفت ویرگول برعکس است (” “). در خط انگلیسی آمریکا از دو ویرگول منفرد استفاده می شود (’ ‘). از نشانه نقل قول به سبک خط انگلیسی انگلستان و آمریکا نیز در خط فارسی استفاده می شود. گاهی که نقل قول در نقل قول آورده شود، بهتر است از نشانه نقل قول خط انگلیسی انگلستان یا آمریکا استفاده شود: علی گفت: «مگر نمی دانی پدر گفته ’هر کسی درس نخواند پسر من نیست‘.»

۷. علامت نقل قول را گاهی به صورت شکسته (« ») و گاهی انحناء دار (( )).

۸. در این کاربرد اغلب از دو نقطه استفاده می شود. ر.ک.۲ ۴.

۹.گاهی سه نقطه را به جای کلمات تابو می گذارند. یعنی کلماتی که کاربرد آنها از نظر عموم شایسته نیست.

۱۰. وقتی سه نقطه در پایان بیاید یک نقطه دیگر که نشانه پایان جمله است به آن اضافه می شود.

۱۱. شفیعی کدکنی، محمدرضا، ۱۳۶۶، حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر، انتشارات آگاه، ص ۷۸.

۱۲. در پایان جمله های پرسشی غیرمستقیم نقطه می آید: علی پرسید که چرا من به مسافرت نرفته ام.

۱۳. گاهی در کتابنامه ها، برای پرهیز از تکرار نام نویسنده ای واحد، از خط ممتد استفاده می شود:

ناتل خانلری، پرویز، ۱۳۶۹، دستور زبان فارسی، توس.

ــــــــــــــــــ ، ۱۳۶۶، تاریخ زبان فارسی، نشر نو.

۱۴. در این کاربرد بیشتر از عدد استفاده می شود.

منابع

احمدی گیوی، حسن و دیگران، ۱۳۶۷، زبان و نگارش فارسی، سمت.

پژوه، محمد، ۱۳۴۶، نشانه گذاری، ناشر؟

خلخای، نازیلا، ۱۳۷۵، بررسی علمی شیوه خط فارسی، انتشارات ققنوس.

خیام، مسعود، ۱۳۷۳، خط آینده، مؤسسه انتشارات نگاه.

سمیعی، احمد، ۱۳۶۶، آیین نگارش، مرکز نشر دانشگاهی.

یاحقی، محمدجعفر و محمدمهدی ناصح، ۱۳۷۱، راهنمای نگارش و ویرایش، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.

 

 

نما مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران

 

 

آرشیو های مرتبط : نشانه ها در خط فارسی ,
  
نوشته شده توسط م کمالی در تاریخ 92/2/31 ساعت 17:12

با سلام آیا برای نقل قول از طرف خودمان هم نیاز به استفاده از دو نقطه و گیومه هست؟ مثال: من گفتم: «خدایا شکر»

  
نوشته شده توسط مهدي شكاري در تاریخ 90/9/20 ساعت 18:33

با عرض سلام و خسته نباشيد. تنها راه ارتباطي از اين طربق بود اميدوارم كه جواب بده. علامت * در كلمات رو توضيح داديد. اگه ميشه علامت **و ***ستاره رو هم بگيد كه كاربردشون چيه. اگه لطف كنيد و جواب اين سوال رو برام ايميل كنيد ممنونتون ميشم واقعا احتياج دارم برام شده يه سوال مبهم كه هيچ كس نميدونه تنها اميدم اين سايت هست

  

12345
 
3 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :4.7 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

27489
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.