مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
بیانات حضرت آیت الله خامنه ای مدظله
دقت کردید ؟؟
/Voting/public_opinion/default.html
/ItMatchOnline.html
http://news.tebyan-zn.ir/
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
/archive/photography/0/10/default.html
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
جدیدترین مطالب این بخش

جنبش حزب الله لبنان
جنبش‌های اجتماعی و سیاسی به رفتار گروهی برای نیل به یک هدف اجتماعی یا مقاومت در برابر دگرگونی در یک...

رویدادهای 21 بهمن ماه 57
با آغاز درگيري مسلحانه، پرسنل انقلابي نيروي هوايي براي تسليح مردم در ازاء كارت پايان خدمت سربازي، ي...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : جنبش‌های اسلامی یمن
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   124   بازدید   
تاریخ درج مطلب  24/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

جنبش‌های اسلامی یمن

جنبش‌های اسلامی یمن

مقدمه

در مورد تاریخ این سرزمین، باید اشاره كنیم كه از قدیم الایام تا سال 1513 یمن كشور واحدی بوده است كه در عصر عباسیان از حكومت اسلامی بغداد جدا شده و یك حكومت مستقل با مذهب زیدی و تحت امامت آن ها اداره می شده است. در سال 1513 پرتغالی ها به عدن و جنوب یمن حمله كردند. اگر چه موفق نشدند در این سال یمن را تصرف كنند، اما هجوم آن ها موجب باز شدن پای عثمانی ها به این منطقه گردید. (1) عثمانی ها در سلا 1517 یمن را به تصرف خود درآوردند و موفق شدند كه از طرف خود حاكمی را در صنعا به گماردند كه تقریبا در تمامی یمن حكومت می كرد. هر چند كه یمنی های زیدیدر كوهستان های یمن شمالی بهطور مستقل باقی مانده و مشغول جنگ طولانی مدت با عثمانی گشتند، كه در سلا 1636 م به بیرون راندن عثمانیها از یمن منجر شد و تسلط دولت جدید بر تمامی سرزمین های یمنی را به همراه داشت. اما پس از مدتی با افول قدرت قدرت حكومت مركزی یمن یك بار دیگر دولت عثمانی در سال 1849 بعد از حمله كردن انگلستان به جنوب یمن و تصرف عدن در سال 1839 به یمن حمله نمود و به جز مناطق كوهستانی صعب العبور، كل مناطق شمالی یمن را تحت حكومت خود درآورد. جنوب یمن هم مخصوصا شهر عدن در سال 1881 به صورت یك پایگاه نظامی برای انگلستان درآمده بود. (2)

در این راستا، یمنی ها در شمال بر شورش خودشان علیه دولت عثمانی ادامه دادند، و موفق شدند عثمانی ها را دوباره از خاك یمن در سال 1919 میلادی، بیرون رانند. با خروج عثمانی ها از یمن شمال این كشور تا سال 1962 تحت حكومت امامان زیدی اداره می شد، و قسمت جنوبی تا سال 1967، تحت حكومت استعمارگر بریتانیا بوده است.

یمن شمالی توجه به خصوصیاتی كه در مذهب زیدی برای جایگاه حاكم و مذهب تعیین می شد، با تسامح می توان از آن به عنوان یك حكومت دینی یاد كرد كه محدوده اقتدار آن شامل جنوب این كشور نمی شد. انگلستان با تحت اختیار گرفتن مناطق جنوبی، آن جا را به محیط مساعدی برای تمركز و آزادی عمل مخالفین حكومت یمن شمالی تبدیل كرده بود. این منطقه به خصوص شهر بندری عدن مبدا بسیاری از افكار و اندیشه های غربی جدید، اما مخاطره آمیز برای نظام پادشاهی زیدی محسوب می شد كه نهایتا نیز بسط افكار مذكور در سراسر كشور به كودتا و سرنگونی دولت پادشاهی امامان زیدی با كمك جمال عبدالناصر رهبر مصر در سال 1962 انجامید و شروع دولت جدید به نام جمهوری عربی یمن می باشد. (3)

دولت جدید یمن شمالی كه به عنوان جمهوری و با ایدئولوژی ناسیونالیسم عربی حكومت می كرد. برای مستحكم كردن پایه ها و مشروعیت خود تلاش نمود تحرك و فعالیت های دینی زیدیان تحت محاصره قرار بگیرد و آن ها را تحت فشار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی برای چند دهه قرار داد. در این راستا دولت هر چند خود به عنوان دولت لائیك و با ایدئولوژی ناسیونالیسم و جمهوری خواهی معرفی می نمود. اما با گروه های اسلامی سنی مخالف زیدی ها كمك زیادی می كرد. این روابط حسنه بین دولت جدید و گروه های اسلامی سنی در شمال تا سال 1990 خوب بوده و محیط آزادی برای فعالیت آن ها را با گرایش های متفاوت (اخوان المسلمین، سلفی ها) فراهم می كرد. (4) هر چند مشاركت این گروه های اسلامی در ساختار قدرت ناچیز بود اما هرگز به سمت اختلاف یا خشونت برای كسب قدرت سیاسی پیش نمی رفت. (5) سیاست چند حزبی در كشور یمن پس از اتحاد یمن شمالی و جنوبی در سال 1990 معرفی و اتخاذ شد. تا این تاریخ هم جمهوری عربی یمن شمالی و هم جمهوری دمكراتیك یمن جنوبی توسط یك نظام تك حزبی كنترل می شدند. (6)

در یمن شمالی، بعد از كشمكش هیا سیاسی و جنگ ها و كودتاهای متعدد، جنرال علی عبدالله صالح رئیس سابق یمن، در سلا 1982، كنگره ی عمومی خلق را به عنوان حزب حاكم تاسیس كرد كه این حزب عملاً فعالیت احزاب سیاسی دیگر را در این قسمت از یمن كنترل می كرد. در یمن جنوبی نیز بعد از خروج انگلستان در سال 1967 و اعلان استقلال این كشور، زا سلا 1978، حزب سوسیالیست یمن با الگوی احزاب ماركسیست- لنینستی موجود در بلوك اتحاد جماهیر شوروی تشكیل شده و قدرت مطلق را تا سلا 1990 در دست نگه داشت این حزب فعالیت احزاب و گروه های اسلامی ممنوع می كرد و اجازه فعالیت سیاسی فقط در درون حزب سوسیالیست یمن به رسمیت می شناخت. (7)

با اعلام جمهوری یمن در نتیجه اتحاد دو بخش جدا مانده از یكدیگر در سلا 1990، علی عبدالله صالح رئیس جمهوری و دبیر كل حزب كنگره ملی یمن باقی ماند و علی سالم البیض دبیر كل سابق حزب سوسیالیست نیز به عنوان معاون رئیس جمهور منصوب شد. كنگره ی عمومی خلق و حزب سوسیالیست یمن در فاصله ی سال های 90 تا 93 نیروهای خود را در دولت انتقالی متحد كرده و با قانونی كردن فعالیت احزاب سیاسی و برگزاری انتخابات رقابتی موافقت نمودند.

اتحاد دو یمن جنوبی و شمالی كه به ائتلاف حزب كنگره حاكم و حزب سوسیالیست انجامید باعث شد كه جنبش های اسلامی از این روند جدید احساس خطر بكنند و خود را از سایه ی حزب كنگره ی ملی حاكم در شمال خارج كنند. در اوایل دهه ی 90 جنبش های اسلامی با استفاده از فضای آزاد پیش آمده به فعالیت های خود عمق و شتاب بیشتری دادند و با دنبال كردن برنامه های فرهنگی نظیر چاپ و انتشار كتب، تاسیس مدارس و مراكز علمی و .. سعی در اشاعه ی افكار و اندیشه های خود داشتند.

جنبش های اسلامی در یمن

اول. بحث مفهومی

برخورد جهان اسلام با تمدن جدید غرب در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم گرایش های متفاوتی را در بین گروه های فكری و نخبگان مسلمان پدید آورد. در بدو امر جهت گیری هایی نظیر اخذ بدون چون و چرای تمدن غرب و یا تلفیق این تمدن با برخی آموزه های اسلامی از مواضع غالب دراین فضا محسوب می شدند، اما جنبش های اسلامی، به زودی به عنوان یك از عمیق ترین و پایدارترین برخوردهای تلقی شد. (8)

شكست تجربیات جهان اسلام مو عرب در به كار بستن مفاهیم و ایدئولوژی های غربی نظیر سوسیالیسم، لیبرالیسم و ناسیونالیسم برای پیشرفت و ترقی جوامع عربی و تقارن این شكست با پیروزی انقلاب اسلامی ایران درس ال 1979 به رونق و تحرك فكری دو چندان جنبش های اسلامی در منطقه و جهان اسلام انجامید. (9) اما برای شناخت دقیق جنبش های اسلامی در كشورهای عربی، به خصوص یمن باید بین دو جنبه ی از اطلاق متفاوت واژه ای اسلام و مشتقات آن در ادبیات معاصر عربی- غربی تمییز قائل شویم:

1-اسلام گرایی: این اصطلاح به حركت های فكری- سیاسی منظم كه ادعای داشتن تفسیر منحصر به فردی از دین را دارند، و مدعی هستند كه این تفسیر می تواند پاسخ مناسبی برای مسائل این دنیایی باشد. اسلام گرایی تلاش می كند فرد، جامعه و دولت را براساس تفسیر خاصی دینی اش نظم ببخشد. جنبش های اسلامی در جهان معاصر، در این چهارچوب قرار می گیرند. (10) افرادی نظیر طهطاوی، سید جمال، محمد عبده، محمد رشیدرا، الكواكبی و ... از پیشروان این مكتب محسوب می شوند.

2- اسلام گرایان سلف گرا: شاید جریان دوم به برخی انگاره های سابق الذكر پایبند باشد، اما این اصطلاح به كسانی كه به عمل (سلف) بیش از اجتهاد فكری بها می دهند، گفته می شود. از نظر آن ها، پرداختن به اندیشه های بنیادین دینی وقتی مشروع است كه در راستای فعالیت های سیاسی شان جهت برقراری حكومت سلف (عمل) صالح باشد. فعالیت های سیاسی گسترده و سازماندهی های وسیع از ویژگی های این جریانات محسوب می شود. سلف گرایان در عرصه نظریه پردازی به شدت ضعیف می باشند و اولویت عمل بر نظریه ناخوداگاه آن ها را به سمت خشونت ورزی برای پیاده كردن اهدافشان می كشاند. (11)

اگر این تعاریف را شامل مجموع تمام جریان های اسلامی فعال در كل كشورهای عربی بدانیم، كشور یمن با توجه به ویژگی های خاص و منحصر به فردش در جهان اسلام، یك مطالعه ی موردی جذاب در بررسی جنبش های اسلامی خواهد بود. روشنفكری اسلامی یا جنبش های اسلامی سنی و زیدی مذهب برخی از گرایش هیا غالب در این فضا محسوب می شوند. (12) بعضی از عوامل ایجاد این حالت در یمن حاصل تفاوت های عمیق و پیچیده قومی، مذهبی و فرهنگی در این كشور است. همچنین موقعیت خاص جغرافیایی و پیشنه ی تاریخی یمن از صدر اسلام تاكنون تفاوت های مذكور را شدت می بخشد، و مطالعه آن ها را برای علاقه مندان به این حوزه لازم می نماید. امروزه كشور یمن شاهد یك انقلاب شد و اسلام گرایان سنی و زیدی نقش مهمی در آن ایفا كردند و همچنین یمن به خاطر درگیری های مسلحانه ی بین دولت و بعضی گروه های افراطی تندرو در كانون توجه دنیا قرار گرفته است و تحلیل مسائل آن از اهمیت دوچندانی برخوردار شده است. در ادامه به برجسته ترین گروه ها و احزاب اسلام گرا فعال در یمن اشاره می كنیم.

دوم. گروه ها و تشكیلات

1- جنبش اخوان المسلمین (التجمع الیمنی للاصلاح)

سازمان اخوان المسلمین یمن، پس از انقلاب 26 سپتامبر 1962 یمن شمالی تاسیس شد. اما تاثیر جمعیت اخوان المسلمین مصر در تكوین جنبش اخوان المسلمین یمن به آغاز دهه 1940 میلادی باز می گردد. در آن زمان، سازمان مركزی اخوان مصر برای تشكیل هیئت های مبلغی كه در كشورهای اسلامی اهداف این جمعیت را ترویج دهند، گروه های دانشجویی یمنی حاضر در قاهره را به فعالیت ایدئولوژیك و تبلیغی فراخواند و بلافاصله پس از فراخوانی اخوان المسلمین جمعیت ها و گروه های اسلامی در یمن فعال شدند. (13) در اوایل دهه چهل میلادی حضور اخوان المسلمین در صحنه فكری- سیاسی یمن بسیار پررنگ تر گردید، پیوستن فرزند امام یحیی حمیدالدین حاكم وقت شمال یمن، به جنبش هیا مخالف حكومت پدرش در عدن تاثیر عمیق جنبش جدید را نشان می دهد. (14)

در سال 1948 میلادی انقلابی در یمن با هدف سرنگونی دولت پادشاهی امام یحیی با سردمداری نظامیان اتفاق افتاد و پادشاهی مشروطه به عبدالله الوزیر یكی از همین نظامیان انقلایب منتقل شد. انقلاب با استقبال شدید اخوان المسلمین مواجه شده به نحوی كه در همان ابتدا البناء (رهبر وقت اخوان در مصر) به قصد تبریك راهی یمن می شود. هر چند سفر بناء به دلایلی لغو می شود، اما عمق تاثیر افكار اخوانی را به خوبی در بین انقلابیون نشان می دهد. (15)

انقلاب به زودی با شكست مواجه گردید و حكومت دوباره به فرزند امام یحیی به نام امام احمد باز گردانده می شود. وی نیز برای تثبیت موقعیتش، اعضای برجسته اخوان و سایر هواداران را به شدت سركوب می كرد. با اوضاع پیش آمده اخوان به سمت فعالیت های زیرزمینی كشیده شده و ناخودآگاه به افول می رود. در این دوره گروه های اسلامی دیگری كه منتقد دولت به شمار می روند سر بر می آورند و به زودی جایگاه مستحكم اخوان را تحت تاثیر خود قرار می دهند. از جمله مهم ترین این انجمن ها می توان به الجمعیه الاسلامیه الكبری و حزب الله (16) به رهبری محمد محمود الزبیری اشاره كرد. (17)

با فروپاشی حكومت امامان زیدی در یمن در سال 1962 فعالیت های اخوان المسلمین وارد مرحله ی جدیدی شد و به خصوص در اوایل دهه ی 70 میلادی اوج گرفت. این جنبش با ایجاد یك جبهه ی فعال، به مقابله با فعالیت های احزاب سوسیالیست و ناسیونالیست در یمن شمالی و جنوبی، پرداخت و هدف نهاییش را تشكیل دولت اسلامی اعلام كرد. (18) اخون با اتكاء به حمایت های مالی عربستان سعودی توانست با رسوخ در نظام آموزشی- فرهنگی یمن، به تبلیغ انگاره های مذهبی در برابر تحركات روز افزون سوسیالیست ها بپردازد و كم كم با قبضه كردن كامل مراكز دینی و فرهنگی اهدافش را به پیش ببرد. البته این همكاری دو جانبه با عربستان سعودی تدریجاً زمینه را برای بروز گرایش های سلفی در میان اعضاء فراهم نمود كه رفته رفته، به افتراق آن ها از جریان اخوان المسلمین مصر انجامید. (19)

در همین چارچوب وحدت دو یمن شمالی و جنوبی در سال 1990، موجب شد زمینه ی مساعدی برای فعالیت احزاب اسلامی فراهم شود، به نحوی كه در این دوره ما شاهد تشكیل بیش از سه حزب سیاسی اسلام گرا با زمینه های متفاوت هستیم. (20)

اخوان المسلمین با تاسیس جمعیت اصلاح طلبان یمن در 13 سپتامبر 1990 اعلام موجودیت كردند. به رغم آن كه برخی رهبران این جمعیت ارتباط آن را با اخوان انكار می كنند، اما بی تردید اخوان المسلمین اساسی ترین عامل تاسیس این جمعیت است، و سران برجسته اخوان سمت های حساسی را در این جمعیت تصاحب كردند از جمله آن ها مقام دبیر كلی و ریاست مجلس شورا بود. در این دوره اخوان یكی از تاثیرگذارترین جریان ها و احزاب اسلام گرای یمنی بوده است. قوت و نفوذ آن ها به اعتقاد كارشناسان، حاصل به هم پیوستن اندیشه ی روشنفكری دینی و روحیات قبایلی بوده، البته نمی توان از نقش بازرگانان و شركت های تجاری به همراه عربستان سعودی كه نیازهای مالی این گروه را به خوبی پوشش می دهند، غفلت نمود. (21)

حزب جمعیت اصلاح طلبان یمن، از آغاز تشكیل خود، در سال 1990 وارد كشمكش با احزاب سوسیالیستی و جنبش های اسلامی زیدی شد و در این راه به اتحاد با حزب دولتی رئیس سابق یمن علی عبدالله صالح كنگره ملی تن داد كه به قوی تر شدن آن انجامید. با وجود این كه حزب در درونش دارای جناح بندی های پیچیده ای است، اما لزوم تلاش برای تشكیل یك دولت اسلامی نقطه ی وفاق تمامی این جناح ها محسوب می شود. (22)

این حزب كماكان خود را به پیروی از آموزه های روشنفكری اسلامی و برای خود شش هدف معین كرد.

1- تلاش برای اجرای شریعت اسلامی و تمسك به اهداف انقلاب 1962، یمن و رژیم جمهوری، وحدت یمن و سعی درایجاد وحدت اسلامی

2- تلاش برای ایجاد اقتصاد اسلامی و اجرای آن.

3-اصلاح قوه قضائیه و تلاش در اصلاح آموزش و پرورش براساس شریعت اسلامی، و همچنین تقویت اعتقادات اسلامی در میان نیروهای مسلح.

4- مشاركت در حكومت و تاسیس انجمن های حقوقی و سیاسی براساس شریعت اسلامی

5- رد استبداد و انتخاب دموكراسی اسلامی به عنوان روش صحیح برای انتخاب حاكمان و مسولان

6- دعوت به فعالیت سیاسی مسالمت آمیز برای تحقق اهداف حزب می باشد.

اركان و تشكیلات حزب جمعیت اصلاح طلبان به شرح زیر می باشد:

1- كنگره عام (الموتمر العالم): این كنگره ستون اصلی این حزب به شمار می آید و قوانینی كه در این كنگره تصویب می شود برای سایر اعضاء و تشكیلات دیگر حزب لازم الاجراء می باشد. كنگره هر چهار سال، دو بار تشكیل جلسه می دهد. شورای نخبگان، شورای مركزی، هیات اجرائی و هیات قضایی را انتخاب می كند. اعضاء این كنگره شامل علماء، هیات موسسان و فعالان این حزب هستند.

2- شورای مركزی (مجلس الشوری): این مجلس از 130 نفر تشكیل می شود كه از طرف كنگره ملی انتخاب می شوند. وظیفه این شوری اجراء كردن قوانین مصوب كنگره ملی است و اداره نهادهای مختلف حزب می باشد.

3-شورای نخبگان (الهیئه العلیا): این شورای به عنوان هیات سیاسی حزب محسوب می شود و از رئیس و معاون شورای نخبگان، رئیس شورای مركزی، دبیر كل حزب و دو تن از معاونینش، ده نفر از اعضاء منتخب شورای مركزی و رئیس فراكسیون حزب در مجلس تشكیل می شود.

4- هیأت اجرایی (الامانه العامه): این هیات از دبیر كل و معاونان سیاسی، اقتصادی و اداری او تشكیل می شود.

5- هیات بازرسی (القضاء التنظیمی): وظیفه ی این هیات مجازات افراد متخلف و بازرسی از امور اداری و مالی حزب می باشد. (23)

در كل می توان گفت كه حزب جمعیت اصلاح طلبان یمن دارای پشتوانه مردمی است و از بزرگ ترین احزاب اسلام گرا فعال در یمن محسوب می شود. این حزب در مجلس فعلی یمن دارای 57 نماینده است و با دولت یمن همكاری نزدیكی دارد. حزب هم دارای موسسات مالی، علمی و دانشگاهی بزرگ است، و فعالیت های فرهنگی اجتماعی بسیاری در جامعه یمن انجام می دهد. از بزرگ ترین مخالفان این حزب می توان به جنبش های اسلامی زیدی مانند انصارالله الحوثیین و احزاب سوسیالیست و ناسیونالیست اشاره كرد. به اعتقاد جنبش انصار الله حزب جمعیت اصلاح طلبان از طرف دولت یمن و عربستان سعودی پشتیبانی می شود و سعی می كند با تبلیغاتی مذهبی سنی جمعیت شیعیان زیدی را مورد حمله قرار بدهد. (24)

2- اتحاد القوی الشعبیه

این حزب خود را اولین تشكیلات قبل از شكست انقلاب مشروطه سال 1948 یمن می داند. موسسین این حزب كه مجموعه ای از نخبگان شاغل در نیروهای مسلح و روشنفكران بودند. پس از شكست انقلاب متحمل ضربات سنگینی از طرف دولت وقت شدند، به صورتی كه حزب تا سال 1960 نتوانست نقش گذشته اش را در عرصه ی سیاسی یمن باز یابد. یمن جنوبی منطقه فعالیت این حزب محسوب می شد و مهاجرینی كه از شمال وارد این منطقه می شدند به شدت تحت تاثیر تبلیغات آن قرار گرفتند. (25) یكی از موسسین اصلی حزب به نام ابراهیم علی الوزیر اهداف حزب را به این ترتیب اعلام می كند:

الف) تلاش برای اجرای عدالت اسلامی- اجتماعی در جامعه

ب) تامین آزادی برای شهروندان

ج) ایجاد فرهنگ بردباری و رفع تبعیضات طبقاتی در میان مردم

آن ها خود را در ذیل تفسیر آیه ی و جعلناكم امه وسطا (26) اعتدال گرا معرفی می نمودند و معتقد بودند كه نظام پادشاهی زیدی با توجه به ذات ظالم آن و قدرت بی حد و حصر شاه نظامی فاسد است، اما انقلاب پیروز شده در سال 1962 توسط نظامی ها را راه حل مناسبی برای خروج از این وضعیت نمی دانستند و نتایج آن را مطلوب نظر توده های مردم یمن نمی دیدند. (27) تشكیلات خود را حزبی اسلامی و جزیی از جریان كلی نوزایی اسلامی در جهان اسلام معرفی می كرد و برای خود جایگاه رهبری ملت یمن را محفوظ می دانست.

التزام عملی به كتاب خدا و سنت پیامبر اسلام از جمله شروط عضویت در این حزب تعیین گردیده و هدف تشكیلات در نظامنامه ی حزب اتحاد القوی الشعبیه، ایجاد یك دولت قرآنی است كه ملزم به پیاده كردن احكام اسلامی می باشد. در این نظام، مردم حاكمان اصلی تلقی می شوند كه با راهبرد شورایی به اداره ی جامعه خواهند پرداخت. (28)

عدالت اسلامی در توزیع اموال و ثروت های جامعه و مناسب حكومتی به بهترین نحو باید اجرا شود و حاكم اسلامی از اهلیت ذاتی اسلام برخوردار باشد. در نهایت حزب ایجاد و بهره بردن از مفهوم خیر را سرلوحه ی برنامه های خود می داند و جامعه ی عاری از تعصب، زورمداری و بهره كشی انسان ها از یكدیگر را می ستاید. (29) بنیادهای اسلامی صدور احكام برای اداره ی جامعه از نظر آن ها، قرآن، سنت نبوی، عقل بشری ( كه می توانیم از آن در بهره بردن از علم روز دنیا كمك بگیریم) و مشاركت همه ی ملت های دنیا، به خصوص كشورهای اسلامی در ایجاد تمدن جدید می باشد. به نظر حزب برخورد با مسایل دنیا باید بر پنج بنیاد مهم اسلامی یعنی حق، خیر، عدل ، صلح و شورا استوار باشد. (30)

این جریان با وجود پایبندی به مبانی اسلامی، معتقد به ارائه ی فضای مناسب به دیگر احزاب با گرایش های متفاوت حتی احزاب سكولار است و حاكم بودن نظام دموكراتیك بر رقابت های حزبی را می ستاید. آن ها در تفسیر آیه ی شریفه لایزالون مختلفین الا من رحم ربك (31) وجود اختلاف های نظری بین افراد را امری طبیعی می داند.

اتحاد القوی الشعبیه سه جریان مهم مانع شكوفایی تمدن و بیداری اسلامی را به این ترتیب معرفی می كند:

الف) جریان البقره (گاو صفت ها): معتقد به این جریان از درك عمق مسائل عاجزند و به شدت ظاهربین می باشند. آیه ی 67 سوره ی بقره در شرح جدال حضرت موسی با بنی اسرائیل پیرامون دستور ذبح گاو و پرسش مردم از شرایط گاو، به صورت نمادین برخی از ویژگی های این گروه را بیان می كند.

ب) جریان مارقین: حزب، عمده ی خصوصیات فكری مارقین را در توجه بیش از حد به ظواهر احادیث و سنت نبوی، خشونت طلبی در راستای پیاده كردن اهداف، تكفیر مخالفین شان و توجه به حواشی غیرضروری و تفرقه افكنانه در بین مردم مسلمان می داند.

ج)اهل الكهف: این گروه مسلمانان را از عصر و زمانه شان جدا می كنند، آن ها در درك شرایط زمانه و عصر امروز و لزوم تطبیق اسلام با برخی مقتضیات ضروری غلفت می كنند و به زعم خود می خواهند اسلام را به قرون صدر اسلام بازگردانند.

به نظر برخی از پژوهشگران مواضع امروز حزب با جریان های لیبرالیستی بعضی از كشورهای عربی همخوانی زیادی پیدا كرده است و نمودهای بارز آن را می توان در تاكید حزب بر مفاهیمی نظیر مطلوبیت اقتصاد بازار آزاد و فردگرایی در سیاست دید. (32) این حزب امروز در جامعه یمن طرفداران زیادی ندارد.

3- حزب الحق

بررسی تحولات و مبانی فكری مربوط به اسلام سیاسی در كشور یمن، بدون درك كلیاتی در مورد مذهب زیدی امكان پذیر نیست. زیدیه یكی از مهم ترین شاخه های مذهب شیعه می باشد كه به خاطر دیدگاهایش جزء سیاسی ترین فرق اسلامی محسوب می شود. آن ها به امامت زید بن علی بن الحسین (ع) بعد از امام سجاد (ع) معتقدند. عقیده آن ها بر این است كه هر سید علوی فاطمی كه عالم، زاهد و شجاع باشد و به علاوه خروج به شمشیر نموده و مردم را به پیروی از خود دعوت نماید، تمام شرایط امامت را دارا می باشد. (33) البته شرط خروج مسلحانه برای امام پس از تثبیت حكومت زیدی در یمن به جزء موارد خاصی معلق گردید و امام بعدی به وسیله شورای از علما برحسب شروط مقرر انتخاب می شد. (34) بعد از سقوط حكومت زیدی و ایجاد دولت جدید در سال 1962، اندیشه سیاسی زیدی ناگزیر تن به یك انزوای طولانی مدت ناشی از فضای جدید سیاسی داد و عملاً تا اوایل دهه نود حضور قابل توجهی در صحنه سیاسی یمن نداشت.

حزب الحق از جمله احزاب زیدی مذهب و جدید یمن محسوب می شود كه بعد از اتحاد بین دو یمن جنوبی و شمالی در سال 1990 تشكیل شده است و موسسین آن از بین برخی از علما و قضات برجسته زیدی برخاسته اند.

این حزب برای خود هویتی یمنی و اصالتی اسلامی قائل است و تشكیل حكومت اسلامی را از جمله اهدافشان در یمن می داند. (35) این حزب در صحنه ی سیاسی یمن رقیب جدی حزب الاصلاح منتسب به اخوان المسلمین محسوب می شود. در پی اتحاد حزب الاصلاح با حزب كنگره ملی یمن در جریان كشمكش های سال 1994 حزب الحق نیز به سمت حزب سوسیالیست كشیده شد.

پس از فرو كش كردن جنگ داخلی یمن در سال 1994 فعالیت های حزب به محاق فرو رفت. مهم ترین دلیل این ضعف، شكست سوسیالیست های جنوب در جریان جنگ داخلی یمن بود كه به تحت فشار گذاشته شدن متحدان آن از سوی دولت منجر شد. (36) البته افول حزب الحق منحصر به این بعد نبود، بلكه عواملی نظیر اتهام به حزب از سوی دولت، در مورد تلاش برای برگرداندن نظام امامت زیدی به عنوان مدل حكومتی مطلوبشان، عدم تمكن مالی و نداشتن متحد قبایلی نیرومند، و مهم تر از همه قطع همكاری بعضی از علمای بزرگ زیدی مذهب نظیر علامه مجدالدین المویدی و بدرالدین الحوثی و ... با حزب، از سویه های جانبی و تشدید كننده این افول محسوب می شدند.

یكی از مهم ترین نظریه پردازان حزب، جهت حركت آن را ابطال باطل و احقاق الحق می داند و حركت معتقدین به آرمان حزب را در جهت آیه ی شریفه و لتكن منكم امه یدعون الی الخیر ... (37) می بیند. حزب الحق، تحركات تفرقه افكنانه در بین مسلمانان را، به شدت محكوم می كند و ضمن اعلام این كه حكومت جمهوری یمن را به رسمیت می شناسد، جهت كلی تشكیلاتش را در چهارچوب قانون اساسی یمن، مشاركت مسالمت امیز و به دور از خشونت تعریف می كند. (38) احیای امر به معروف و نهی از منكر اسلامی، تحقق عدالت شرعی در جامعه و همچنین تلاش برای ایجاد وحدت اسلامی از سرلوحه های فعالیت های حزب الحق قلمداد می گردد. (39)

از دیگر ابعاد تلاش های فكری حزب الحق، را می توان به نظریه پردازی حزب پیرامون تلفیق مقتضیات زمان با شرع اسلامی و از جهت دیگر جستجو برای یافتن پاسخی مناسب از اسلام در رویارویی با تمدن بشری جدید كه به سرعت به سمت جهان شمول شدن می رود، اشاره كرد. از نظر حزب الحق كانون و مركز این تلاش های فكری باید علمای دین باشند. هر چند آن ها تحت تاثیر شرایط زمانه از ایفای این نقش ذاتی خود بازمانده اند و لیكن بنا به فرموده ی پیامبر در حدیث شریف العلماء ورثه الانبیاء باید این نقش مهم احیا و پررنگ شود. (40)

برخی تندروی های بدون منطق و عدم موفقیت جنبش های اسلامی معاصر نتیجه ی طبیعی غفلت از پرداختن به مبانی فكری و نظریه پردازی علماء است و وارد شدن ایشان به جایگاه گذشته شان راه را برای غیرمتخصصین و بدعت گذاردن در ارائه تفسیرهای بی مبنا می بندد. (41)

جایگاه عمده ی حزب الحق در صحنه سیاسی امروز یمن بیشتر به دلیل مخالفت های سرسختانه اش با جنبش اخوان المسلمین و همچین فعالیت های وهابیت در این كشور است. حزب این فعالیت ها را خطری عمده برای آینده فرهنگی- سیاسی یمن می داند و نسبت به گسترش آن ها اعلام هشدار می كند. (42) حزب الحق با عدول از شروط علوی فاطمی و لزوم خروج بر حاكم وقت كه در مذهب زیدی از ویژگی های امامت مسلمین محسوب می شود، هر چند توانسته بخشی از اتهامات دولت و گروه های مخالف را پیرامون انگیزهایش از شركت در روندهای سیاسی پاسخ دهد ولیكن با انتقادات شدید بعضی از علمای سنتی زیدی مذهب مواجه شده كه این تغییرات را برخلاف روح كلی مذهب زیدی می دانند. (43)

با ادامه فعالیت های حزب و دست و پنجه نرم كردن با مشكلاتی كه قبلاً گفته شده، دو موج ریزش نیروی گسترده در تشكیلات رخ داد. موج اول شامل خروج بعضی از علمای زیدی مذهبی می شد كه ادامه ی مشاركت سیاسی در این قالب را دیگر مثمرثمر نمی دانستند و نهایتاً ریزش جوانان تندرو كه به تاسیس جنبش الشباب المومن (جوانان مومن) انجامید. (44) این جنبش امروز به نام جنبش انصارالله معروف شد و از بزرگ ترین و موثرترین جنبش های اسلامی یمن محسوب می شود كه در ادامه این مقاله به آن خواهیم پرداخت.

حزب الحق امروزه با پشت سرگذاشتن این تحولات برای ادامه نقش آفرینی سیاسی وارد ائتلاف و اتحاد با دیگر احزاب سیاسی یمن شده است. آن ها با ملحق شدن به اتحاد پنج گانه احزاب مخالف دولت توانستند در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال 2004 حدود 20 0/0 آراء را كسب نمایند. (45)

4- جنبش سلفی گرا

با این كه حضور جدی سلفی ها در عرصه های فرهنگی و سیاسی یمن از اوایل دهه نود شروع شد اما اولین گزارش ها از حضور مستقیم گرایشات سلفی در یمن به اواخر دهه ی 70 میلادی باز می گردد. (46) هیجان عظیمی كه از حمله اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان در جهان اسلام ایجاد شده بود، بسیاری از نیروهای مذهبی یمن را با انگیزه جهاد به افغانستان كشاند. (47) با پیروزی مجاهدین در این جنگ بخش اعظمی از نیروهای یمنی كه در افغانستان تحت تاثیر آموزه های سلفی قرار گرفته بودند به كشور بازگشتند و در قالب تشكل های گوناگونی نظیر جیش ابین عدن الاسلامی سعی به پیاده كردن عقاید شان نمودند. بازگشت آن ها به عنوان، آغاز حركت های خشونت آمیز به یمن محسوب می شود. (48) بازگشت آن ها، با مساعدت حزب كنگره ملی و به منظور یاری گرفتن از آن ها، برای مقابله با حزب سوسیالیست در جنوب بود كه به تازگی اختلافات عمیقی با كنگره ملی در شمال پیدا كرده بود. (49)

حزب كنگره ی ملی در جریان این جنگ از نیروهای جهادی یمنی كه در افغانستان تجارب جنگی فراوانی كسب كرده بودند و از انگیزه ی زیادی برای جنگ با ماركسیست های ملحد و شیعیان زیدی برخوردار بودند، استفاده كرد. دولت یمن از اتحاد با سلفی ها منافع گوناگون و شاید مهم تری برای خود در نظر داشت، تبلیغات دینی سلفی ها از طرف دولت، سد محكمی در برابر گرایشات سوسیالیستی و جنبش های زیدی مذهب دانسته می شد. (50)

هر چند جنگ داخلی یمن باعث كشته شدن بسیاری از این نیروها شد، اما در روند سهم خواهی آن ها از پیروزی در فضای سیاسی جدید یمن كمك بزرگی كرد. مشاركت آن ها در روند جنگ و همكاری با دولت باعث شد این گروه ها بتوانند فضای مناسبی برای تحرکات بعدی در جامعه مذهبی یمن پیدا كنند.و.

پیروزی نهایی در جنگ علیه جدایی طلبان جنوب، آغاز اختلافات بنیاد گرایان اسلامی و دولت یمن بود. آن ها معتقد بودند دولت یمن در تحقق وعده های خود برای به كار گیری آن ها در نیروهای مسلح و دیگر ساختارهای سیاسی، فرهنگی كوتاهی كرده است. (51)

این اختلافات با دولت باعث افتراق سلفی ها به دو گروه می باشد یك گروه با همكاری با دولت و گرفتن امتیاز نظیر مشاركت در آموزش و پرورش، ایجاد مركز مذهبی و تبلیغات گسترده وهابیت در جامعه یمن قانع شدند و گروه دیگر با ادامه مبارزات مسلحانه بر علیه دولت برای تحقق اهدافشان ادامه دادند. (52)

انتظارات روز افزون سلفی ها از دولت و خشونت طلبی این گروه ها با واكنش سخت دولت و سركوب شدید مواجه شد. اولین درگیری ها بین سلفی های مخالف و دولت در سال 1999 رخ داد. جیش عدن أبین (ارتش عدن متعلق به شهر ابین)، 16 جهانگرد خارجی را به اتهام انجام فعالیت های تبلیغاتی (تبلیغ مسیحیت در میان مردم ) گروگان گرفتند. دولت این حركت را با یك حمله ی نظامی سخت جواب داد. به صورتی كه رهبر جریان به نام ابوبكر المحضار دستگیر و محكوم به اعدام شد. (53)

انفجار ناو آمریكایی در خلیج عدن، سال 2002 ضمن این كه گسترش یافتن فعالیت های فوق الذكر را نشان می داد، توجه جهانیان را به تحولات داخلی یمن جلب نمود. این واقعه آغاز درگیری های فرسایشی دولت با سلفی های مسلح بود كه تا امروز نیز ادامه دارد.

مهم ترین خواسته های سیاسی سلفی ها در پس فعالیت مسلحانه شان، عدم پذیرش دولت یمن، نپذیرفتن فعالیت احزاب سكولار و شیعیان زیدی در جامعه و واكنش شدید آنها به حمله ی آمریكا به عراق و افغانستان بود، كه به زعم شان آغاز جنگ های صلیبی جدید مسیحیت علیه اسلام است. (54)

مركز توجه تمامی گروه های سلفی و بنیاد گرای اسلامی لزوماً به تصاحب قدرت سیاسی و معارضه با دولت معطوف نیست، بلكه شاید در نزد برخی از آن ها پرداختن به جنبه های فرهنگی جامعه نظیر تبلیغ انگاره های مذهبی مورد نظرشان، مهم تر از پرداختن به سیاست (به معنی تلاش برای تصاحب قدرت) باشد.

در كل می توان گفت، سلفی ها در یمن مجموعه ای از گرایشات متنوعی هستند كه از معتقدین به جهاد مسلحانه علیه دولت تا طرفداران فعالیت فرهنگی صرف و جانبدارانه از دولت را، شامل می شود. (55)

القاعده یمن و الجیش الاسلامی فی الیمن از مهم ترین گروه های سلفی مسلح محسوب می شوند و گروه شیخ مقبل الوادعی و جمعیه الحكمه الیمنیه از مهم ترین تشكل های فرهنگی مذكور می باشند.

گروه های فرهنگی سلفی انجام فعالیت های خیریه، تلاش برای بازگشت به فرهنگ سلف صالح، و مبارزه با بدعت گذاری های شیعیان و صوفیه (به زعم خود) را از نقاط مشترك فعالیت خود می دانند. گروه های سلفی غیرمسلح، مردم را به تبعیت از اوامر ولی امر مسلمین، كه در نظر آن ها همان دولت حاكم است دعوت می كنند و به ترغیب مردم برای شركت در انتخابات و سایر روندهای حكومتی در جهت سیاست های حزب حاكم می پردازند. (56)

در سال های اخیر مقابله با جنبش اسلامی زیدی انصارالله (حوثی ها) كه به نظر سلفی ها خائنین به یمن و بدعت گذار در دین و وابسته به جمهوری اسلامی ایران هستند، به بزرگ ترین وجه اشتراك آنها با یك دیگر و دولت یمن تبدیل شده است. (57)

5- انصار الله (حوثی ها)

جنبش انصار الله (حوثی ها) یكی از لطیف های انشعابی از حزب اسلامی الحق بود كه قبلاً به نام الشباب المومن فعالیت می كردند. این جنبش زیدی با اتكاء به گفتمان مذهبی جذابش سعی در مقابله با دخالت آمریكا در مسائل داخلی یمن، تفكرات سلفی وهابی و جلب جوانان به اندیشه های مورد نظر خود داشتند. آن ها ابتدا در دهه نود بافرهنگی عنوان نمودن جهت فعالیت هایشان، اشاعه ی مجدد احكام اسلامی رو به فراموشی مذهب زیدی و ایجاد نوزایی فكری در آن را از مهم ترین اهدافشان برشمردند. (58)

تاكید جنبش بر غیرسیاسی بودن حركتشان در ابتدا، فرصت مناسب را برای شروع فعالیت از سوی دولت و گسترش نفوذشان در میان مردم فراهم نمود. ضمن این كه موسس این جنبش شهید سید حسن بدرالدین الحوثی كه از خاندان الحوثی برخاسته بود، به واسطه ی برخاستن علمای زیادی از خانواده اش، اعتبار خاص در بین مردم یمن داشت.

گرایش های نوین این جنبش در فعالیت های فرهنگی، نظیر بها دادن به مدرسه به عنوان یك جایگاه فرهنگی، آموزشی جدید هم طراز مسجد، و یك سری ابتكاراتی در جهت جذاب تر شدن تعلیمات مذهبی برای نسل جوان، با واكنش علمای سنتی زیدی مواجه شد كه این نوآوری ها را مخالف روح سنتی مذهبشان می دیدند. (59) اما با گسترش فعالیت های فرهنگی آن ها، و اقبال روز افزون جوانان به این گروه، برخی مطالبت آن ها از دولت و یا موضع گیری هایشان نسبت به مسائل بین المللی نظیر دخالت های آمریكا، رنگ و بوی سیاسی پیدا كردند.

دولت كه نسبت به روند رو به رشد این جنبش در دهه اول قرن بیست و یكم، به شدت نگران شده بود، و به مخالفت با درخواست های آن ها، در ارائه مجوز به فعالیت های جدید آن ها پرداخت. تلاش دولت برای بازداشت سید حسن الحوثی رهبر وقت این جنبش، به خاطر تاكید برشعارهای ضد آمریكا و اسرائیلی، به شعله ور شدن اختلافات منجر گردید و نهایتاً به اعلام تروریستی و غیرقانونی بودن حركت الشباب المومن توسط دولت انجامید. (60)

ادامه این درگیری ها، به یك جنگ داخلی فرسایشی بین جنبش از یك طرف و دولت یمن و متحدانش مخصوصاً عربستان سعودی در فاصله سال های 2004-2008 انجامید. این جنگ باعث كشته شدن ده ها هزار نفر بوده اما این جنبش بر غم تلاش دولت و عربستان سعودی توانست این جنگ ها را پشت سر بنهد و این بحران را پشت سر بگذارد. تا این كه دولت یمن مجبور شد در ماه های پایانی سال 2008 بر سر جزئیات با این جنبش به یك آتش بس توافق نمودند و رئیس جمهوری یمن در پی یك توافق رسمی، رسماً در 26 سپتامبر 2008 پایان جنگ دولت با جنبش الشباب المومن را اعلام نمود.

تامل در اندیشه ی سیاسی جنبش انصار الله (حوثی ها) به سبب برخی جنبه های پیچیده و جنگ های طولانی با دولت، به راحتی میسر نیست، و لیكن با تامل در بخشی از سخنرانی ها و مكتوبات رهبران این جنبش كه امروزه طرفداران زیادی دارد و به عنوان بزرگ ترین جنبش های اسلامی یمن در وقت حاضر محسوب می شود، می توان آن را مورد بررسی قرار داد. (61)

اولین ویژگی مهم جنبش انصارالله تحت تاثیر بودن عمیق آن ها از اندیشه های امام خمینی (ره) است. این تاثیرپذیری به صورت واضحی در سخنرانی های سید حسین بدرالدین الحوثی رهبر وقت جنبش و دیگر رهبران مشهود بود كه به تجلیل از شخصیت و مشی مبارزاتی امام خمینی (ره) و جمهوری اسلامی ایران، در جهان اسلام می پرداختند. (62) ویژگی دیگر آن ها مقابله با دخالت آمریكا در امور داخلی یمن و سعی در استقلال سیاسی و اقتصادی كشور یمن از آمریكا و عربستان سعودی می باشد. (63)

با وجود این كه دولت یمن از بدو تا امروز، فعالیت های حوثی ها را به عنوان تلاش برای استقرار مجدد نظام امامت زیدی متهم می كند، اما جنبش با رد این اتهام، دفاع از حیات مذهبی زیدی، در برابر هجمه ی آموزه های وهابیت كه در سایه ی حمایت مالی عربستان سعودی به شدت در حال گسترش میان مردم است. مقابله با توطئه های آمریكا و اسرائیل در جهان اسلام و ایجاد وحدت اسلامی بر اساس برادری و همكاری بین سایر مذاهب و كشورهای اسلامی را هدف خود می داند. (64)

اعتدال، محبت و همكاری مسالمت آمیز بین همه، مذاهب اسلامی و دوری از تفكیر و خشونت طلبی كوركورانه گروه های اسلامی تندرو (سلفی) بر علیه سایر مذهب اسلامی مخصوصاً شیعیان از اهداف این جنبش محسوب می شود. (65)

به اعتقاد رهبران این جنبش تندروهای سلفی یك آلت سیاسی است كه در دست ایالت متحده آمریكا و عربستان سعودی برای ایجاد اختلافات بین مسلمانان و منحرف افكارشان از هدف اول آن ها برای آزادسازی قدس شریف و اخرج استعمارگران اسرائیلی از خاك فلسطین اشغالی است.

آزادی فلسطین و كمك به گروه های مقاومت در لبنان و فلسطین هدف اول همه مسلمانان می دانند و همه كشورهای اسلامی به اعتقاد این جنبش باید با جمهوری اسلامی ایران در راه كمك به مقاومت اسلامی، همكاری جدی داشته باشند.

برخی از پژوهشگران واكنش انصار الله درگذشته به دولت یمن و كشیده شدن آن ها به سمت درگیری های مسلحانه را، ناشی از احساس ذهنی آن ها در مورد مظلومیت مداوم مذهبشان، محرومیت اقتصادی و سیاسی مناطق شان و عدم توجه دولت به عدالت اجتماعی در بین پیروان مذاهب مختلف می دانند. (66)

در كل می توان گفت، با امضاء توافق نامه دوحه (67) بین این جنبش و دولت یمن در سال 2008 و همچنین حدوث انقلاب یمن در سال 2011 كه این گروه فعالیت بزرگ در این انقلاب ایفاء كرده بود. زمینه بزرگ برای گسترش این جنبش و تبدیل آن ها، به یك نیروی سیاسی و فرهنگی بزرگ در جامعه یمن تبدیل گردید.

فعالیت سیاسی و فرهنگی جنبش انصار الله امروز دیگر به شهر صعده در شمال یمن محدود نمی باشد بلكه شامل همه شهرهای یمن است. طرفداران زیادی از همه گروه های سیاسی و مذهبی جامعه ای یمن را به خودشان جلب گردند. رهبر فعالی این جنبش سید عبدالملك الحوثی است كه دارای ویژگی های كارزمایی در میان طرفداران می باشد. نقش سیاسی و فرهنگی حوثی ها در جامعه یمن رو به افزایش است و نقش مهمی در تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آینده این كشور ایفاء خواهند كرد. هر چند دولت یمن همراه با عربستان سعودی و گروه های، سلفی وهابی هنوز بر علیه آن ها فعالیت می كنند و سعی می كنند گسترش آن ها را محور سازند.

جمع بندی

شاید بتوان با كمی اغماض جمهوری یمن را متنوع ترین محیط سیاسی برای جنبش های اسلامی با تمام گرایش هایشان در تمام كشورهای عربی دانست. شكاف های عمیق قومی، فرهنگی، سیاسی و حتی محیط جغرافیایی این كشور، عرصه را برای جنبش های اسلامی و تمام تبلورهایش از قبیل احزاب اصلاح طلب اسلام گرا، یا جنبش های مسلحانه و تندرو در یمن فراهم كرده است. هر چند نظام سیاسی در شمال یمن تا سال 1962 رسماً یك حكومت دینی محسوب می شد ولی فعالیت جدی احزاب سیاسی اسلامی دراین كشور از سال 1990 همراه با وحدت یمن آغاز شد. فضای باز سیاسی این دوره مجال مناسبی برای فعالیت های مطلوب نظر اسلام گرایان ایجاد كرد، به نحوی كه آن ها به زودی به عنوان تاثیرگذارترین جریان های سیاسی در فضای جدید این كشور تلقی شدند.

با این وجود احزاب سیاسی اسلام گرا از تمام توانشان برای مشاركت فعال و زمینه سازی برای حضور گسترده تر در روندهای سیاسی، اجتماعی روز استفاده می كنند. این احزاب با توجه به دامنه ی فعالیت شان پایگاه های مردمی وسیعی دارند و می توانند از این ابزار برای حضور فعال تر در ساختارهای سیاسی یمن بهره بگیرند.

جریانات اصلاح طلب و محافظه كار اسلامی و جنبش های تندرو اعم از سنی و زیدی، گرایش های متفاوت جنبش های اسلامی در كشور یمن محسوب می شوند كه ما در این مقاله سعی كرده ایم مبانی فكری و تحولات تاریخی آن ها را معرفی كنیم. به رغم تمام نقاط قوت جنبش های اسلامی در یمن آن ها برای ادامه نقش آفرینی و مشاركت سیاسی فعال در جامعه یمن باید به بعضی از نقاط ضعف عمده ی خود غلبه نمایند. ضعف های ساختاری و سازماندهی در این احزاب و غلبه ی نگرش های تنگ نظرانه ی مذهبی به یك دیگر، از عمده ی این ضعف ها محسوب می شود.

در هر حال جنبش های اسلامی در یمن با وجود تمام قرائت های متكثر از آن یكی از مهم ترین عوامل تحولات یمن به شمار می روند و نقش مهم و بزرگ در جامعه ایفاء می كنند و آشنایی با آن ها و مبانی فكریشان، ما را در درك و تحلیل رویدادهای فكری، سیاسی و اقتصادی جدید این جامعه یاری خواهد داد.

منابع :

البردونی، عبدالله، الیمن الجمهوری، مطابع الكتاب العربی، دمشق 1983

الثوری، علی، تاریخ الیمن السیاسی فی القرون 19 عشر نتشارت، عدن، 1995

الحركات الاسلامیه و الدیمقراطیه، سلسله كتب المستقبل العربی، مركز دراسات الوحده العربیه، بیروت 1999

الخیوانی، عبدالكریم، الفاعلون غیرالرسمیین فی الیمن، مركزالجزیره، الدوحه، 2011

السقاف، محمد علی، الحركات الاسلامیه و العنف فی الیمن، انتشارات مدبول یمصر، 2000

الغشمی، محمد، تاریخ الیمن المعاصر، انتشارات مدبولی، القاهره، 1995

الشیبانی، عبدالملك، مسیره الاصلاح، صنعا، دار السلام، 1993

الاصولیه الاسلامیه فی عصرنا الراهن، سلسله كتاب (قضایا فكریه)، القاهره 1993

الیمن و العالم، ندوه، الناشر مركز المستقبل، مكتبه مدبولی، القاهره، 2001

خواتی، محمد شفق، امامت از دیدگاه زیدیه و امامیه، فصل نامه طلوع، سال ششم، شماره 21، بهار هشتاد و شش دكمجیان، هرایر، اسلام در انقلاب، جنبش های اسلامی معاصر در جهان عرب، بررسی پدیده بنیادگرای اسلامی، مترجم حمید احمدی، انتشارات كیهان، تهران، 1383

صالح، سعید، الاخوان المسلمین فی الیمن، انتشارات، مدبول الیمن، 1998

صحیفه الحقیقه از شماره یك تا 99، یمن صعده 2011-2012

كریملو، داوود، جمهوریی من، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه، 1374

قاسم سعید، عبدالكریم، الاخوان المسلمون و الحركه الاصولیه، فی الیمن، مكتبه مراد، صنعا، 1998

عبدالله احمد، عارف، مقدمه فی دراسه الاتجاهات الكفریه و السیاسیه فی الیمن، دارالهادی، بیروت، 1995

عبدالرحیم، عبدالله، الی منثوره و ثوار، دارالحمیری صنعاء، 20011

عبده علی، صادق، الحركات الاجتماعی هوالسیاسیه فی الیمن، دارالهمذانی، عدن 1988

phillips, Sarah, Yemen and the politics of permanent crisis (new york: routledge,2011.

http://www.alsahwanet.net/print.asp? sub no=8 2007-01-20-54088

http://arabic.cnn.com/2007/middle-east/3/19/shiite.yemen/

http://www.alsrabiya.net/views/2007/10/29/40941.html

htpp://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Artclea-C cid=1212925413069 pagena me=Zone-Arabic-Daawa0/02FDWALayout

http://arabic.cnn.com/2006/yemen.2006/9/15/yaman.terror/index.html

http://newsecul.ipower.com/2007/Articles/Farsi Articles-Ottaway071907.htm

http://wwwaljazeera-online.net/index.php?t=9 id=56

http://al-islah.net/new/islah.aspx?id=2

http://alhakk.net/2012-03-15-20-50-49/2012-03-15-20-54-18/221-2012-03-21-20-57-38.html

http://sawtshouraonline.com/index.php? option=com-k27view=item id=461

پی نوشت ها:

*- دانشجوی دكترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

alragh.abdulrahman@Gmail.com

alrajeh@modares.as.ir

1- عبده علی، صادق، الحركات الاجتماعیه و السیاسیه فی الیمن، دار المهذانی، عدن 1988

2- البردونی، عبدالله، الیمن الجمهوری، مطابع الكتاب العربی، دمشق 1983

3-الغشمی، محمد، تاریخ الیمن المعاصر، انتشارات مدبولی، القاهره، 1995 ص 102

4- Sarahphillips, Yemen and the politics of permanent crisis (new york: routledge,2011.

5- السقاف، محمد علی، الحركات الاسلامیه و العنف فی الیمن، نتشارات مدبولی مصر، 2000 ص 95.

6-http://newsecul.ipower.com/2007/Articles/Farsi Articles-Ottaway071907.htm

7- الیمن و العالم، ندوه، الناشر مركز المستقبل، مكتبه مدبولی، القاهره، 2001، ص 123

8- دكمجیان، هرایر، اسلام در انقلاب، جنبش های اسلامی معاصر در جهان عرب، بررسی پدیده بنیادگرای اسلامی، مترجم دكتر حمید احمدی، انتشارات كیهان، تهران، 1383

9- الحركات الاسلامیه والد یمقراطیه، سلسله كتب المستقبل العربی، مركز دراسات الوحده العربیه، بیروت 1999 ص 76

10- الاصولیه الاسلامیه فی عصرنا الراهن، سلسله كتاب (قضایا فكریه)، القاهره 1993 ص 436

11- الاصولیه الاسلامیه فی عصرنا الراهن، سلسله كتاب (قضایا فكریه)، القاهره 1993 ص 438

12- Sarahphillips, Yemen and the politics of permanent crisis (new york: routledge,2011

13- الشیبانی، عبدالملك، مسیره الاصلاح، صنعا، دارالسلام، 1993

14- صالح، سعید، الاخوان المسلمین فی الیمن، مكتبه مدبولی، 1998، ص 112

15-همان، ص 134

16- برای اطلاع بیشتر در این مورد می توانید به سایت زیر مراجعه كنید. http://www.ikhwan.net/wiki/index.php

17-قاسم سعید، عبدالكریم، الاخوان المسلمون و الحركه الاصولیه فی الیمن، مكتبه مراد، صنعا، 1998 ص 134

18- عبدالكریم، همان ص 145

19- صالح، سعید، همان ص 142

20- الیمن و العالم، همان ص 162

21- الیمن و العالم، ندوه، الناشر مركز المستقبل، مكتبه مدبولی، القاهره، 2001

22- الحركات الاسلامیه، همان ص 119

23-http://al-islah.net/new/islah.aspx=2

24- برای مطالعه بیشتر به سایت رسمی جنبش انصارالله مراجعه فرمایید:http://www.ansaruallah.com

25- الثوری، علی، تاریخ الیمن السیاسی فی القرن 19 عشر انتشارات عدن، 1995 ص 53.

26- سوره بقره آیه 143

27- الحركات الاسلامیه فی الیمن، همان، ص 246

28-http://sawtshouraonline.com/index.php? option=com-k27view=item id=461

29- الیمن و العالم، همان ص 181

30- الیمن و العالم، همان ص 183

31- سوره هود آیه 118

32- الیمن و العالم، ص 189

33- خواتی، محمد شفق، امامت از دیدگاه زیدیه و امامیه، فصل نامه طلوع، سال ششم، شماره 21، بهارهشتاد و شش ص 93

34- شورای علما برای انتخاب امام زیدی به وسیله امام یحیی حمید الدین در سال 1918 لغو گردید و او نظام پادشاهی وراثتی را جایگزین سنت قبلی نمود.

35- الحركات الاسلامیه و الدیمقراطیه، همان، ص111

36- الثوری، علی، همان، ص 85

37- سوره آل عمران، آیه 104

38- الحركات الاسلامیه و الدیمقراطیه، همان، ص 132

39- http://alhakk.net/2012-03-15-20-50-49/2012-03-15-20-54-18/221-2012-03-21-20-57-38.html

40-http://alhakk.net/2012-03-15-20-50-49/2012-03-15-20-55-43.html

41- جایگاه مهم و بزرگی كه حزب الحق برای علماء قائل می شود باعث ایجاد شائبه ای در مورد كوشش حزب برای احیای نظام امامت زیدی توسط مخالفینش شده است.

42- الیمن و العالم، همان 209

43- السقاف، محمد علی، الحركات الاسلامیه و العنف فی الیمن، نتشارت مدبولی مصر 2000

44- http://arabic.cnn.com/2007/middle-east/3/19/shiite. yemen

45- حزب الحق تنها حزب زیدی مذهب قائل به تعقیب روش های مسالمت آمیز در صحنه های سیاسی نیست. احزاب كوچك تر و حاشیه ای دیگر نظیر حزب العمل الاسلامی از جمله این گروه های زیدی هستند. نقش كمرنگ و ضعیف این احزاب در صحنه سیاسی، فكری یمن ما را از پرداختن به آن ها، بی نیاز یم سازد.

46-الحركات الاسلامیه و العنف، همان ص 139

47- برای اطلاع بیشتر می توانید به اثر زیر مراجعه كنید:

دكمجیان، هرایر، اسلام در انقلاب، جنبش های اسلامی معاصر در جهان عرب، بررسی پدیده بنیادگرای اسلامی، مترجم دكتر حمید احمدی، انتشارات كیهان، تهران، 1383

48- البته دولت یمن جریان های مسلح معارض با خود را معمولاً محصول مداخله جویی برخی قدرت های منطقه ای می داند كه پرداختن به آن خارج از موضوع این مقاله است.

49-http://arabic.cnn.com/2006/yemen.2006/9/15/yaman.terror/index.html

50-http://arabic.cnn.com/2006/yemen.2006/9/15/yaman.terror/index.html

51- السقاف، محمد علی، الحركات الاسلامیه و العنف فی الیمن، نتشارت مدبولی مصر 2000، لص 378

52- همان، 401

53- الحركات الاسلامیه و العنف، ص 143

54- السقاف، همان، 216

55-htpp://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Artclea-C cid=12129254

56-htpp://www.albaidha.net/vb/Showthread.php?t=34437

57-htpp://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Artclea-C cid=12129254

58- مراجعه كنید به سخنرانی های سید حسین بدر الدین الحوثیhttp://portal.ansaruallah.com/?songs=class=13

59-http://ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=108614

60-http://www.alsahwanet.net/priint.asp?sub-no=8 2007-01-20-54088

61-برای اطلاع بیشتر در این مورد می توانید به سایتاین جنبش مراجعت كنید.http://www.ansaruallah.com

62-http://portal.ansaruallah.com/?songs=class=12

63-روزنامه حقیقت، لعدد الخامس السنه الاولی 2011

64- http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=108614

65- سخنرانی رهبر جنبش انصارالله سید عبدالملك الحوثی -http://portal.ansaruallah.com/?programs=class class=29

66- الخیوانی، عبدالكریم، الفاعلون غیر الرسمیین فی الیمن، مركز الجزیره، الدوحه، 2011، ص 133

67- برخی جزئیات این توافق نامه در این منابع منعكس گردیده است.

htpp://www.albaidha.net/articles/2008/02/01/45029 html

http://www.daralhayat.com/sepecial/07-20008/Article*-2008/Article-20080711-12da0451-cOa --10ed-0007-ae6ae69643/story.html 

منبع مقاله :

حاتمی، محمد رضا، بحرانی، مرتضی؛ (1392)، دایرة المعارف جنبش های اسلامی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، چاپ اول.

 


منبع: وب سایت rasekhoon.net

 

 

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
آرشیو های مرتبط : یمن , جنبش اسلامی ,
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184540
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.