مسابقه دین و اندیشه خانه قرآن باشگاه کاربران جامعه ورزشی خانواده خوشبخت دنیای کودکان آشپزی و تغذیه موبایل دانش و تکنولوژی مجله سلامت سیاست گردشگری
دنیای عکس و عکاسی اقتصاد زنان ادبیات هــنر سینما و تلویزیون بزرگان و مشاهیر مهدویت سرگرمی دانلود نرم افزار مرکز کتاب پایگاه ها جستجو روابط عمومی مقالات
   
صفحه اصلی وب سایت فید مطالب وب سایت عضویت رایگان در وب سایت جستجو در وب سایت سوالات رایج نقشه وب سایت درباره ما تماس با ما  
حتما ببنید
نگاهی بر صنعت هتل داری
آتشگاه اصفهان در استان اصفهان
نکات ضروری هنگام سفربا قطار
کوهستان الوند از جاذبه های دیدنی همدان
باغ عفیف آباد شیراز
معرفي آب انبارهاي استان یزد
آیا تا کنون به مالزی سفر کرده اید؟
جزایر سه گانه نخل
دقت کردید ؟؟
/Voting/public_opinion/default.html
/ItMatchOnline.html
/Directory/Free-Web-Submission.html
/archive/photography/0/10/default.html
/News-Article/Help/help_for_using_tebyan/2010/12/27/16865.html
/photo-gallery/archive/17/135/276/0/30/default.html
/archive/Religion_Thoughts/the_infallibles_family/god_messengers/Muhammad_prophet/0/10/default.html
/News-Article/News_agency/public_relation_tebyan/2012/1/11/48585.html
جدیدترین مطالب این بخش

معرفی جاذبه‌های گردشگری تخت فولاد اصفهان
قبرستان تخت فولاد اصفهان از قدیمی ترین قبرستان‌های این شهر می‌باشد که منابع و شواهد تاریخی قدمت آن ...

زیارتگاه باباقاسم، عارف قرن هشتم
باباقاسم ، بقعه ، زیارتگاهی دراصفهان ، مدفن محمدباباقاسم اصفهانی ، عارف قرن هشتم . یکی از مریدان او...

ارسال مطالب به دوستان
send to freinds ارسال مطلب برای استفاده سایر دوستان

عنوان مطلب : پیشینه‌ی تاریخی بابلسر
 
 برای ارسال این مطلب به دوستتان لطفا منو های زبر را بدقت تکمیل و دکمه ارسال را کلیک نمایید

 
 
 
 
  
دریافت رایگان (کلیک کنید)
ارسال دعوتنامه (کلیک کنید)
بازدید ها :   116   بازدید   
تاریخ درج مطلب  13/1/1396
تغییر اندازه متن:  افزایش اندازه فونت متن    کاهش اندازه فونت متن
  چاپ این مطلب  

پیشینه‌ی تاریخی بابلسر

پیشینه‌ی تاریخی بابلسر

بابلسر ابتدا مشهدسر نام داشت. چون شهر بارفروش تغییر نام پیدا کرد و به مناسبت رود بابل به بابل موسوم گردید، مشهدسر نیز به جهت اینکه در مصبّ رودخانه ی بابل قرار دارد بابلسر نامیده شد. تاریخ این تغییر نام ظاهراً در حدود 1310 ش مقارن تغییر نام بارفروش به بابل صورت گرفته است.

اطلاق نام مشهدسر به این شهر به اعتبار زیارتگاهی است منسوب به امامزاده ابراهیم ابوجواب که پیش از احداث شهر و بندر در آنجا بوده است. این معنی از تاریخ کتیبه هایی که در امامزاده هست نیز برمی آید، زیرا قدیم ترین اطلّاعاتی که در کتب تاریخ از شهر مشهدسر موجود است متأخر بر تاریخ کتیبه های امامزاده است. ظاهراً ناصرالدین شاه نخستین کسی است که از این کتیبه ها یاد کرده است. او که در 1292 به مازندران سفر کرده و در مشهدسر به زیارت امامزاده رفته است، درباره ی آن چنین می نویسد: بنای این گنبد خیلی قدیم است، چهار پنج درِ بزرگ و کوچک که از حیث نجاری و منبت کاری کمال امتیاز را داشت دیده شد . ناصرالدین شاه اضافه می کند که تاریخ درها به خط تعلیق خوب بود و به امین الملک دستور داده است که آن کتیبه ها را بخواند. (1)

قدیم ترین تاریخی که از کتیبه ی درِ شرقی امامزاده نقل شده سال 750 است. ولی این تاریخ را اشتباه خوانده اند، زیرا این دربه دستور بی بی فضه خاتون، دختر امیرساعد (یا صاعد)، زن امیر شمس الدین ساخته شده است. امیر شمس الدین پسر امیر کمال الدین حسینی یا سید کمال الدین است که پس از مرگ برادرش سید زین العابدین، در 894، به سلطنت رسید. (2) بنابه کتیبه ای که بر صندوق قبر امیر شمس الدین بن امیر کمال الدین در امامزاده زین العابدین ساری (یعنی قبر سید زین العابدین مذکور) بوده و رابینو (3) به دست داده است، وفات او در 25 جمادی الثانیه مطابق با 14 خرداد بوده است. بنابراین بی بی فضه خاتون دستور بنای آن را نداده است. رابینو این تاریخ را 905 می خواند و به قرینه ی کتیبه های موجود دیگر همین تاریخ درست است. ستوده این در و این کتیبه را ندیده و آن را از قول رابینو نقل کرده است، (4) و گویا این در اکنون وجود ندارد.

از بی بی فضه، زن امیر شمس الدین، کتیبه ی دیگری در مشهدسر موجود است و آن کتیبه ی در ورودی مسجد امامزاده ابراهیم است که ستوده نقل کرده است و تاریخ آن محرم 906 است که از امیر شمس الدین با جمله ی دعایی طاب ثراه یاد کرده است (5) و مؤیّد مطلبی است که از کتیبه ی قبر او نقل شد، یعنی سال وفاتش 905 بوده است.

اما قدیم ترین تاریخ در این امامزاده، بنا به نقل ستوده، تاریخ کتیبه ی صندوق چوبی حرم یعنی رمضان 835 است. صندوق به دستور سید مرتضی پسر سید شمس الدین کیا و به دست استاد فخرالدین و برادرش محمدبن علی نجّار آملی رازی ساخته شده است. از عبارت ببابلکان که پس از نام سید مرتضی بر روی صندوق حک شده است می توان استنباط کرد که ناحیه ی مشهدسر در آن زمان به بابلکان موسوم بوده است و سادات بابلکانی، که ذکرشان در تاریخ ظهیرالدین و میرتیمور بسیار می آید، از این ناحیه بوده اند. (6) کلمه ی بابلکان و اینکه بانیان امامزاده ی مشهدسر بیشتر سادات بابلکانی بوده اند و عبارت ببابلکان (یعنی در بابلکان) در قبر مذکور قراین قوی هستند بر تسمیه ی آن محل به بابلکان به مناسبت اینکه در مصبّ رود بابل قرار داشته است.

پس از آن، به ترتیب زمانی، دری است که به گفته ی ستوده (7) به صحن حرم گشوده می شود. بانی آن سید عزیزبن سید شمس الدین بابلکان و سازنده ی آن استاد محمدبن استاد علی نجار رازی و تاریخش محرم 841 است. درِ شمالی (مورخ جمادی الاولی 858) و درِ غربی (مورخ ذوالحجه ی 859) به دستور سیدشمس الدین بن سیدعبدالعزیز بابلکان توسط همان استاد محمدبن علی نجار ساخته شده است.

از سید مرتضی پسر سیدشمس الدین بابلکان آگاهی نداریم، اما از سید عزیز بابلکان که ظاهراً برادر او بوده است آگاهی داریم و می دانیم که او در حدود سال های 856 و 857 در آن سوی تیجنه رود سپهسالار بود و در جنگ سیدعبدالکریم با ابوالقاسم بابر کشته شد. (8) سیدعزیز به احتمال قوی همان است که در 841 دستور ساختن دری را که به صحن حرم گشوده می شود داده است. نام پسر او سیدشمس الدین نیز که منصب پدر را گرفته بود در تاریخ مذکور آمده است (9) و همان بانی درهای مورخ 858-859 است. بنابراین، کتیبه های موجود امامزاده به ترتیب قدمت چنین است: 1) کتیبه ی صندوق چوبی از 835؛ 2) کتیبه ی درِ صحن از محرم 841؛ 3) کتیبه ی درِ شمالی حرم مورخ جمادی الاولی 856؛ 4) کتیبه ی درِ غربی مورخ ذیحجه ی 859؛ 5) کتیبه ی عمارت مسجد امامزاده از محرم 906.

آنچه توجه را برمی انگیزد این است که در هیچ یک از این کتیبه ها نامی از خودِ امامزاده ی مدفون در این بقعه و نیز نامی از محل امامزاده برده نشده است و چنان می نماید که نام امامزاده را به هنگام ساختن بقعه و ضریح و درها نمی دانسته اند وگرنه دست کم نام او را بر صندوق چوبی مقبره حک می کردند.

نخستین بار که نامی از شخص مدفون در این بقعه برده شد در کتاب تاریخ خاندان مرعشی مازندران تألیف میرتیمور مرعشی است. مرعشی در ضمن افسانه ای مجعول به سید عزیز بابلکانی به عنوان بانی بقعه ی مشهدسر اشاره کرده است و می گوید که گویا در زمان شاه اسماعیل صفوی (حـ 910) بر اثر حادثه ای آن بقعه را ساخته است. چنان که گفتیم، بر اساس کتیبه ی درِ صحن امامزاده، سیدعزیز پسر سید شمس الدین در سال های 858 و 859 نیز درهای دیگری را برای امامزاده ساخته است؛ پس چگونه نخستین بنای آن در زمان شاه اسماعیل صفوی (متوفی 930) می تواند باشد؟ تاریخ زمان سیدعزیز بابلکان و پسرش سیدشمس الدین، چنان که از تاریخ ظهیرالدین نقل کردیم، همان حدود سال های اواسط قرن نهم هجری است. میرتیمور، مؤلّف تاریخ خاندان مرعشی، که در 1073 این داستان مجعول را نوشته است ظاهراً از دهان مردم آن را نقل کرده است چنان که خود او هم می گوید: نقل است ... . (10) باری در این داستان مجعول نام امامزاده ابراهیم ابوجواب آمده و از نسب او ذکری نشده است.

 

محمدحسن خان اعتمادالسلطنه (11) در این باره می گوید که این محل را مشهدسر از آن رو می گویند که سر مبارک امامزاده ابراهیم، پسر امام موسی کاظم علیه السّلام، در آنجا مدفون است و لقب ابوجواب از آن روبه این امامزاده داده شده است که حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم از مرقد مطهر خود به او جواب داده است.

احتمالاً مشهد امام دادرس مذکور در تاریخ طبرستان و رویان ... (12) همین مشهد امامزاده ابراهیم است. دو لقب دادرس و ابوجواب یکدیگر را تداعی می کنند، اما قراین قوی ترین نیز بر این ادعا هست از جمله آنکه ظهیرالدین می نویسد که گرداگرد امامزاده دادرس را آب فرا گرفته است و هر که بخواهد به زیارت آن آستانه برود باید به کشتی برود. در مواضع دیگر آمل و بارفروش (که داستان آستانه ی امام دادرس راجع به آن است) آستانه ای که در وسط آب قرار داشته باشد وجود ندارد و این محل فقط با مشهدسر می تواند منطبق باشد، زیرا مشهدسر در مصب رود بابل قرار دارد و به گفته ی مورگان؛ (13) مصب بابل رود مانند مصب همه ی رودهای مازندران تغییر جا می دهد ... تاکنون سه مغازه ی از کمپانی قفقازی مرکور خراب شده است ... اگر از روی تپه های شنی ساحلی قضاوت شود این جابه جایی در حدود 1500 تا 1800 متر است. در جنوب تپه ها باتلاق هایی که منطقه را بسیار ناسالم می سازد وجود دارد ... وقتی که هوا خشک است جاده های بین مشهدسر و کوهستان دایماً گلی است. وقتی که تازه باران آمده باشد آنها تبدیل به مرداب های واقعی می شود و حمل و نقل سه برابر تابستان قیمت می یابد . بنابراین باید گفت که به احتمال زیاد امامزاده دادرس مذکور در ظهیرالدین همین مشهدسر بوده است و امامزاده در وسط مرداب ها بنا شده بوده و رفت و آمد به آن به وسیله ی قایق صورت می گرفته است یا آنکه مشهدسر در آن زمان در وسط مصب رود بابل قرار داشته و این مصب بعدها تغییر مسیر داده است.

از سفرنامه ی ناصرالدین شاه به مازندران و دیدار او از مشهدسر نیز چنین امری مستفاد می شود: محاذی امامزاده راه کم عرضی بلندتر از زمین ساخته اند زیرا که تا امامزاده طرفین راه باتلاق است و این راه را از قدیم به جهت عبور و مرور به بقعه ی امامزاده که دو میدان اسب طول آن است ساخته اند . (14) بنابراین ابتدا راهی نبوده است و ناچار با قایق به امامزاده می رفته اند و بعد این راه را ساخته اند.

از آنچه گذشت معلوم می شود که به امامزاده ی مدفون در مشهد سر یا بابلکان از قدیم توجه می شده است و بعدها به هنگام تسلط سادات مرعشی بر مازندران در اواسط قرن نهم بر آن بقعه و بنایی ساخته اند بی آنکه نام آن را بدانند و آن را با القاب دادرس و ابوجواب یاد کرده اند و به تدریج نام و نسب نامه برای آن درست کرده اند و در زمان اعتمادالسلطنه به جهت شهرت آن محل به مشهدسر چنین پنداشته اند که در بقعه ی مذکور سرِ امامزاده مدفون است و این مطلب، چنان که ستوده به درستی بیان کرده است، (15) درست نتواند بود و مشهدسر مانند سخت سر و رودسر و گچسر است و معنی آن مکان و محل مشهد است نه مشهد و بقعه ی سر .

توجه به دو نکته ی مهم ضروری است: 1) میرتیمور در تاریخ خاندان مرعشی (16) تاریخ وفات میرشمس الدین خان، پسر میرکمال الدین خان را 909 ذکر کرده است که اشتباه است و چنان که از کتیبه ی قبر او نقل کردیم تاریخ وفات او روز دوشنبه 25 جمادی الثانیه ی 905 بوده است و نیز چنان که نوشتیم زن او بی بی فضه در کتیبه ی درِ امامزاده در محرم 906 از او به طاب ثراه یاد کرده است؛ 2) چنان که گفتیم، قبر سید زین العابدین بن امیر کمال الدین و برادرش امیر شمس الدین (شوهر بی بی فضه بانی در و کتیبه ی امامزاده ی مشهدسر) در شهر ساری است و به نام امامزاده زین العابدین معروف است. به گفته ی ستوده، رابینو سه کتیبه از این امامزاده را رونویسی کرده که ستوده هر سه را نقل کرده است. (17) این سه کتیبه بسیار مهم اند و یکی از آنها سال وفات امیر زین العابدین و یکی دیگر سال وفات امیر شمس الدین را دارد (اولی 894 است که اگر چه تصریح نشده به قرینه ی مطابقت آن با تاریخ میرتیمور همان سال وفات امیر زین العابدین است). کتیبه ی سال وفات امیر شمس الدین که بر صندوق امامزاده است، سال وفات امیر شمس الدین را، چنان که قبلاً گفته ایم، روز دوشنبه 25 جمادی الثانیه ی 905 ذکر کرده است و این نیز به قرینه ی مطابقت با کتیبه ی درِ امامزاده ی مشهدسر درست است. ظاهراً این سه کتیبه امروز وجود ندارد. ستوده می نویسد مطالب بدنه ی شمالی صندوق امیرشمس الدین از فرسودگی خوانده نشد و بدنه ی جنوبی آن نیز نوسازی شده بود. ستوده کتیبه ای را بر بدنه ی شرقی صندوق خوانده است که در آن تاریخ وفات امیر شمس الدین روز دوشنبه 25 جمادی الثّانیه ی (17 خرداد) 859 نوشته شده است. این تاریخ با آنچه رابینو خوانده است در روز و ماه یکی است و فقط رابینو رابع عشر خرداد و ستوده سابع عشر خرداد خوانده است که احتمال اشتباه رابع با سابع در نوشته های پیچیده ی کتیبه ها می رود. اما سال 859 که ستوده خوانده است مسلماً اشتباه است و با حقایق تاریخی وفق نمی دهد و همچنین است کتیبه ی دیگری که از فهرست بناها و اماکن باستانی ایران، صفحه ی 138 (18) نقل کرده است و تاریخ آن دوشنبه 25 جمادی الاخری و 14 خرداد 809 است (که البته تاریخ کتیبه ی صندوق امیرشمس الدین است) و برای درک اینکه این اشتباه چگونه پیش آمده است باید به محل رفت و به دقت آن را بررسی کرد. فقط همین اندازه می گوییم که قرائت رابینو به جهت انطباق آن با واقعیت تاریخی درست و مسلم است. اما قرائت ستوده اگر درست باشد باید از یک مبدأ تاریخی باشد که در مازندران معمول بوده است و اکنون بر ما مجهول است؛ زیرا آن رقم با تواریخ یزدگردی نیز تطبیق نمی کند.

در تاریخ خاندان مرعشی میرتیمور، که درباره ی وقایع قرن دهم و یازدهم مازندران است، چندبار ذکر مشهدسر به میان می آید، و گفته می شود که رستمداریان مشهدسر را خراب کردند و حتی امامزاده را به این گمان که مالی در آنجا پنهان کرده اند کندند، (19) و از بنای قلعه ای نیز در مشهدسر سخن می رود. (20) ملاشیخعلی گیلانی در تاریخ مازندران (21) از اجاره ی تمغای فُرضه ی مشهدسر سخن می گوید. این می رساند که در آغاز قرن یازدهم مالیات حاصل از بازرگانی بندر مشهدسر آن اندازه مهم بوده است که آن را به اجاره می داده اند. شاه عباس اول در 1016 هجری به مازندران سفر کرد و پس از رفتن به بارفروش ده و طرح باغ و خانه ها در میان استخر آنجا از راه پازوار به مشهدسر رفت. ملاجلال منجم که در این سفر همراه شاه عباس بود در تعریف مشهدسر می گوید: عجب جایی منزّه و باصفا و کنار دریا و چمن های سبز ... و نیز می گوید: کشتی ها از کوچک و بزرگ در میان دریا و رودخانه بسیار بود و انتظار موسم می کشیدند ... . ظاهراً یعنی در انتظار باد مناسب برای حرکت بودند. (22) این می رساند که مشهدسر در آن زمان بندرگاه بازرگانی معتبری بوده است. پیش از آن شاه عباس در 1006 نیز در سفر مازندران به مشهدسر رفته و در آنجا یازده روز به سیر و شکار پرداخته بود. (23)

شهر مشهدسر از غارت ها و کشتارهای استنکا رازین (24) (مقتول 1082/ 1671)، رهبر قزاق های شورشی و کشاورزان دُن و ولگا، در امان نماند. رازین، که نام دیگرش استپان تیموفیویچ (25) بود، در 1079/ 1668 پس از تصرف شهر یایک (26) در کنار رودِ اورال از راه دریای خزر به شهرهای دربند و باکو و رشت حمله کرد و به شهرهای ساحلی گیلان و مازندران نیز هجوم برد و قتل و غارت بسیار کرد و، به طوری که ملگونف (27) می نویسد، قلعه ی مشهدسر را که ذکر آن پیش از این گذشت، ویران کرد. ما از تفاصیل این فاجعه ی عظیم که در زمان شاه عباس دوم بر شهرهای گیلان و مازندران روی داد خبر نداریم و اشاره ی مختصری به آن در عباسنامه ی محمدطاهر وحید قزوینی (28) آمده است. اسناد مفصل راجع به استنکا رازین را آکادمی علوم شوروی در 1333ش/ 1954 منتشر کرده است. (29)

ژوبر، دیپلمات فرانسوی، که در حدود 1223/ اکتبر 1808 در مازندران بوده است مشهدسر را بندر کوچکی در چهار فرسخی شمال بارفروش می داند. (30) به گفته ی او، مشهدسر دهکده ای است که تقریباً دویست خانه دارد و در دو سوی رود بابل ساخته شده و پیرامون آن را باتلاق فراگرفته است، و روی رود حدود چهارده قایق با سه کشتی کوچک و در دریا نیز یک کشتی روسی را دیده که به سوی استرآباد می رفته است. او می گوید دو عراده توپ نیز به تازگی به آنجا فرستاده بوده اند. از این گفتار ژوبر معلوم می شود که به رغم نابسامانی های اواخر دولت افشار و زمان دولت زند و آشفتگی های اوایل قاجار، مشهدسر حالت شهری تجاری را همچنان حفظ کرده بود. توپ ها هم شاید برای حفظ آنجا از حملات ترکمانان یا کشتی های جنگی روس بوده است. ژبر از فراوانی شکر (مقصود کشت نیشکر است) در آنجا سخن می گوید و می افزاید که در آنجا نمی توانند شکر را خوب تصفیه کنند و شاید روس ها بتوانند بهره ی فراوانی از نیشکر مازندران ببرند. این سخن ژوبر حاکی از نفوذ زیاد روس ها در زمانی است که هنوز جنگ های ایران و روس در قفقاز شروع نشده بود.

جیمز بیلی فریزر که در زمستان 1249/ 1833 به ایران سفر کرده است در 25 اوت 1834 مشهدسر را بندر کشتیرانی بارفروش می خواند. او نیز مشهدسر را روستای پرتی در کنار مرداب رود بابل (31) می داند و این قول نیز مانند گفته ی ژوبر این مطلب را تأیید می کند که امامزاده ی مشهدسر ابتدا در میان آب و باتلاق های رود بابل قرار داشته و امام دادرس مذکور در ظهیرالدین همین امامزاده است.

میجردارسی تاد (32) که در 1253/ 1837 به ایران سفر کرده و سفرنامه اش را در 1838 در لندن منتشر ساخته است از میزان تجارت و خوبی بازار بارفروش و مشهدسر که در آن عهد محل ورود کالاهای روس به ایران بوده است سخن می گوید (33) و راه مواصلاتی میان مشهدسر و بارفروش را رضایت بخش می داند و می گوید که گاری ها و کالسکه های چرخی به خوبی می توانند در این جاده آمد و شد کنند.

ناصرالدین شاه در سفرنامه ی 1294 خود به مازندران درباره ی مشهدسر و کتیبه های امامزاده ی آن سخن گفته است و می گوید که پل چوبی بسیار طویلی بر روی رود بابل در مشهدسر بسته اند و او از روی آن گذشته است. او از کاروان سرایی سخن می راند که به دستور وی در آنجا ساخته بودند و می گوید که بعضی از تجار روس در کاروان سرا منزل دارند که با ساری و بارفروش و شاهرود تجارت می کنند.

محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در مرآت البلدان (34) نام این شهر را مشهدسر می نویسد و می گوید که با دویست خانوار دارد و اطرافش باتلاق است و شکر زیادی در اطراف شهر به عمل می آید.

ملگونف که در 1277/ 1860 از شهرهای گیلان و مازندران دیدن کرده است می گوید که مشهدسر در غرب بابل رود واقع است و 230 خانوار جمعیت دارد ... گمرکخانه ی مشهدسر در 250 قدمی رود بابل است و این گمرکخانه با شیلات هر سال 12.000 تومان اجاره داده می شود. (35)

رابینو (36) می گوید: میان مشهدسر و دریا در طرف راست رودخانه ی بابل یک رشته تپه های شنی هست که بر آنها فانوس دریایی ساخته اند؛ از برج برگی که گملین سیاحِ روسی ذکر کرده است و در زمان حمله ی قزاق های روسی به فرماندهی استنکا رازین به این سواحل ساخته شده بود اثری دیده نمی شود. به گفته ی رابینو در مشهدسر بقعه ی بی بی سکینه نیز هست که تاریخ کتیبه ی آن 873 هجری است و حاکی از آن است که این بنا بر روی قبر بی بی سکینه، دختر امام موسی کاظم علیه السّلام ساخته شده است و درِ این حرم منسوب است به سید خجسته، فرزند سیدفخرالدین بابلکانی، و سازنده ی آن شمس الدین نجار، پسر استاد احمد است. رابینو از کتیبه ی درِ دیگر این بقعه نیز سخن می گوید و می افزاید که موفق به خواندن آن نشده است. ملگونف این تاریخ را 893 خوانده است. به گفته ی ستوده (37) درِ ورودی شمالی این بقعه که اکنون بقعه ی بی بی رقیّه خوانده می شود کنده کاری های ظریفی داشته که به علت بارندگی فرسوده شده است و مطالب آن درست خوانده نمی شود.

میرزا ابرهیم نامی که در سواحل جنوبی دریای خزر سفر کرده و آن را در 1276 یا 1277 به پایان رسانیده است، شرح مفصلی درباره ی مشهدسر دارد. (38) او نیز مشهدسر را در وسط مرداب وصف می کند و می گوید طرف راست (رود بابل) مردابی است که سابقاً گمرکخانه و بندر مشهدسر بوده و اکنون مسدود است و طرف چپ هم مرادب است که در آن مرغابی صید می شود. به گفته ی میرزا ابراهیم، اجاره ی گمرکخانه 12.000 تومان است و اجاره ی رودخانه از بابت صیدماهی حلال 200 تومان و از بابت ماهی حرام متعلق به مباشر کل است.

میرزاابراهیم پس از آنکه از آستانه ی سید ابراهیم ابوجواب و خواهرش که در بازار محله است سخن می گوید به ذکر جمعیت و کشاورزی و اقتصاد مشهدسر می پردازد. جمعیت را 220 خانوار و محصولش را کتان و کدو غلیانی و باقلا و نیشکر می گوید و محصول ابریشم آن را ده تاه دوازده من ذکر می کند؛ مشهدسر محصول برنج ندارد؛ عده ای در مشهدسر کَرَجی دارند که به بندر انزلی و لنگرود و آشوراده و سایر جاها برای داد و ستد می روند؛ کرجی ها از 50 الی 100 خروار شتری بار می کنند و در هر سال 100 فروند کشتی و کرجی برای خرید به این بندر می آیند؛ هر کشتی 5.000 تا 12.000 پوط بار حمل می کند. مطالب سفرنامه ی استرآباد و مازندران از رونق تجارت و حمل و نقل در این بندر مازندران در اواخر قرن سیزدهم هجری حکایت می کند.

مشهدسر تا انقلاب اکتبر روسیه همچنان از بنادر بازرگانی میان مازندران و روسیه بود. پس از آن به تدریج بندر بازرگانی دریای خزر در ایران با شوروی منحصر به بندر انزلی شد و مشهدسر اهمیت تجاری سابق خود را از دست داد. اما با آمدن وسایل حمل و نقل جدید میان مرکز ایران و مازندران و گشوده شدن راه هزار فاصله ی میان تهران و آمل و بابل و بابلسر کاهش یافت و جاده ی هراز کوتاه ترین راه تهران به شمال شد.

پی نوشت ها:

1. روزنامه ی سفر مازندران، ص 131.

2. مرعشی، ص 23-25.

3. در مازندران و استرآباد، ص 265.

4. ستوده، ج4، ص 264.

5. همان، ج4، ص 265.

6. ظهیرالدین مرعشی، ص 24، موطن و مسکن سادات بابلکانی را ده کوسان می داند ولی شاید ده مذکور را والیان مازندران به تصرف ایشان داده بوده اند.

7. ص 265.

8. ظهیرالدین مرعشی، ص 525.

9. ص 526.

10. ص 73.

11. ج1، ص 159.

12. ظهیرالدین مرعشی، ص 539.

13. ج1، ص 228-229.

14. ص 130.

15. ج4، ص 256.

16. ص 69.

17. ج4، ص 539، 540.

18. در ج4، ص 541.

19. ص 309.

20. ص 330.

21. ص 104.

22. منجم یزدی، ص 334.

23. همان، ص 191.

24. stenka Razin.

25. stepen Timofeevich.

26. Yaik.

27. ص 158.

28. ص 326.

29. بریتانیکا، ذیلِ رازین .

30. ژوبر، ص 354.

31. فریزر، ص 546.

32. Major D"Arcy Todd.

33. طاهری، ص 47.

34. ص 155.

35. ص 158.

36. ص 84.

37. ج4، ص 270.

38. ص 111.

 

منابع تحقیق:

رابرت استودارت، سفرنامه ی استودارت، ترجمه ی احمد توکلی، فرهنگ ایران زمین، ج8 (1339ش).

محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه، مرآت البلدان، جاپ سنگی تهران 1293-1296.

یاسنت لویی رابینو، مازندران و استرآباد، ترجمه ی غلامعلی وحید مازندرانی، تهران 1365 ش.

پیرامده امیلین پروب ژوبر، مسافرت در ارمنستان و ایران، به انضمام جزوه ای درباره ی گیلان و مازندران، ترجمه ی علیقلی اعتماد مقدم، تهران 1347 ش.

منوچهر ستوده، از آستارا تا استارباد، تهران 1349-1366ش.

شیخعلی گیلانی، تاریخ مازندران، چاپ منوچهر ستوده، تهران 1352 ش.

ابوالقاسم طاهری، جغرافیای تاریخی گیلان، مازندران و آذربایجان از نظر جهانگردان [تهران] 1347ش.

جیمز بیلی فریزر، سفرنامه ی جیمز فریزر: معروف به سفرنامه ی زمستانی، ترجمه ی منوچهر امیری، تهران 1364 ش.

ظهیرالدین بن نصیرالدین مرعشی، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، چاپ برنهارد دارن، سن پطرزبورگ 1850، چاپ افست تهران 1363 ش.

میرتیمور مرعشی، تاریخ خاندان مرعشی مازندران، چاپ ستوده، تهران 1356 ش.

گ. و. ملگونف، سفرنامه ی نواحی شمالی ایران، ترجمه ی پطرس، در سفرنامه ی ایران و روسیه، چاپ محمد گلبن و فرامرز طالبی، تهران 1363 ش.

جلال الدین محمد منجم یزدی، تاریخ عباسی؛ یا، روزنامه ی ملاجلال، چاپ سیف الله وحیدنیا، تهران 1366ش.

ژاک ژان ماری دومورگان، هیئت علمی فرانسه در ایران: مطالعات جغرافیایی، ترجمه و توضیح کاظم ودیعی، تبریز 1338 ش.

میرزا ابراهیم، سفرنامه ی استرآباد و مازندران و گیلان، چاپ مسعود گلزاری، تهران 1355 ش.

ناصرالدین قاجار، شاه ایران، روزنامه ی سفر مازندران، چاپ سنگی، تهران 1294، چاپ افست تهران 1356ش.

محمدطاهر بن حسین وحید قزوینی، عباسنامه، چاپ ابراهیم دهگان، اراک 1329ش.

The New Encyclopaedia Britannica chicago 1985, s. v. "Razin".

منبع مقاله :

زریاب خویی، عباس؛ (1389)، مقالات زریاب (سی و دو جستار در موضوعات گوناگون به ضمیمه ی زندگینامه ی خودنوشت)، تهران: نشر کتاب مرجع، چاپ اوّل

 

 

توجه : این مقاله توسط سیستم نرم افزاری واحد های وب سایت گردآوری شده است و تبیان زنجان ادعای مالکیت این محتوا را نداشته و صرفاً جهت ارتقای سواد عمومی منتشر گردیده است .تبیان زنجان یک وب سایت عمومی اطلاع رسانی میباشد. در صورتی که تولید کننده اصلی این محتوا میباشید و مایل نیستید در وب سایت تبیان زنجان این مطلب در دسترس عموم قرار گیرد لطفا از لینک ' ارسال گزارش ' زیر نسبت به ارسال درخواست خود اقدام فرمایید .
ارسال گزارش
  

12345
 
0 نفر به اين مطلب راي داده اند
میزان متوسط :0.0 از 5

اين مطلب تا چه ميزان مورد قبول شما واقع شد ؟
 نام و نام خانوادگی : 
آدرس Email :             
کد درون تصویر را وارد نمایید                       
 
 12345 
ضعيفعــالی
ضمن تشکر از توجه شما به این مطلب , نظرات سازنده شما در هر مطلب را صمیمانه ارج نهاده و آنرا به عنوان مرجعی قابل اعتماد جهت پیشرفت و ترقی اطلاع رسانی در فضای گفتمانی مناسب , می دانیم و اميد داريم بتوانيم از حسن نظر شما در راستاي افزايش سطح ارائه محتوا و خدمت رساني بهره گيريم.
نظر شما پس از بررسی توسط بخش محتوا, قابل روئیت برای عموم خواهدبود .
(توجه: تایید نظرات به معنی قبول و یا تایید محتوای آن  از سوی تبیان زنجان نمی باشد )

 
 

184351
© 2004-2009 Tebyan. The content is copyrighted to Tebyan Cultural and Information center and may not be reproduced on other websites.