تاریخ : 21/11/1391

آدرس مطلب :
http://Tebyan-Zn.ir/news-papers/photography/photography_artist/2013/2/9/93936.html


میرزا ابراهیم عكاس باشی؛



میرزا ابراهیم عكاس باشی؛ واحد عکاسی تبیان زنجان-

 

میرزا ابراهیم عكاس باشی؛ نخستین فیلمبردار ایرانی

میرزا ابراهیم خان عكاس باشی نخستین فیلمبردار ایرانی، در مرداد ماه سال ۱۲۵۳ در تهران به دنیا آمد. عمر او در این دنیا كم بود و در سال ۱۲۹۴ در سن ۴۱ سالگی در چابكسر قزوین دیده از جهان فرو بست.

آنچه كه خواهید خواند درباره فردی است كه دوربین فیلمبرداری را به ایران آورد. میرزا ابراهیم عكاس باشی، پسر میرزا احمد صنیع السلطنه در سال ۱۲۵۳ هجری شمسی به دنیا آمد. او به همراه پدر، ده سالی را در اروپا ماند و به تحصیل عكاسی پرداخت. او در سفر اول مظفرالدین شاه به اروپا، به همراه گروه بود و پس از اینكه مظفرالدین شاه در هفدهم تیرماه سال ۱۲۷۹ در فرانسه با پدیده سینما توگراف، آشنا شد، دستور تهیه دستگاه آن را داد.

نخستین فیلم های ایرانی را نیز در همین سفر در اوستاند بلژیك به تاریخ ۲۳ مرداد ۱۲۷۹ برداشت. عكاس باشی در بازگشت به ایران تا سال های آخر سلطنت مظفرالدین شاه در دربار بود، با آغاز سلطنت محمدعلی شاه دربار را ترك و مدتی به كار چاپ نشریه پرداخت. او نخستین فیلمبردار تاریخ سینمای ایران به شمار می آید.

میرزا ابراهیم خان عكاس باشی نخستین فیلمبردار ایرانی، در مرداد ماه سال ۱۲۵۳ در تهران به دنیا آمد. عمر او در این دنیا كم بود و در سال ۱۲۹۴ در سن ۴۱ سالگی در چابكسر قزوین دیده از جهان فرو بست.

پدرش میرزا احمد صنیع السلطنه، عكاس باشی دربار ناصرالدین شاه بود، درباره او می گویند: وی بدون اجازه ناصرالدین شاه با معیر الممالك به اروپا سفر كرد و شاه به هر دو غضب كرد. معیر برگشت، اما صنیع السلطنه حدود ده سال در اروپا ماند و پسرش میرزا ابراهیم خان از چهارده سالگی در پاریس به تحصیل عكاسی پرداخت و زمانی كه ناصر الدین شاه اجازه داد پدرش بازگردد، او نیز همراه پدر به تهران آمد و به دستور شاه در خدمت مظفرالدین میرزا كه ولیعهد بود و در تبریز به سر می برد، درآمد.

پس از كشته شدن ناصرالدین شاه، میرزا ابراهیم خان عكاس باشی، همچنان در دربار بود و همین امر باعث شد تا در آبان سال ۱۲۷۷ شمسی، یعنی زمانی كه ۲۴ سال سن داشت لقب عكاس باشی را بگیرد و همچنین با خواهر همسر مظفرالدین شاه، یعنی زیورالسلطان طلعت السلطنه ازدواج كرد.

میرزا ابراهیم در سفر نخست مظفرالدین شاه در سال ۱۲۷۹، همراه او بود و در شهر (كنتركس ویل) فرانسه دستور تهیه دوربین را دریافت كرد و به وسیله پدرش كه در پاریس به سر می برد، ترتیب آن را داد.

او نخستین فیلم را در (اوستاند بلژیك) در مراسم جشن گلها فیلمبرداری كرد و سپس همراه شاه به ایران بازگشت.

شروع نمایش فیلم از همان روزهای نخست بازگشت مظفرالدین شاه، در دربار، سپس رفته رفته نزد اشراف،به هنگام مهمانی ها و عروسی ها آغاز شد.

نمایش فیلم هر دفعه، غالبا دوبار جداگانه، یكبار برای مردها و یكبار برای زن ها، صورت می گرفت.

در سفری كه مظفر الدین شاه در سال ۱۹۰۰ میلادی به پاریس داشت از نمایشگاه جهانی دیدن كرد و پس از تماشای یك فیلم سینمایی، علاقه مند شد تا یك دستگاه كامل فیلمبرداری و نمایش فیلم خریداری كند و با خود به ایران بیاورد.

مظفرالدین شاه این گونه تعریف می كند: بعدازظهر به اكسپوزیسیون و تالار جشن رفتیم كه در آنجا (سینما توگراف) كه عكس مجسم و متحرك است، نشان می دهند.

بعد هم به عمارت (ایلوزین) رفتیم كه تفصیل آن از این قرار بود؛ ابتدا وارد در مخصوص این عمارت شدیم، وقت مغرب چراغ های اكسپوزیسیون روشن بود، اول تالار جشن است كه خیلی در نظر ما جلوه كرد و واقعا بنای عالی ا ست؛ جایی است به بزرگی دو تكیه دولت و همان طور حدود و با بلور منقش، مسقف است و اطراف آن دو مرتبه صندلی های مخمل قرمز است كه برای جلوس است؛

خاص ساخته و پرداخته شده، در این تالار سینماتوگراف نشان می دهند، پرده بسیار بزرگی در وسط تالار بلند كردند و تمام چراغ های الكتریك را خاموش و تاریك كرده، عكس سینما توگراف را به آن پرده بزرگ انداختند، خیلی تماشا دادند، من جمله مسافرین آفریقا و عربستان را كه در صحرای آفریقا با شتر راه می پیمایند، نشان دادند كه خیلی دیدنی بود، دیگر اكسپوزیسیون و كوچه متحرك و رودخانه و رفتن كشتی در رودخانه و شناوری و آب بازی مردم و انواع چیزهای دیگر دیده شد كه خیلی تماشا داشت.

به عكاس باشی دستور العمل داده ایم آنها را خریده و با خود به تهران بیاورد و ما آنان را نشان بدهیم.

سرانجام این دستگاه ها خریداری شده و در اختیار میرزا ابراهیم خان قرار گرفت و او با آنها در شهر (استاند) بلژیك كه مظفر الدین شاه مدتی در آن توقف داشت، از (جشن گل) كه با ورود شاه مصادف شده بود، فیلمبرداری كرد...

(امروز عید گل است و ما را دعوت به تماشا كردند، بسیار عید با تماشایی بود، تمام كالسكه ها را با گل مزین كرده و توی كالسكه ها و چرخ ها را پر از گل كرده بودند كه كالسكه ها پیدا نبود و خانم ها سوار كالسكه ها شده و با دسته های گل در جلو ما عبور كردند و عكاس باشی هم مشغول سینما توگراف اندازی بود...)

در دومین سفر مظفر الدین شاه به اروپا، میرزا ابراهیم خان باز به عنوان عكاس همراه كاروان او بود. شاه در سفرنامه دوم خود در ضمن شرح وقایع روزهای توقف در آلمان نوشته است: (عكاس باشی را هم به جهت عكس جدید الاختراع كه در آلمان بود، گفتیم بماند و یاد بگیرد) و در جای دیگر می نویسد: عكاس باشی هم سینما توگراف آورده بود، یك ساعتی هم او را تماشا كردیم.

پس از بازگشت از سفر دوم، سفرنامه شاه باز در (مطبعه خاصه مباركه) با دست میرزا احمد خان و میرزا ابراهیم خان چاپ و منتشر شد، در صفحه اول آن سفرنامه آمده بود:

میرزا ابراهیم پس از بازگشت از سفر، همچنان با پدر خود در عكاسخانه دارالفنون و چاپخانه دربار مشاركت داشت و پس از درگذشت پدر (میرزا احمدخان)، لقب (صنیع السلطنه)، به او تعلق گرفت.

نمونه هایی از عكس های میرزا ابراهیم خان و پدرش میرزا احمدخان، ۱۷۸ قطعه در چهار مجله در آلبوم خانه گلستان موجود است كه از مظفرالدین شاه و شكارگاه هایش در فاصله سال های ۱۳۱۴ تا ۱۳۲۰ هجری قمری گرفته و مرتب شده است.

پس از مرگ مظفرالدین شاه، ابراهیم میرزا خدمت در دربار را ترك كرد و در زمینی كه با برادر كوچكترش (تقی خان صنیع السلطان) در نزدیكی كرج تهیه كرده بود به كشاورزی پرداخت و در خانه اش گاهی برای دوستان و مهمان هایش فیلم نشان می داد، وی در سال های آخر زندگانی برای كشاورزی، به گیلان رفت و در سال ۱۲۹۴ شمسی در چابكسر از دنیا رفت.

البته یك حكایت دیگر آن است كه می گویند: با آغاز سلطنت محمدعلی شاه و پس از فوت مظفرالدین شاه، میرزا ابراهیم جایش را به عبدا... میرزا قاجار (شاگرد پدرش) داد و خود به زراعت در ولدآباد كرج و نیز به امور چاپی مشغول بود، او در اواخر عمرش املاك (ساعدالدوله) را در قزوین اجاره كرد و در قهوه خانه ای در چابكسر دچار سكته شد و درگذشت.

از او یك پسر و چهار دختر باقی ماند، پسر او جهانگیر مصور رحمانی از عكاسان ماهر تهران بود.

منبع:خانواده سبز


گرد آوری: گروه عکاسی سایت تبیان زنجان 

http://www.tebyan-zn.ir/archive/photography/0/10/default.html